Янгиликлар. Украина: Биринчи зарбани яна Путин берадими? Янги тафсилотлар Rossiya Ukraina Putin Dunyo Yangiliklar

Россия нимани кўзлаяпти? Украина яна панд ейдими? Янги тафсилотлар.

Бу уруш Россия учун ва-банк урушими? Путин енгилса, қулайдими - видео.

Алоқадор мавзулар:

Қиш келиши билан Украинадаги жанговар ҳаракатлар сусаймади. Афтидан, Россия чекланган мақсад учун бўлса ҳам, Соледар шаҳрини эгаллаб, Бахмутни ўраб олишга ҳаракат қилмоқда ва ҳозир Запорожье йўналишида ҳужум қилишга уринмоқда. Фронтдаги вазият тинч эмас, лекин матбуот ва ижтимоий тармоқларда ҳар икки томон янги, янада каттароқ ҳужумларни бошлаш эҳтимоли ҳақида муҳокамалар бўлмоқда.

Ҳар икки томон ҳам яхши тайёрланган душманга қарши кенг кўламли қуролли операцияларни ўтказишга ҳаракат қилмоқда. Украинадаги урушнинг янги босқичи бошланишини аввал фронт музлаб қолган.

Россиянинг Украинадаги ҳужумлари шу қадар ишонч билан муҳокама қилинмоқдаки, ҳужум бўлиш ё бўлмаслиги масаласи эмас, қачон ва қайси йўналишда бўлиши масаласи олд ўринга чиққан.

Масалан, шанба куни Reuters агентлиги чоп этган мақолада АҚШнинг юқори мартабали мулозимидан иқтибос келтирилади, у журналистларга Вашингтон Киевга охирги пакетдаги барча қуролларни қабул қилиб, тўлиқ ўзлаштирмагунча янги катта ҳужумни бошламасликни маслаҳат берганини айтди.

Мулозимнинг айтишича, америкаликлар украиналик ҳарбийлар ўзлари олган ва яқин келажакда оладиган барча техника ва қуролларни тўғри ўзлаштиришини истамоқда.

Германиянинг Рамштейн шаҳрида Украинага қурол-яроғ етказиб бериш бўйича 54 ҳамкор давлатнинг учрашувидан сўнг ўтказилган матбуот анжуманида, Украина Қуролли Кучларининг бўлажак ҳужуми ҳақида АҚШнинг юқори даражадаги ҳарбий амалдорлари, улар орасида штаблар бошлиқлари қўмитаси раҳбари Марк Милли ҳам очиқ гапирди.

Милли Украина босиб олинган ҳудудларни 2023 йилда тўлиқ озод қилиши жуда қийин бўлса ҳам, яқин ойларда тегишли ёрдамни олса, операцияни муваффақиятли амалга ошириши мумкинлигини айтди.

Кўпчилик рус қўшинларининг муқаррар катта ҳужуми ҳақида гапирмоқда.

20 январь куни Би-би-си Украина хизмати Польша армияси қуруқликдаги кучларининг собиқ қўмондони Вальдемар Скшипчак билан суҳбатни эълон қилди, у Ироқдаги кўп миллатли дивизияга қўмондонлик қилган ва у ерда Украина ҳарбийлари ҳам хизмат қилган эди.

Генералнинг айтишича, Россия Брянск, Курск ва Воронеж туманларида қўшин тўпламоқда ва ҳужум шу йўналишлардан бошланиши мумкин. У ҳужум эҳтимолини юқори деб атайди: у кейинги икки-уч ой ичида бошланиши мумкин.

Икки давлат бош штабларининг асл ниятлари, албатта, ошкор этилмаган, аммо билвосита белгилар орқали уларни аниқлаш мумкин. Бундай белгилар жуда кўп - булар сиёсатчилар томонидан очиқ эълон қилинган режалар ва муайян операциялар учун мос қуроллар етказиб берилиши ва ҳарбий хизматчилар тайёргарлигидир.

Бироқ, ҳарбий ҳаракатлар ва уларнинг муваффақияти сиёсатчилар ва ҳарбий раҳбарларнинг режаларигагина боғлиқ эмас, воқелик уларни ўз режаларини ўзгартиришга мажбур қилиши мумкин.

Би-би-си Рус хизмати иккала томонда ҳам ҳужумга тайёргарлик кўриш белгиларини, бўлажак кампания қандай бўлиши мумкинлиги ва уни амалга оширишда қандай қийинчиликлар борлигини аниқлашга ҳаракат қилди.

Томонларнинг урушдан сиёсий мақсади борми?

Сиёсий мақсад ҳар қандай зиддиятга тайёргарликнинг биринчи босқичидир. Унда Бош штаб олдига қандай ҳарбий мақсадлар қўйилиши, уруш учун қанча маблағ ажратилиши, ҳарбий саноат қандай ташкил этилиши ва бошқа кўп масалалар белгилаб берилади.

Инглиз ҳарбий назариётчиси Бэзил Генри Лиддел Гарт ёзганидек, "Ҳарбий мақсад сиёсий мақсад билан белгиланиши керак".

"Урушдан мақсад урушдан кейинги дунёдаги вазиятни ўз нуқтаи назарингизда яхшироқ томонга ўзгартиришга эришишдир. Шунинг учун урушда қандай дунёни истаётганингизни ёдда тутиш муҳимдир, - деб ёзади у "Нотекис ҳаракатлар стратегияси" китобида.

Сиёсий мақсаднинг иккинчи, жуда муҳим маъноси - қўшинлар ва бутун халқнинг руҳий ҳолатидир. Ҳарбийлар, шунингдек, сафарбар этилганлар учун уруш қачон ва қаерда тугашини билиш муҳимдир.

Шу нуқтаи назардан, мақсад имкон қадар содда тарзда ифодаланиши керак - масалан, ўз ҳудудини озод қилиш (ёки душман ҳудудини босиб олиш), армияни мағлуб этиш, пойтахтни эгаллаш ва ҳоказо. Масалан, СССРнинг «Улуғ Ватан уруши»даги сиёсий мақсади немис армиясини мағлуб этиш ва Берлинни эгаллаш эди ва буни ҳамма тушунар эди.

Россия босқинининг бошида сиёсий мақсадлар аниқ белгиланмаган эди, кейинроқ, урушнинг биринчи «блицкриг» босқичи муваффақиятсизликка учрагач, Россия раҳбарияти Донбасс ва жанубий Украина устидан назоратни ўрнатишга интилаётганини эълон қилди.

Ушбу мақсадлар ҳали ҳам аниқ белгиланганга ўхшамаяпти. Украинанинг Донецк ва Луганск вилоятларидан ташқари, Россия Херсон ва Запорожье вилоятларини ҳам ўз ҳудуди деб эълон қилди ва тарғибот каналларида бошқа мақсадлар айтила бошлади, ҳатто бутун мамлакатни босиб олишгача айтилди.

Россия Украинада нимага интилаётгани аниқ эълон қилинмаган ва рус армиясининг фронтдаги муваффақиятсизликларига қараб мақсадлар ҳам кўп марта ўзгарган. Йел университети тарихчиси Тимоти Снайдернинг фикрича, Украинадаги уруш, аксинча, Россиянинг ўз тақдири мавҳумлиги ва, хусусан, ҳокимиятни топшириш жараёни туфайли содир бўлмоқда.

Украинанинг сиёсий мақсади жуда аниқ ифодаланган: Россия 2014 йилдан бери ўзлаштириб олган ҳудудларни тўлиқ озод қилиш. Бироқ, тушунарли бўлса да, бу мақсадга эришиш воситалари ҳали аниқ эмас. Украина Қуролли Кучлари улкан Қримни, хусусан, саккиз йилдан ортиқ уруш давом этаётган Донбасс каби катта тоғли вилоятини озод қилиш учун кучга эга ёки йўқлигини айтиш қийин.

Аслида, Лиддел-Гарт ўз китобида огоҳлантирганидек, "Асосий шартга риоя қилиш керак - амалга ошириб бўлмайдиган ҳарбий мақсадларни қўймаслик".

Ҳатто Россиянинг мавҳум ёки Украинанинг амбицияли сиёсий мақсадларига қарамай, ҳар икки томон ҳам урушни давом эттиришни хоҳлаётгани аниқ.

Авторитар Россияда қарорлар урушни бошлаган Владимир Путин томонидан қабул қилинади, унинг давом этиши Россия армиясининг консерватив қанотига боғлиқ бўлиб, улар ғалабага қадар тўхтамасликни истайди. Муаммо шундаки, Россия учун ғалаба нималиги аниқ эмас ва бу ғалаба сценарийларининг аксариятига энди эришиб бўлмайди.

Украинада, жуда оғир вазиятга қарамай, аҳоли ҳудудларни йўқотишни истамайди, лекин асосийси, бу урушда кўплаб украиналиклар ҳалок бўлди, нафақат ҳарбийлар, балки тинч аҳоли ҳалок бўлди, бутун шаҳарлар вайрон қилинган. Россия ҳарбийларининг босиб олинган ҳудудлардаги ҳаракатлари, турар-жой биноларига қилинган ҳар бир ракета ҳужуми украиналикларда урушни давом эттириш ва ғалаба қозониш истагини кучайтиради.

Бу урушнинг янги босқичидаги сиёсий мақсад Украина учун аниқроқ: Россия босиб олган ҳудудларни қайтариб олиш.

Россияга келсак, у Запорожье вилоятида фаол ҳужум қила оладими ёки йўқми, унчалик аниқ эмас, Херсон йўналишида буни қандай амалга ошириши ва Киевга ҳужум ҳақидаги миш-мишлар умуман тушунарсиз. Беларусдан томондан кириб, "янги субъектларни озод қилиш" нияти ҳам бошқа мақсадларга мос келмайди.

Мотивация

Мақсаднинг тушунарлилиги фронтдаги украиналик аскар учун уруш қачон тугайдию, қачон уйига қайтишини аниқ белгилайди.

Россиялик учун бу қийинроқ - у Донбасс босиб олингандан кейин ўз президенти яна нимани хоҳлашини билмайди. Шундан кейин у уйига кетадими ёки яна урушга кирадими? Ушбу ноаниқлик, бу уруш нима учун кераклиги ҳақидаги саволга жавоб йўқлиги рус армияси руҳини туширади.

Мотивация билан боғлиқ бу муаммони ҳатто фронтдаги вазият билан таниш бўлган россияпараст ҳарбий блоггерлар ҳам тан олишади.

"Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг жанговар самарадорлигини (нафақат ҳужумда, балки мудофаада ҳам) жиддий заифлаштирадиган сабаблар орасида мен ҳали ҳам руҳий омилни асосийси деб биламан. Россия Қуролли Кучларининг кўпчилик сафарбар қилинган аскарлари ва кадрлари Украина Қуролли Кучларига қарши ҳарбий операцияларда қурбон бўлишга тайёр эмас, чунки урушнинг мақсадини нафақат расмийлар тушунтирмаган, балки умуман расмий мақсаднинг ўзи аниқ эмас," деб ёзади Стрелков тахаллуси билан танилган, халқаро трибунал томонидан Малайзиянинг Боинг МН17 самолётини йўқ қилишда айбдор деб топилган, шунингдек, 2014 йилда Донбассда уруш бошланиши учун масъулиятни ўз зиммасига олган Игор Гиркин.

Шу билан бирга, ҳозирги урушда нафақат ҳарбийлар ўз мақсадини яхши тушуниши, балки бу мақсадларни бутун аҳоли қандай қабул қилиши ҳам муҳимдир. Россия армиясида сафарбар қилинганлар кўпайиб бормоқда. Сафарбар қилинганларнинг руҳияти доимий ҳарбий хизматчиларникидан пастроқ бўлади, деб ёзади совет ҳарбий назариётчиси Александр Свечин ўзининг «Стратегия» китобида.

"Онгли ва тайёргарликдан ўтган ҳарбийлар билан армия аста тўлдирилади, аммо уни тайёрлаш учун вақт ёки имкон етарли эмас. Шунинг учун узоқ давом этадиган урушда бутун аҳоли мақсадни тушуниши ва кўтаринки руҳиятни сақлаб қолишигагина таяниш мумкин», дейилади китобда.

Ўз ҳудудида хорижий армияга қарши жанг қилаётган Украина ҳарбийлари учун мотивация масаласи унчалик муҳим эмас, уларга бу уруш нима учунлигини тушунтириш осонроқ. Турар-жой биносига урилган ҳар бир рус ракетаси ҳар қандай шиордан кўра яхшироқ таъсир қилади. Ва буни нафақат ҳарбийлар, балки тинч аҳоли ҳам тушунади.

Ҳужум қандай ҳарбий-сиёсий маънога эга бўлиши мумкин?

Украина Қуролли Кучлари қишки кампанияни стратегик тайёргарлик билан бошлади. Улар Харков вилояти ва Херсон яқинида рус армиясига қарши ҳарбий амалиётлар ўтказишга муваффақ бўлдилар.

Россияда эълон қилинган сафарбарликдан сўнг, фронт озми-кўпми барқарорлашди, аммо ҳозиргача руслар ташаббусни қўлга олгани йўқ - рус армияси ўз позициялари мудофаа чизиқларини жадал мустаҳкамлаб, ўзини ҳимоя қилишга тайёрланди.

Русларнинг Бахмут ҳудудида олдинга силжиши Украина Қуролли Кучларини бу йўналишда захираларни тўплашга мажбурлаш, бошқа йўналишларда фаол ҳаракатга тайёргарлик кўришдан чалғитишга уриниш эди.

Шу билан бирга, Америкадаги Урушни ўрганиш институти (ISW) таъкидлаганидек, Бахмутнинг ўзи Россия ҳарбийлари учун катта операцион ёки стратегик аҳамиятга эга эмас, аммо Украина Қуролли Кучлари учун душман ўз ҳужумига жуда кўп куч ва воситаларни сарфлайди.

Ҳарбий нуқтаи назардан, ҳозир ҳар бир томон ташаббусни олишга интилмоқда. Бу эса кейинги ҳаракатларни сезиларли осонлаштиради ва душманни фаол ҳужумга эмас, балки мудофаага кўпроқ куч сарфлашга мажбур қилади.

Мисол учун, агар бир томон мудофаага тайёрланса, у бутун фронт чизиғи бўйлаб катта захира сақлаши керак, чунки улар қаерда керак бўлиб қолишини аниқ билмайди.

Ташаббускор томон эса ҳужум қилади, кучларни бир кичик ҳудудда тўплайди, ўша жойда сон жиҳатдан устунлик ҳосил қилади ва душманни заҳирани мудофаага йўналтиришга мажбур қилади. Бир ҳужум тўхтагунга қадар, янги йўналишдаги ҳужумга тайёрлаш мумкин.

Айни пайтда Украинада давом этаётган ҳарбий можарони "ҳолдан тойдириш уруши" деб ҳисоблаш мумкин. Бундай можарода асосий мақсад душманни урушни давом эттириш имкониятидан маҳрум қилиш, унинг ресурсларини тугатиш бўлади.

Бундай урушнинг иккинчи даражали мақсадлари ҳудудлар, географик нуқталар, шаҳарлар, душман қўшинлари тузилмалари ва бошқалар бўлиши мумкин. Бироқ асосий вазифа душманни урушни давом эттириш қобилиятини тугатишдир.

Шу сабабли, ҳарбий нуқтаи назардан, ўз олдига улкан мақсадларни қўйиш ва ҳал қилувчи ғалабага эришиш Россия учун унчалик муҳим эмас, у Украинада инсоний ресурслар ва Ғарб ёрдами тугашини кутади.

Украина учун, аксинча, ҳал қилувчи ғалаба муҳим - кўплаб экспертларнинг фикрича, Ғарбнинг ёрдами бунга боғлиқ.

Қолаверса, ҳал қилувчи ғалабалар армиянинг жанговар руҳини кўтариш учун ҳам муҳим. Ниҳоят, Ғарб давлатлари қўллаб-қувватлашига қарамай, Украинанинг ресурслари, жумладан, аҳолиси ва иқтисодиёти Россияникидан анча кам.

Россия учун ютуқлар ҳам муҳим, аммо ҳарбий нуқтаи назардан эмас, балки руҳий нуқтаи назардан. Бундай ютуқлар одамларга тушунарли бўлган аниқ сиёсий мақсад йўқлиги ўрнини қисман тўлдириши мумкин. "Бу уруш ана шундай ютуқлар учун керак", деб айтиш мумкин.

Ниҳоят, Россияда Украинага босқин учун сиёсий ирода бир одамники эди: Владимир Путин. Гарчи "махсус операция"ни ҳозирда Бош штаб бошлиғи Валерий Герасимов бошқараётган бўлса да, у олий қўмондонга бўйсунади ва пировардида кампаниянинг барча ҳарбий мақсадлари Путиннинг сиёсий кўрсатмаларига тўлиқ мос келади.

Россиялик ҳарбий блогерларнинг кўпчилиги мамлакат раҳбариятини Бахмутда илгарилаш бўлмаётгани учун танқид қилади. Уларнинг фикрича, бу фақат фронтнинг алоҳида секторидаги вазиятни яхшилашга хизмат қилади холос, аммо бу берилаётган талафотга арзимайди. Уларнинг фикрича, бу ҳужумдан жиддий операцион мақсад кўзланмаган, балки сиёсий мотивлар билан амалга оширилмоқда.

Гарчи ҳал қилувчи нишонлар Россия учун аниқ зарур бўлмаса да, шунинг ўзи ҳам мамлакат раҳбариятининг сиёсий иродаси бўлиши мумкин.

Томонларда ҳужум учун ресурс борми?

Ҳужум қилувчи кучларнинг мудофаа кучларига нисбати учдан бирга тенг бўлиши керак, деб ишонилади. Бироқ, бу вазиятга қараб ўзгариши мумкин.

Ҳужумнинг муваффақияти ёки муваффақиятсизлиги қўшинларнинг тайёргарлигига, разведка маълумотлари мавжудлиги ва уларни қайта ишлашга, қўллаб-қувватлаш воситаларига, шу жумладан авиация, артиллерия, муҳандислик бўлинмаларига боғлиқ бўлиши мумкин (бу йўллар, кўприклар, миналанган майдонларни ўрганишни ҳам қамраб олади).

Мисол учун, Украина Қуролли Кучларининг Изюм яқинидаги ҳужумидан олдин миналардан тозалаш машиналари етказиб берилди. Қайси эҳтиёж энг муҳимлигини ажратиш қийин, чунки ҳар бир қисм муҳим роль ўйнаши мумкин.

Украина Қуролли кучлари бош қўмондони Валерий Залужний аввалроқ "душманни мағлуб эта олишини", аммо бунинг учун унга "яна 300 та танк, 600-700 та БМП, 500 та гаубица" кераклигини айтган эди. Генерал Скшипчакнинг Би-би-сига айтишича, Украинага 350-400 танк керак.

Шахсий таркибга келсак, Россиядаги биринчи сафарбарлик тўлқинидан сўнг, қўмондонлик фронтга етарли одам етказди, гарчи ҳужумга яхши тайёргарлик кўрмаган бўлсада, лекин олдинги чизиқда бўшлиқлар бўлмаслиги учун улар жуда керак эди.

Очиқ манбалардаги хабарларга кўра, сафарбар этилганларнинг фақат бир қисми фронтга келган, қолганлари ё лагерь ва полигонларда ўқитилмоқда ёки захирада сақланмоқда. Ушбу захиралар сони бўйича ҳисоб-китоблар турлича - 150 дан 300 минггача. Аслида мустақил манбалардан олинган сафарбар қилинганларнинг умумий сони ҳақида ҳам аниқ маълумот йўқ.

Украинада ҳам захиралар мавжуд, аммо Украина Қуролли Кучлари рус армиясидан кичикроқ. Россия нафақат шахсий таркибда, балки ҳарбий техникада, хусусан, авиация, артиллерия ва зирҳли техникада ҳам устун.

Бошқа томондан, Украина Қуролли Кучлари алоқа воситалари, тактик ва тезкор даражадаги разведка, нишонларни белгилаш масаласида яхши жиҳозланган, уларда юқори аниқликдаги қуроллар, замонавий танкка қарши тизимлар мавжуд, бу кўп ҳолларда украиналикларга рус кучларига тактик даражада самарали қаршилик кўрсатиш имконини беради.

Украина армияси Ғарб разведкасидан, шу жумладан, сунъий йўлдошлардан фойдаланади, улар Россияга қараганда Ғарбда кўпроқ, шунингдек, Украина чегаралари яқинида ҳавода доимий навбатчилик қилаётган турли разведка учоқлари бор.

Шунингдек, Украина Қуролли Кучлари Россия армиясига қараганда яхшироқ ташкил этилган - интернетдан самарали фойдаланадиган қўмондонлик ва бошқарув тизими турли даражадаги бўлинмаларга тезкор қарор қабул қилиш, буйруқлар чиқариш имконини беради. Шу билан бирга, Россия қўшинларидаги вертикал иерархик тузилма ҳарбий ҳаракатларни секинлаштиради.

"Нам пишут из Янины" телеграм-канали муаллифи, ўзини мустақил деб эълон қилган ДХР бўлинмаларидан бирининг ҳарбий хизматчиси, "Бойцовый кот Мурз" тахаллуси билан танилган блогер жангда алоқа сифати аҳамияти ҳақида ёзади. Унинг айтишича, ишончли хавфсиз алоқа каналларининг йўқлиги сабабли россиялик аскарлар ўз ҳаракатларини танклар билан мувофиқлаштира олмаяпти, Украина Қуролли кучлари эса бу муаммони ҳал қилган.

"Кўпгина ҳужумларимиз муваффақиятсизликка учрагани сабабларидан бири бу технология бизда йўқлигидир. Кўпинча пиёда аскарлар душманнинг яхши мустаҳкамланган позицияларига қарши умуман зирҳли техникасиз ҳужумга ўтади. Танкчиларимиз қандай ҳаракат қилаётганини кўп марта кўрганман: кераксиз томонга ўқ узади ва майдонни тарк этади. Танкларни қайта юклаш учун узоққа олиб кетишади, майдондаги ҳужумчилар эса танк ёрдамисиз қолади", деб ёзади у ва бу аҳволни алоқа сифати яхшимаслиги билан изоҳлайди.

Украина армияси урушнинг дастлабки ойларидан бошлаб жанг майдонида қўмондонлик ва бошқарув тизимидан фойдаланмоқда. Илон Маскнинг SpaceX компанияси Starlink сунъий йўлдош интернети учун юзлаб терминалларни Украинага етказганидан кейин бундай тармоқни қуриш мумкин бўлди.

Бу омилларнинг барчаси Украинага рус қўшинларини озми-кўпми муваффақиятли тўхтатиб қўйишга имкон беради - ҳатто Бахмут минтақасидаги ҳужум, Соледарнинг қўлга олиниши ва кейинги олдинга силжишига қарамай, русларнинг илгарилаши жуда секин.

Бироқ, ҳатто юқори сифатли алоқа билан ҳам, агар Украина кучлари ҳал қилувчи катта ҳужумга ўтмоқчи бўлса, уларга оғир зирҳли транспорт воситалари, кўплаб артиллерия, жанговар техника, ҳаво мудофааси ва электрон воситалар, энг муҳими, кўплаб ўқ-дорилар керак бўлади.

Айни пайтда, артиллериядан фойдаланиш интенсивлиги ошгани сари, ҳар икки томон снаряд танқислигига учраган. Улар ҳақиқатан етарли бўлмаслиги мумкин, лекин катта операциялар учун ўқ-дорини тежаётган бўлишлари эҳтимоли ҳам йўқ эмас.

Тактика

Зирҳли машиналар, ўқ-дорилар ва одам сони урушда, айниқса, ҳужумда жуда муҳим омил ҳисобланади. Бироқ, сифат ҳам муҳим. Украина Қуролли Кучларининг Изюм ва Херсон яқинидаги ҳужумлари, асосан, бу ҳудудларда Россия мудофааси жуда заиф бўлганлиги ёки Харков вилоятида одам етишмагани ёки таъминот муаммолари туфайли муваффақиятли бўлди.

Бироқ, энди Украина Қуролли Кучлари, эҳтимол, янада кучли мудофаага киришиши керак - Россия сўнгги пайтларда фаол тайёргарлик кўрмоқда. Бу кўпинча заиф бўлган истеҳкомларгагина тегишли эмас. Россия орқада душман ёриб кириб боришига тўсқинлик қиладиган катта заҳира тўплаган.

Жанговар гуруҳлар маневрига асосланган бундай мослашувчан мудофаа учун яхши ташкилланган координация, разведка, қўмондонликнинг вазиятни яхши билиши ва юқори даражадаги бошқарув керак бўлади. Буларнинг барчаси Украина Қуролли Кучларида яхшироқ ривожланган деб кўрилади, аммо буни умумлаштирмаслик керак, чунки Россия томонида нафақат сафарбар қилинганлар, балки шахсий таркиб ҳам захирада турибди.

Россия ҳужумни бошлаган тақдирда ҳам, урушнинг биринчи босқичидаги муваффақиятлар такрорланиши даргумон - Украина армияси ўшандан бери анча яхши қуролланган ва тайёргарлик кўрган.

Агар прогнозлар тўғри чиқиб, томонлардан бири ҳужумни бошласа, унга мудофаада бўлгандагидан кўра кўпроқ ўқитилган қўшинлар керак бўлади. Бу нафақат қурол-яроғ ёки жиҳозлар бўйича кўникмаларни, балки отряддан бригада ёки дивизиягача бўлган барча даражадаги жанговар координацияни ҳам ўз ичига олади.

Ҳозир иккала томон ҳам шу билан банд - Россия сафарбар қилинганларнинг фақат бир қисмини фронтга юборди, баъзи маълумотларга кўра, қолганлари ўқитилмоқда. Украина ҳам чет элдаги полигонлар ва ўқув базаларида аскар ва зобитларни фаол тайёрламоқда.

Россия учун ҳарбийларни тайёрлаш қийинроқ - инструкторлар ушбу урушда жанговар тажрибага эга офицерлар бўлиши керак, аммо бундай одамлар ҳозир фронтда керак. Шунинг учун сафарбар қилинганларни тайёрлаш сифати юқори бўлмаслиги мумкин. Бироқ уларни жанговар тайёр бўлинмаларни бўшатиш учун камроқ хавф остидаги ҳудудларга юбориш мумкин.

Украина ҳам захираларни тайёрламоқда ва очиқ маълумотларга кўра, Ғарбда ҳарбийларнинг тайёрланиши зирҳли транспорт воситаларини етказиб бериш билан боғлиқ.

Украинанинг Лондондаги элчиси Вадим Пристайконинг айтишича, Буюк Британия тез орада украиналик ҳарбийларга ўзи ваъда қилган янги қуролларни ўргатишни бошлайди. "Оғир артиллерия тизимлари экипажлари аллақачон машғулотлар ўтказмоқда, танкчилар ҳам тез орада етиб келишади", дейди Украина элчиси. Пристайко шунингдек, Британияда 10 минг пиёда аскар тайёрлангани, январь бошидан эса яна 20 минг пиёда аскар тайёрланишига аниқлик киритди. Ўқиш курси тахминан беш ҳафта давом этади.

Умуман олганда, интернетда топилган энг минимал ҳисоб-китобларга кўра, 50 000 украиналик ҳарбий хизматчилар чет элда ўқитилиши мумкин.

АҚШ Мудофаа вазирлиги вакилининг 9 январь куни бўлиб ўтган брифингда маълум қилишича, янги қурол Украина Қуролли кучларига ялпи жангларга кириш учун бўлинмаларни ўқитишни давом эттириш имконини беради. Унинг сўзларига кўра, тайёргарлик АҚШ ва унинг ҳамкорлари томонидан амалга оширилади. "Қурол бошқа, ундан фойдаланиш бошқа", дейди у.

Ялпи жанг - зирҳли машиналар, пиёдалар, ёрдамчи ускуналар, артиллерия ва ҳаво кучлари ёрдамидан бир вақтда фойдаланган ҳолда қуруқликда бўладиган жанговар ҳаракатдир. Замонавий ялпи жанглар, разведка, алоқа ва бошқа кўплаб омилларга боғлиқ уруш майдонидаги турли бўлинмалар, қўмондонлик ва бошқарув ўртасидаги ўзаро алоқанинг энг юқори даражасини талаб қилади.

Америка бераётган ёрдамнинг сўнгги пакети, шунингдек, бошқа мамлакатлардан қуроллар етказиб берилаётгани Украина армиясининг яхши қуролланган душманга қарши ялпи операция ўтказишга ўргатилганидан далолатдир.

Сўнгги ҳафталарда Украинага оғир жанговар машиналар - 50 та швед CV90, немислардан 40 та Marder, Америкадан 59 та Bradley етказиб берилиши ваъда қилинган. Ушбу техниканинг ўзи Украина кучларининг жанговар қобилиятини сезиларли оширади, аммо Украина кучлари асосий жанговар танкларни қабул қилганда янада самаралироқ бўлади.

Узоқ музокаралардан сўнг Вашингтон ва Берлин уларни Киевга етказиб бермоқчи. Британия эса аввалроқ танк етказиб беришга ваъда берган.

БМП билан биргаликда америкаликлар Киевга қўмондонлик машиналари, ўқ-дори ташувчилар, MRAP зирҳли машиналари ва HMMWV жипларини етказиб беради. Бошқа давлатлар ғилдиракли ўзиюрар қуроллар ва бошқаларни ваъда қилган.

Америка, шунингдек, ўз армиясининг ўрта мобил бригадалари асосини ташкил этувчи 90 та оғир саккиз ғилдиракли зирҳли транспортлар Stryker'ларни ҳам бермоқчи. Ушбу транспорт воситаларининг турли версиялари бор, масалан, пиёда жанговар машиналари, пулемётли зирҳли транспорт, ўзиюрар миномётлар, разведка, қўмондонлик пункти, тез ёрдам ва бошқа транспорт воситалари. Унинг модификацияларидан бирида 105 мм.ли танк замбараги ҳам ўрнатилган.

Бир томондан, Stryker танклар ёки зирхли оғир жанговар машиналар каби ҳимояга эга эмас ва жанг майдонида заиф. Аммо бошқа томондан, бу ғилдиракли транспорт воситалари бўлиб, узоқ йўл босиши мумкин.

Франция ваъда қилган AMX-10 RC зирҳли транспорт воситалари билан биргаликда улар ҳужум қилаётган гуруҳни тезда кучайтириши ёки хавф остида бўлган ҳудудга қўшимча кучларни тезда етказиши мумкин.

Бундан ташқари, Украина жуда кўп ўзиюрар артиллерия олади: Дания 19 та Caesar, Швеция - 12 та Archer, Чехия - 26-30 Dana-M2, Буюк Британия - 18 M109А6 қуролларини топширади. Ўзиюрар артиллерия - ҳужумда қўшинларга ҳамроҳлик қила оладиган оғир мобил артиллериядир.

Бироқ бу техникалар жуда жиддий тайёргарликни талаб қилади. Ҳаттоки, ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизимлари каби баъзи бир ўта мураккаб қуролларни ҳисобга олмаганимизда ҳам янги қуроллар экипаж жанговар шароитларда автоматик равишда ҳаракат қила олиши кераклигини тақозо этади. Жангда сония эмас, сониянинг улушлари ҳал қилиши мумкин.

АҚШ штаблари бошлиқлари қўмитаси раҳбари генерал Марк Миллининг фикрича, Украина учун яқин ойларда янги ҳужумга тайёргарлик кўриш жуда қийин бўлади, бироқ буни амалга ошириш мумкин дейди.

"Кадрлар тайёрланиши, техникани пухта эгаллаши керак. Бунга эришиш учун вақт жуда оз", - дейди генерал Милли Рамштейнда ўтган Украина иттифоқчилари учрашуви якунлари бўйича матбуот анжуманида.

АҚШ Мудофаа вазири Ллойд Остин эса гап бир неча ҳафталар ҳақида кетаётганига аниқлик киритди: "Бизда баҳоргача, Украина қарши ҳужумга киришгунга қадар имконият бор ва бу узоқ давом этмайди".

Ҳужум қачон?

Вақт ҳужумдаги энг муҳим муваффақият омилидир. Ҳарбий ҳаракатларни бошлаш вақти зарба бериш жойидек муҳимдир.

Тарихчилар Иккинчи жаҳон урушида, Курск жангидан олдин немис қўмондонлигининг хатоларидан бири кўпроқ кучларни тўплаш учун бир неча ҳафта кутишга қарор қилгани дейишади. Натижада, бу вақт қарши ҳужумга янада яхши тайёргарлик кўриш учун советларга қўл келган.

Ҳужумни ким қилмасин - Россия ёки Украина - унинг бошланиш вақти кўп омилларга боғлиқ бўлади.

2022-23 йиллар қиши ҳарбий ҳаракатлар кетаётган ҳудудларда қаттиқ бўлмаган. Сўнгги кунларда Донецк, Бахмут, Лиман, Запорожье ҳудудларида ҳаво ҳарорати нолдан юқори бўлди. Бироқ, қиш қишлигини қилди ва баъзи жойларда тупроқ музлаб қолган.

Апрель ойида бу жойлар эриб, техника ҳаракати қийинлашадиган лойгарчилик бошланади. Рус армияси ўтган йили шу тўсиққа учраган эди.

Шу сабабли, метеорологик жиҳатдан қулай фурсат ҳар куни камайиб бормоқда. Шу билан бирга, томонларнинг ҳеч бири ҳужумга ҳали тайёр эмас.

Иккинчи омил - янги қўшинларнинг тайёрлиги. Ҳозир иккала томон ҳам ҳужумга яхшироқ тайёргарлик кўриш ва душман ҳам худди шундай қиляпти деган қўрқув ўртасида мувозанатни сақлашга ҳаракат қилмоқда.

Украина учун бу, биринчи галда, нафақат янги хорижий техникани - танкни бошқариш, ўзиюрар қуролдан отиш ёки радар ёрдамида осмонни сканерлашни ўрганишгина эмас.

Замонавий жанговар техника пиёдалар, артиллерия, муҳандислик бўлинмалари, тактик авиация, разведка ва бошқаларнинг ҳаракати билан чамбарчас боғлиқ ҳолда қўлланади. Бу қисмларнинг барчаси уйғун бўлиши керак.

Бироқ бу барча чоралар ҳужумга тайёрланаётган штаб зобитлари қўлидаги воситадир. Танклар ва аскарлар эмас, биринчи галда штаб ютади. Шунингдек, уларга барча режаларини компьютерда ва ҳақиқий машқларда синаб кўриш учун кўп вақт керак бўлади.

Учинчи омил - ўқ-дориларнинг катта захираси бор ёки йўқлиги. Сўнгги ҳафталарда фронтнинг иккала томонида артиллерия фаоллиги камайгани ўқ-дорилар етишмаётгани ёки уларни ҳужум учун тўплашаётганини англатиши мумкин. Аммо гап фақат снарядлар ва ракеталарнинг умумий захираларида эмас. Логистик масала ҳам бор, бунга кўп вақт керак.

Ҳар қандай катта ҳужум орқадаги хизмат учун жуда катта вазифа. Ёқилғи, ўқ-дорилар, озиқ-овқат захиралари омборларини ташкил қилиш, юкларни илгарилаётган бўлинмаларига етказиб бериш схемасини ташкил қилиш керак, буларнинг барчаси ҳужум вақтида мудофаа пайтидан кўра тезроқ бажарилади, қолаверса, ярадорларни касалхоналарга олиб бориш ҳам бор.

Буларни душман сезиб қолмаслиги учун иложи борича эҳтиёткорлик билан қилиш керак. Буларнинг барчаси нафақат ресурс, балки вақтни ҳам талаб қилади.

Ҳужум қаердан бошланиши мумкин?

Украина Қуролли Кучларининг кузги ҳужуми бошланишидан олдин, унга тайёргарликнинг ташқи белгилари август ойи охиридаёқ сезилган эди. Америка ёрдамининг навбатдаги пакетида ана шундай ўзгариш бўлаётганини кўрсатадиган воситалар пайдо бўлганди.

Бироқ Украина кучларининг зарба йўналишини бошиданоқ тахмин қилиш жуда қийин эди - Украина Қуролли Кучлари қўмондонлиги ҳужумкор кучларни озми-кўпми яширин жойлаштиришга муваффақ бўлди ва қўшинлар 6 сентябрда Харковда олдинга силжиганида бу рус қўшинлари учун ҳам кутилмаган бўлди.

Жойлаштириш махфийлиги Совет армиясининг асосий ҳарбий усулларидан бири бўлиб, у Иккинчи Жаҳон урушида бир неча марта - Курск ва Сталинград жангларида қўлланган. «Багратион» операциясида бутун камуфляж арсеналидан - радио сукунатию фақат тунда ҳаракат қилиш, алдамчи позицияларни ўрнатиш, диққатни чалғитиш учун қазиш ишлари ўтказишгача фойдаланилган.

Украина ва Россия қўшинлари Совет армиясининг меросхўридир, эҳтимол, улар бу тажрибадан тўлиқ фойдаланишга уринишади, шунинг учун бундай ҳужумга тайёргарлик фақат сўнгги дақиқада маълум бўлиши мумкин.

Тўғри, Украина Қуролли Кучлари анча илғор разведка воситаларидан фойдаланади ва Россия армияси кўп ҳолларда украин агентлари фаол бўлган ҳудудда ҳужумга тайёргарлик кўриши керак, шунинг учун махфийликдаги устунлик Украина томонидадир.

Умуман олганда, урушда ҳужумлар қай томон бўлишини кўрсатувчи йўналишлар пайдо бўлишни бошлаган.

Херсон вилояти

Ушбу уруш ҳудудининг мураккаблиги шундаки, ҳужум учун катта дарё - Днепрни кесиб ўтиш керак. Бу Украина Қуролли Кучлари учун ҳам, Россия Қуролли Кучлари учун ҳам вазифани анча мураккаблаштиради.

Бошлашнинг ўзи жуда қийин операция, аммо шундан кейин ўрнатилган ўтиш жойлари орқали ҳужум бўлинмаларига таъминот етказиб беришни ташкил қилиш керак, душман бунга қаттиқ қаршилик қилиши тайин.

Бироқ Украина учун бу Қримга энг қисқа йўл. Бу ерда асосий тўсиқ Днепр, шундан кейин ярим оролгача бўлган ер олдинга силжишга ёрдам беради - унда аҳоли пунктлари унчалик кўп эмас.

Россия армияси учун Херсон ҳам орзудаги нишон бўлиши мумкин - бу шаҳарни тарк этиш Россия учун жиддий ҳарбий ва сиёсий муваффақиятсизлик бўлган эди. Шаҳарни қайтариш бемисл ютуқ бўлади, Николаев ва Одессага йўл очилишини ку айтмаса ҳам бўлади.

Запорожье вилояти

Россия учун Запорожье вилояти (шунингдек, Херсон вилояти) муҳим аҳамиятга эга, чунки Владимир Путин шахсан бу Украина вилоятларини Россиянинг янги субъектлари деб эълон қилган. Сиёсий жиҳатдан бу йўналишда ҳужум бошлаш мантиқан тўғри, айниқса, Херсондан фарқли ўлароқ, Днепрни бу йўналишда кесиб ўтиш шарт эмас.

Агар муваффақиятли бўлса, рус қўшинлари фронт чизиғини орқага суради, бу эса Қримдан келадиган қуруқлик йўлагини, хусусан, Украинанинг ракеталари ўққа тутган темир йўлни хавфсизроқ қилади.

Россия армиясининг Запорожье йўналишида фаоллашгани январь ойи ўрталарида хабар қилинган бўлса да, у янада фаоллашди.

Украина учун ҳам бу жойдан зарба бериш мантиқан тўғри иш. Бу Азов денгизи соҳилига етиб боришга ва Херсон вилоятидаги рус қўшинлари таъминотини узиб қўйишга имкон беради - Қрим кўпригидаги портлашдан сўнг, ярим орол орқали етказиб бериш муаммоли бўлиб қолган.

Бироқ Украинанинг бу йўналишдагини ҳужуми хавфини Москва анча олдин сезган ва мудофаа учун заҳира тайёрлаган.

Донбасс

Бу Украина Қуролли Кучлари учун ҳам, 2022 йил февраль ойида босқин бошланганидан бери Бахмут шаҳри томон ҳаракатланаётган Россия армияси учун ҳам ҳужумга энг нобоп жой. Рус қўшинлари бу йўналишда аста олдинга силжимоқда, катта куч сарфлаб, катта йўқотишларга дучор бўлмоқда.

Бунинг сабаби бу йўналишда Украина Қуролли Кучлари мудофаага олдиндан яхши тайёргарлик кўрганидир.

Агар Россия Краматорск ва Славянскни ёриб ўтишга муваффақ бўлса, Украина учун бу ҳудуддаги ҳужум Украина армиясига таҳдид хавфни камайтиради. Бироқ украиналиклар аввалдан тайёрланган рус мудофаасини ҳам ёриб ўтишлари керак бўлади. Бундан ташқари, Донбасс кўплаб шаҳарлар бўлган саноат минтақасидир, бу ҳар қандай ҳарбий операцияни жуда мураккаблаштиради.

Луганск вилояти

Луганск вилоятининг жанубий қисми ҳам жуда зич қурилган ва Украина Қуролли Кучларининг кузда жуда кўп гапирилган ҳужуми - Кременная ва ундан кейин Лисичанск ҳамда Северодонецк томон ҳужуми аҳоли пунктлари орқали ўтади.

Бошқа эҳтимолий йўналиш - Сватово районидадир. Бу жиҳатдан у янада қулай кўринади. Сабаби Луганск вилояти шимолида шаҳар ва қишлоқлар камроқ.

Аммо Украинанинг кузги ҳужумидан сўнг, бу йўналишда Россия захиралари жойлаштирилган.

Россия ҳам бу ҳудудда янги ҳужум уюштириши мумкин, уруш бошида буни амалга оширган эди.

Беларусь

Сўнгги бир неча ҳафта ичида Киев йўналишида ёки Украинанинг ғарбий вилоятлари йўналишида янги зарба бериш эҳтимоли ҳақида жуда кўп гапирилди. Россия бу ерда иккита мақсадни кўзлаган бўлиши мумкин - Киевни эгаллаш ва Украина Қуролли Кучлари таъминланадиган Украина ва Полшанинг марказий ва шарқий минтақалари ўртасидаги алоқани узиш.

Январь ойи бошида Беларус Мудофаа вазирлиги мамлакатдаги рус контингенти сони бор-йўғи тўққиз минг киши, 170 га яқин танк, 200 тагача зирҳли техника ва 100 тагача қурол ва 100 мм калибрли миномётлар борлигини айтганди.

Шунингдек, Беларус армияси ҳам бор, унинг кучи тахминан 50 минг кишини ташкил этади, аммо Минскнинг урушга кириши кучли кескинлашувга олиб келади ва кўплаб мутахассислар бундай бўлишига шубҳа қилишади.

Уруш бошланишидан олдин мудофаага тайёргарлик кўрган ва битта катта ҳужумга дош берган улкан Киев шаҳрига бостириб кириш учун бунча қўшин етарли эмас.

Бундан ташқари, Украинанинг шимолий қисми, Киев ва ғарбдан Польша чегарасигача зич ўрмонлар билан қопланган, бу ерда ҳужум қилиш қийин ва ҳимояланиш осон. Олдинга бораётган кучлар танкка қарши қуролларга нишон бўлиши мумкин.

Россия босқиннинг бошидаёқ бу йўналишда қаттиқ зарбага учраган - кейин Киевни ололмай, рус ҳарбий колоннаси битта магистраль бўйлаб чўзилган ва заиф аҳволда чекинишга мажбур бўлганди.

Курскдан Полтавагача

Ва ниҳоят, польшалик генерал Валдемар Скшипчак айтган яна бир йўналиш бор. Унинг сўзларига кўра, Россия қўшинлари Брянск, Курск ва Воронеж минтақаларида октябрь ойидан бери кучини тиклаш, сафарбарлик ва захираларни тўлдириш билан банд.

"Улар катта сафарбарликни амалга оширмоқда. Гарчи улар буни рисоладагидек уддаламаётган бўлса ҳам, уларда 1,2 миллион кишилик захира мавжуд. Улардан 300 минг нафари аллақачон сафарбар қилинган ва тегишли тайёргарликдан ўтмоқда. Ҳозирда бу кучларнинг аксарияти айнан шу ҳудудда тўпланган. Воронеж, Курск, Брянск вилояти", дейди Полша армияси қуруқликдаги кучларининг собиқ қўмондони.

"Россия Украинага шу йўналишдан зарба бериши ва у ердан жанубга, Харковдан ғарбга, Днепрга қуйиладиган Ворскла дарёси бўйлаб ҳаракатланишига ишонаман. Бу сценарийга кўра, Полтава ва Днепр шаҳри ҳужум остида қолади", дейди у.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.