Хитой пахтаси уйғурлар азоби эвазига етиштириладими? Xitoy Dunyo Yangiliklar
Буюк Британия ҳукумати импорт қилинган пахтанинг бир қисми Хитойдаги уйғур меҳнат лагерларидан келган ёки йўқлигини текширмай, ноқонуний ҳаракат қилгани ҳақида судда тинглов бўлмоқда.
Жаҳон Уйғурлар Конгресси ҳуқуқшуносларининг айтишича, Британия чакана савдогарлари Хитойдаги уйғурлар етиштирган пахтадан фойда кўрганини тасдиқловчи "етарли далиллар" бор.
Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари Шинжондаги озчилик мусулмон уйғурлар таъқиб қилиниб, мажбурий меҳнатга жалб қилинаётганини айтади.
Ҳукумат адвокатлари бирор чора кўриш учун кўпроқ далиллар кераклигини айтишди.
Пекин ҳар қандай суиистеъмолликни қатъиян рад этади.
Дунё пахтасининг қарийб 20% Хитойда ишлаб чиқарилади ва Шинжон пахтаси бутун Хитой пахтасининг 85% ни ташкил қилади.
Лондон Олий судида бўлиб ўтган икки кунлик тингловларнинг биринчисида Жаҳон Уйғурлар Конгресси ва Global Legal Action Network вакили жаноб Том Форстер бу иш "фаразий эмас", лекин "ифлос мулк" Шинжондан мамлакатга олиб келинганини текшириш Буюк Британия ҳукуматининг мажбурияти эканини айтди.
Ички ишлар вазири, Қироллик Даромад ва божлар бошқармаси ва Жиноятга қарши кураш агентлиги вакили сэр Жеймс Эди Британия ҳукумати Хитойнинг "Шинжондаги уйғурлар ва бошқа озчиликларнинг овозини ўчириш ва бостиришга қаратилган саъй-ҳаракатларини даҳшатли" деб ҳисоблайди.
Шу билан бирга, унинг сўзларига кўра, товарлар чет эл қамоқхонасида ишлаб чиқарилган ёки йўқлигини аниқлаш учун "даъво қилинаётган жиноят ва маҳсулот" ўртасида аниқ боғлиқлик бўлиши керак.
"Камида даъвогарнинг иши шундайки, жиноят содир этилган бўлиши мумкинлиги ҳақида кучли хулоса бор, лекин бу жиноят қандай, ким томонидан, қачон ва қаерда содир бўлганини аниқлай олмайди", деб таъкидлади ҳукумат адвокатлари.
"Умумий статистик эҳтимолликнинг мавжудлиги тергов ёки ҳар қандай мажбурлов чораси кўриш учун асос эмас (ва ҳеч қачон бўлмаган)."
Уларнинг таъкидлашича, ҳукумат идоралари ресурс жалб қилишдан олдин тергов муваффақиятли бўладими ёки йўқлигини ҳал қилиш учун жиддий текширишлари керак.
Сурат манбаси, Getty Images
"Ҳозирги ҳолатда ишга Хитой ҳукумати ҳам жалб қилиниши, икки томон текширув ўтказиши, маълумотлар алмашинуви керак бўлади. Аммо бундай бўлиши эҳтимоли иштирокидаги терговнинг ҳозирги контекстида полициядан полицияга (ёки агентликдан идорага) ҳамкорлик ёки ўзаро ҳуқуқий ёрдам орқали далилларнинг реал истиқболи йўқ.
"Етарли далил"
Жаноб Форстернинг айтишича, даъвогар жиноят содир этилганлигини даъво қилмаган, шунчаки тергов бошлаш учун етарли далиллар борлигини айтмоқда.
"Жиноий мулкнинг аниқмаслиги тергов очишга сабаб эмас, бу тергов шунчаки жиноий мулкнинг йўқлигини аниқлаштиради холос".
Бу хорижий давлат суди уйғурларнинг Шинжондаги мажбурий меҳнат масаласи бўйича ҳуқуқий далилларини биринчи марта тинглаши бўлиши айтилмоқда.
Бутунжаҳон Уйғурлар Конгрессининг британиялик директори Раҳима Маҳмутнинг Би би сига айтишича, у Шинжондаги оиласи билан қарийб олти йилдан бери кўришмаган.
У Буюк Британия ҳукуматини Қўшма Штатлардан ўрнак олишга ва Шинжонда ишлаб чиқарилган деб ҳисобланган пахта маҳсулотларини тақиқловчи қонун қабул қилишга чақирди.
"Менинг мамлакатимда геноцид содир бўлмоқда, - деди у. - Бу масъулият масаласи.
"Бу биз учун ушбу мамлакатнинг олий судига қул меҳнатини тўхтатишга масъул идоралар устидан шикоят қилиш учун қонуний имкониятдир."
Global Legal Action Network директори Геройд О'Куинн Буюк Британия ҳукумати Хитой борасидаги кучли риторикасини ўз ҳаракати билан қўллаб-қувватлаши кераклигини айтди.
"Британия истеъмолчилари мажбурий меҳнат билан ифлосланган истеъмол маҳсулотларига мунтазам тўқнаш келишмоқда", деди у.
"Компаниялар ушбу номақбул вазиятни бартараб қилишда мутлақо муваффақиятсизликка учради ва ушбу ноқонуний товарлар савдосини очиқ ошкора давом эттирмоқда."
Ҳукумат вакилининг айтишича, суд жараёни давом этаётган бир пайтда изоҳ бериш ўринсиз.
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: @bbcuzbek
