Россия-Украина чегараси: Нега Москва зиддиятни кучайтирмоқда? Rossiya Ukraina

Ўтган апрель ойида Россия АҚШ эътиборини ўзига қаратиш учун Украина чегарасига танкларни жойлаштирди. Куч намойиши иш берди: Президент Жо Байден россиялик ҳамкасби Владимир Путинга қўнғироқ қилди ва иккиси июнь ойида Женевада учрашди.

Аммо саммитда Украина бўйича нимага келишганларидан қатъи назар, ўшандан бери ишлар ёмонлашди.

Алоқадор мавзулар:

Сўнгги ҳафталарда рус танклари яна ғарбга, Украина томон йўл олди. Бу эса АҚШ разведка доираларининг трансчегаравий ҳужум ҳақида янги, ҳатто қаттиқроқ огоҳлантиришларига сабаб бўлди.

Москва буни "антироссия" васвасаси эканлигини таъкидламоқда ва аксарият таҳлилчилар Россиянинг Украинадаги можарога очиқча аралашиши учун асос йўқ, деган фикрга қўшилади. У ерда Россия айирмачи кучларни қўллаб-қувватлайди, лекин ўзининг бевосита ролини рад этиб келади.

"Буқа қаршисидаги қизил латта"

Бунинг ўрнига улар Кремль Украинадаги "қизил чизиқ"ни ҳимоя қилишга тайёрлиги ҳақида сигнал юбораётганини кўришмоқда: биринчи навбатда Украина НАТОга қўшилмаслиги керак.

"Менимча, бу Путин учун жуда муҳим. Унинг фикрича, Ғарб Украина элитасига НАТОга қўшилиш умидини сингдира бошлади", дейди "R.Politik"дан сиёсатшунос Татьяна Становая Би-би-сига.

"Машғулотлар, қурол-яроғ ва ҳоказолар Путин учун худди буқа қаршисига қўйилган қизил латтага ўхшайди. Агар у бугун ҳаракат қилмаса, эртага Украинада НАТО базалари пайдо бўлади, деб ўйлайди. У бунга чек қўйиши керак".

Украинанинг хавфсизлик блокига қўшилиш истаги ҳам янгилик эмас. Россия ўз томорқаси деб билган ерда бу амбицияларга вето қўйишни талаб қилиши ҳам янгилик эмас.

Бироқ яқинда Москва Украина ҳарбийларининг мамлакат шарқидаги Россия томонидан қўллаб-қувватланаётган кучларга қарши Туркия дронларидан фойдаланганидан ҳайратда қолди; Қрим яқинида ядро қуроли ташишга қодир иккита Америка бомбардимончи учоғининг ядро каллаклари билан парвози ҳам қўшимча безовта қилувчи омил бўлди.

Украинадаги етти йиллик можарога барҳам бериш учун амалга оширилган Минск келишувларидан ҳам Киевга қулайроқ бирор нарса учун воз кечилиши мумкинлигидан хавотирлар бор.

"Путин юборишни истаган сигнал"

Апрель ойида Россия чегарада ҳарбий жойлаштириш яхши иш берганини тушуниб қолди, энди шуни яна такрорламоқда.

"Бизнинг яқинда қилган огоҳлантиришларимиз ҳақиқатан ҳам инобатга олинди ва таъсири кўринмоқда: кескинлик кучайган", деди Президент Путин ўтган ҳафта россиялик дипломатларга. Унинг таъкидлашича, Ғарбни Россия билан ҳисоблашишга мажбурлаш учун бу кескинликни сақлаб қолиш керак, буни эътиборсиз қолдирмаслик лозим.

"Агар ҳарбий ҳаракатлар [Украина яқинида] аниқ кўринса, бундан мақсад тўғридан-тўғри ҳарбий ҳаракатлар эмас, балки Путин юбормоқчи бўлган сигналдир", дейди Москвадаги RIAC таҳлил маркази раҳбари Андрей Кортунов Би-би-сига.

Унинг фикрича, бу Украинага қалтис ҳаракат қилмаслик, масалан, Донбасс устидан назоратни қайтариб олишга уринмаслик кераклигига ишора бермоқда.

Ғарб учун эса, жаноб Кортуновнинг айтишича, Россиянинг сигнали шуки, НАТО инфратузилмаси, жумладан, янги қуроллар Украинага кирмаслиги керак.

"Бу, албатта, Москвани хавотирга солмоқда", дейди у.

Бу ҳафта Россиянинг СВР ташқи разведка агентлиги Украинага оид баёнотида Грузиядаги 2008 йилги урушга ишора қилди.

