Россия ваъда қилган Спутник вакциналарини етказиб беролмаяпти. Дунё ғазабда - Rossiya, Sputnik V

Дунё бўйлаб қатор мамлакатлар Россия Спутник V Ковид вакцинасини етказиб бериш ваъдасининг устидан чиқмади демоқдалар.

Ўтган йили жаҳондаги илк Ковид вакциналари тайёр бўлганидан кейин Россия кўплаб мамлакатларга ўзининг Спутник V вакцинаси билан ёрдам беришга келишган, миллионлаб дозаларни етказиб бериш бўйича келишувларга эришилган эди.

Йил бошида вакцинани хориж бозорига олиб чиқиш учун масъул давлат назоратидаги Россия Тўғридан-тўғри Инвестиция жамғармаси(Российский фонд прямых инвестиций) раҳбари мамлакатнинг 2021 йилда "Россиядан ташқари 700 миллион одамга вакцина етказиб бериш" қобилиятига эга экани ҳақида айтганди.

Июль ойига келиб эса кўплаб мамлакатлар, шу жумладан, ривожланаётган мамлакатлар пулини тўлаган вакциналарининг кичик бир қисмини олганлари ҳақида хабар қилдилар.

Россия Спутник V ни ривожланаётган мамлакатларга "вакцина дипломатияси"нинг бир қисми сифатида тақдим этди. Ғарб танқидлари "жирканч пропаганда" деб таърифланди.

Бошида Россия вакцинасининг талаб даражасида синовдан ўтказилган-ўтказилмагани борасида шубҳалар ўртага чиққан, лекин яқинда ўтказилган охирги тадқиқотлар хулосаларига кўра, Спутник V хавфсиз ва самарали вакцина ҳисобланади.

Эрон: Кичик бир партиягина етиб келди

Вакцина етказилмаганидан энг қаттиқ зарба кўрган мамлакат Эрон бўлди. Теҳрон буюртма берган 60 миллион дозанинг атиги кичик бир партиясигина етиб келди.

Февраль ойида Эрон Россия билан эришган битимига асосан "биринчи босқич"да 5 миллион доза вакцина олиши ҳақида эълон қилинди.

Бироқ июнь ойининг охирида Эронга етиб борган Спутник дозаларининг жами сони атиги 920 мингни, бугунга келиб эса 2 миллион дозага етгани маълум бўлди.

Таъминотни кучайтириш мақсадида Эроннинг ўзида Спутник вакцинасини ишлаб чиқарадиган қўшма корхона ташкил этилди. Шу вақтгача Теҳрон бошқа мамлакатлар, шу жумладан, Хитойдан ҳам 5 миллион доза атрофида вакцина қабул қилиб олган.

Лотин Америкаси: Дозалар камлигидан ғазаб

Вакцина етказиб бериш ваъдасининг устидан чиқилмагани ҳақида шикоят қилган илк мамлакат Гватемала бўлди.

Шу йил апрель ойида Гватемала ҳукумати 8 миллион Спутник V дозаси учун Россияга $79 миллион тўлагани ҳақида хабар қилди. Аммо июнь ойи охирида маҳаллий матбуот атиги 150 минг доза етиб боргани тўғрисида ахборот тарқатди.

Гондурас расмийлари вакциналар белгиланган муддати етиб келмагани учун фавқулодда вазият режаси бўйича иш кўраётганларини айтганлар, вазирлардан бири вазиятни "таъминотчи бизга панд берди" деб таърифлаган.

Боливия матбуоти хабарларига кўра, май ойи охирида мамлакатга ваъда қилинган 5,2 миллион дозанинг атиги 745 минги етиб борган. Маҳаллий матбуот "Россия ўзининг қуввати етадиганидан ҳам кўпроқ сонга ваъда бериб юборган бўлиши мумкин"лиги ҳақида ёзди.

Шу йил январида Мексика билан Россия икки мамлакат президентларининг 24 миллион дозадаги Спутникни етказиб бериш бўйича имзолаган шартномаларини очиқ байрам қилиб нишонладилар. Бироқ Мексика матбуотининг ҳозирга келиб хабар тарқатишича, етказиб берилган дозаларнинг сони 4,1 миллион дозани ташкил этган.

Аргентина матбуотида Президент Альберто Фернандес маслаҳатчисининг Россия Тўғридан-тўғри Инвестиция жамғармасига 7 июлда йўллаган электрон мактуби эълон қилинди. Хатда Аргентина ҳамон вакцина биринчи дозасининг 5,5 миллионини, иккинчи дозасининг 13,1 миллионини кутаётгани айтилади. "Бундай нуқтада бутун шартномани бекор қилиш таҳдиди мавжуд", дейилади эмейлда.

Африка: Узоқ кутиш ва ўртакашлар муаммоси

Африка қитъасида вакцина нархининг қимматлиги, етказиб бериш вақти чўзилиб кетаётгани ва вакцина самаралилиги борасидаги хавотирлар вакцина тарқатилиши ортга сурилишига олиб келди.

Февраль ойида Африка Иттифоқининг вакцина учун масъул бўлими Россия Спутникнинг 300 миллион дозаси ва молиявий пакет таклиф этгани ҳақида хабар тарқатди.

Россия Тўғридан-тўғри Инвестиция жамғармаси бу мамлакатларга вакцина етказиб бериш июнь ойида бошланишини маълум қилди.

Ўшанда 11 Африка давлати ўз ҳудудида Спутник вакцинасини қўллашни маъқуллади.

Аммо июль ойи бошида жуда кам сондаги вакциналар етиб келгани хабарлари тарқалди.

Апрель ойида Гана ҳукумати Спутник V нинг 3,4 миллион дозасини олишга келишгани ҳақида эълон қилди.

Гана июль бошида атиги 20 минг доза қабул қилиб олди.

Ангола май ойида талаб қилган 12 миллион Спутникнинг 40000 дозасини олди. Мамлакат соғлиқни сақлаш вазири июнь охирида "тез орада янада кўп Спутник дозалари" келади, деб айтди.

Африкада вакцина олибсотарлари баҳони ошириб юборгани ҳам қийинчиликларни келтириб чиқарди.

Кенияда ўртакаш хусусий компаниялар Спутникнинг бир дозаси нархини $70 гача кўтариб юбордилар, оқибатда Кения ҳукумати апрель ойида Спутник вакцинасини қўллаш қарорини бекор қилди.

Нега бундай бўлди?

Россиянинг Спутникни дунё бўйлаб тарқатишдек баландпарвоз режаларига қарамасдан, мамлакат вакцинани ҳатто ўз фуқароларига етадиган сонда ишлаб чиқаришда ҳам мушкулликка дуч келди.

Июнь ойи охирида россияликларнинг атиги 15 фоизи вакцинанинг бир дозасини олгани маълум бўлди.

Рейтер ахборот агентлиги хабар қилишича, Россия айрим ҳудудлари ҳукуматларининг омма билан ишлайдиган касбдаги инсонлар учун эмлашни мажбурий этганидан кейин Россия ички эҳтиёжи учун вакцина ишлаб чиқариш кўпайган.

Москва расмийларига кўра, вакцинани сақлаш билан бирга унинг тақчиллиги муаммоси ҳам юзага келган.

Кремль хорижий истеъмолчилар муаммоларини ҳал этишга ваъда берган, лекин ички талабни қондириш устувор вазифа бўлиб қолишини эслатган.

Хорижий ишлаб чиқариш миқёси пастлигича қолмоқда

2021 йил бошидан буён қатор мамлакатлар Россия Тўғридан-тўғри Инвестиция жамғармаси билан ўз ҳудудида Спутник V вакцинасини ишлаб чиқариш борасида келишиб олдилар.

Шулардан бири Ҳиндистон бўлиб, у ерда йилига бир неча юз миллион Спутник ишлаб чиқарилиши кутилган эди.

Бироқ Ҳиндистонда вакцина ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш сентябргача қолдирилди, бу дегани, яна бошқа мамлакатлар фақат Россиянинг ўзидаги фармацевтика корхоналарига кўз тикиб ўтиришлари керак бўлади.

Сербия хомашё харид қилиш ва ишлаб чиқариш билан боғлиқ муаммоларга дуч келган.

Белграддаги Торлак Институтида Спутник вакцинасини ишлаб чиқаришни бошлаш тантанали очилиш маросими 4 июнь куни бўлди.

Тантанали маросимда Россия ва Сербия президентлари виртуал иштирок этдилар.

Аммо Сербия матбуоти хабар қилишича, мамлакатнинг қатор ҳудудларида вакцинанинг иккинчи дозаси таъминоти кечикаяпти.

Айрим туманлар ҳамон биринчи дозани кутиб туришипти.

МДҲ республикалари орасида Спутникни ишлаб чиқариш Беларусь ва Қозоғистонда йўлга қўйилган.

Россия расмийлари Ўзбекистон раҳбарияти билан Спутник V вакцинасини Ўзбекистонда ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш бўйича келишиб олганлари, Ўзбек томони аллақачон дори ишлаб чиқариш учун жой танлаб қўйганлари ҳақида айтганлар.

(BBC Monitoring ахборотни турли манбалардан, жумладан, маҳаллий матбуот ва ҳукумат ҳисоботларидан тўплайди. Мақолада тилга олинган мамлакатлардаги маълумотлар 2021 йил 24 июлигача олинган.)