У Грузиянинг ўша пайтдаги президенти Михаил Саакашвили тўлаган "катта товон"ни эслатди. Ўшанда Москва томонидан қўллаб-қувватланаётган айирмачи Жанубий Осетия ҳудуди устидан назоратни тиклашга уриниб, Грузия Россия билан кенг кўламли можарога сабаб бўлган эди.

"Грузия сценарийси аллақачон тайёр ва Украинада қўлланилиши мумкин", дейди Татьяна Становая. "Бу Россия бунга тайёрланяпти дегани эмас; орқага қайтиш йўқ. Менимча, бу ҳозирча вариант, ечим эмас", дейди у.

"Биз аралашмаймиз"

Украинанинг ўзи АҚШнинг рус қўшинларининг ноодатий тўпланиши ҳақидаги гапини дастлаб рад этди, аммо кейин у ҳам хавотир ола бошлади.

Мудофаа разведкаси раҳбари Кирилл Будановнинг айтишича, ҳозирда Украина атрофида 90 мингга яқин рус аскари жойлаштирилган - бу ўтган баҳордаги шунга ўхшаш таранглик давридагидан камроқ.

Унинг фикрича, улар келаси йил бошида кўп йўналишли ҳужум бошлашлари мумкин.

Жума куни Украина президенти ўз мамлакати Донбассга бостириб киришни режалаштирмаётганини очиқ айтди.

Бошқалар эса бунга шубҳа қилади.

"Россия эса, агар мажбур бўлса, урушга киради, деган сигнал беришни хоҳлайди, - дейди Кортунов. - Аммо Украинага қарши тўғридан-тўғри ҳарбий ҳужум қилиш орқали нимага эришиш мумкинлигини тушунмаяпман".

"Қандай бўлишидан қатъи назар, кутилмаган салбий оқибатлар потенциал фойдадан кўра каттароқ бўлиши мумкин."

Демак, Путин ўз улушини ҳимоя қилаётган бўлиши керак.

Хавфсизлик бўйича эксперт Марк Галеотти ўзининг "Москва соясида" подкастида: "Менимча, бу иложи борича турли имкониятларни яратишга уринишдир", деб хулоса қилди.

Унинг таъкидлашича, Кремль "барча имкониятларни яратмоқда", аммо ҳали қатъий қарор қабул қилинмаган.

Аммо у Москва очиқ тўқнашувни исташига ҳам шубҳа қилади, чунки бу янги санкциялар ва Ғарб билан муносабатларнинг бутунлай узилишига олиб боради.

"Украинадаги шафқатсиз уруш Россия режимининг бирлиги ва қонунийлигини бузиши мумкин, - деб огоҳлантиради Марк Галеотти. - Яхши хабар шундаки, мен режим буни тушунади деб ўйлайман."

Умуман олганда, у Кремль вазиятни кескинлаштирмаслик учун сабаблар топади, деб ҳисоблайди.

Музокара учун танклар

Шунингдек, Москва яна ўз танклари ёрдамида АҚШ билан кўпроқ музокаралар олиб боришни хоҳлаётгани аломатлари бор: икки президентнинг навбатдаги саммити.

Бу дипломатия қилишнинг хавфли усули, аммо жаноб Путин учун бу ерда катта нарса тикилган.

"Путин ва Байден учрашувида уларнинг ҳеч бирига аниқ мажбуриятлар юкланмайди, бироқ АҚШ Украинага ҳарбий ёрдамини қанчалик оширишга тайёрлигини билиб олиш мумкин бўлади, - дейди Кортунов. - Бу имконсиз эмас".

Россия манбаларининг таъкидлашича, бундай музокаралар яқин ҳафталарда, эҳтимол дастлаб масофадан туриб ўтказилиши мумкин. Оқ Уй буни ҳали тасдиқлаганича йўқ.

"Путинда Байден билан келишувга эриша олишга умид бўлса-да, у қадам ташлашга шошилмаяпти. Аммо агар унда мутлақо умид қолмаса, у биз тасаввур қиладиган энг ёмон нарсага қўл уриши ҳам мумкин", дея огоҳлантиради Татьяна Становая.

Россия раҳбарида умид бор экан, "вазият у қадар ёмон бўлмайди" деб ҳисоблайди у.

Би-би-сининг Москвадаги мухбири Сара Рейнсфорд шу йил августида Россиядан чиқиб кетишга мажбур этилган, у хавфсизликка таҳдид экани айтилган.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek