АҚШ: Трамп учун мусулмон уйғурлар ҳақ-ҳуқуқлари муҳимми ёки Хитой билан савдо? Xitoy, uyg'urlar va musulmonlar
Сурат манбаси, Reuters
АҚШ: Трамп учун уйғурлар ҳақ-ҳуқуқлари муҳимми ёки Хитой билан савдо? - Америка президентининг сўнгги сўзларидан англашилишича, савдо.... Хитой онгларини ювиш ва жазолаш мақсадида Шинжондаги жамлоқларда бир миллионга яқин мусулмонни тутиб тургани ишонилган:
АҚШ: Трамп учун уйғурлар ҳақ-ҳуқуқлари муҳимми ёки Хитой билан савдо?
Айни мақолада Google YouTube томонидан тақдим қилинган контент мавжуд. Биз бу контент юкланмасидан аввал сизнинг розилигингизни сўраймиз, чунки улар куки ва бошқа технологиялардан фойдаланган бўлиши мумкин. Сиз Google YouTube ҳаволасида кукиларга доир ва шахсий маълумотларга оид қоидалар ҳақида аввал ўқиб, кейин қабул қилишга рози бўлишингиз мумкин. Кўриш учун “қабул қилиш ва давом этиш”ни танланг.
Охири YouTube пост
Унга кўра, Шинжондаги мусулмонларнинг оммавий ҳибси юзасидан хитойлик мулозимларга ортиқ санкция қўлламаслик қарорига айнан Пекин билан савдо битими сабаб бўлган.
"Ўшанда савдо битими билан боғлиқ музокараларнинг қоқ ўртасида бўлишган".
Айнан "зўр" битимга эришишлари учун ҳам уларга қўшимча жазо чоралари киритишнинг иложи, имкони бўлмаган.
Президент Трампнинг бу сўзларини "Axios" интернет нашри чоп этган.
Хитой онгларини ювиш ва жазолаш мақсадида Шинжондаги жамлоқларда бир миллионга яқин мусулмонни тутиб тургани ишонилган.
Аммо расмий Пекин уларга нисбатан номақбул муносабатда бўлаётганини изчил равишда рад этиб келган.
Сурат манбаси, EPA
Трамп собиқ ёрдамчиси Жон Болтоннинг китоби ортидан, ушбу масала яна кун тартибига чиққан.
Жон Болтоннинг даъво қилишича, Дональд Трамп ўтган йил ёзида "тўппа-тўғри иш" эканини айтиб, Хитой президентининг мамлакат ғарбида жамлоқлар барпо этишига йўл очган.
Аммо АҚШ президенти собиқ ёрдамчисининг бу иддаоларини рад этган.
Президент бу ҳақда жума кунги суҳбати чоғида тўхталиб ўтган.
Якшанба куни эса, у "Axios"да чоп этилган.
Трамп, "Мен Хитой товарларига солинаётган бож миқдорини оширдим. Бу сиз ўйлаган ҳар қандай санкциядан кўра ёмонроқдир", - деб айтган.
Сурат манбаси, Reuters
АҚШ ва Хитой савдо битимининг биринчи босқичини шу йил январь ойида имзолашган.
Унгача икковлон ўртасидаги савдо уруши томонларга озмунчага тушмаган.
АҚШ қиймати $360 миллиард доллардан ортиқ Хитой товарларига қўшимча бож киритган.
Хитой бунга $110 миллиард долларлик Америка маҳсулотларини бож нишонига олиш билан жавоб берган.
Барбара Плет Ашер, АҚШ Давлат департаменти мухбири:
- Трамп ўтган икки йил ичида Конгресс ва маъмуриятидаги айримларнинг яширинча ҳафсалаларини пир қилиб келган ҳақиқатни очиқ ва ошкора баён қилди.
- 2018 йил кузида АҚШ уйғурлар оммавий тутиб турилган жамлоқларга алоқаси бўлган хитойлик мулозимлар ва идораларга нисбатан санкциялар киритиш ёқасида эди.
- Конгресс аъзоларининг камдан-кам кузатилувчи баҳамжиҳат сўрови ортидан, АҚШ Давлат департаменти ва Миллий Хавфсизлик Кенгаши аъзолари ҳам буни қўллашган.
- Аммо, худди Трамп айтганидек, Пекин билан савдо битимини хавф остига қўймаслик учун бу ғоядан воз кечилган.
- Савдо битими биринчи босқичининг имзоланишидан бир неча ой ўтиб, шу йил май ойида АҚШ Конгресси уйғурлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини ёқлаб, овоз берди.
- Гарчи мазкур қонун лойиҳаси алал-оқибат Трамп томонидан имзоланган эса-да, унинг ҳаётга тадбиқ этилиши-этилмаслиги ҳозирча ноаён қолган.
- Хитой билан эришган тарихий савдо битими сайловолди кампанияси чоғида Трампга катта дастак бўлиши тайин, аммо ҳозир пандемия боис вужудга келган танглик бу ҳисоб-китобларни йўққа чиқариши эҳтимоли ҳам йўқ эмас.
- АҚШ маъмурияти коронавирусдан ўз вақтида бохабар этмагани учун Пекинга жазо қўллаши мумкинлигига ишора қилди.
- Унинг Гонгконгни бошқариш учун қабул қилган янги хавфсизлик тўғрисидаги қонунини ҳам қоралади.
- Хитой билан сан-ман ҳозир сайлов билан боғлиқ энг муҳим масалалардан бирига айланган ва уйғурлар борасида ҳар қандай ҳаракатга таъсир қилиши мумкин.
АҚШ нима қилди?
Сурат манбаси, AFP/GETTY
Трамп маъмурияти инсон ҳуқуқлари масаласида Хитойни янада очиқроқ нишонга олмасликда танқид қилиб келинади.
Аммо АҚШ ҳукуматида Хитойнинг уйғурларга нисбатан муносабатини ошкора танқид қилиб келаётганлар ҳам бор.
Давлат департаменти қийноқ ва зўравонликларга оид айбловларни қоралаб чиққан.
Савдо вазирлиги билан бирга Шинжон юзасидан хитойлик мулозимларга қарши баъзи санкцияларни ҳам киритган.
Қатор Хитой ширкатларига қарши айрим импорт чекловлари кучда.
Бундан ташқари, хитойлик баъзи бир мулозимлар виза чекловлари остида.
Мажбурий меҳнат остида ишлаб чиқарилган айрим маҳсулотларга ҳам тақиқ қўйилган.
Аммо, шунда ҳам, булар Ғазначиликники қадар кучли санкциялар эмас.
Ўтган чоршанба куни АҚШ президенти Шинжон юзасидан хитойлик мулозимларга қарши санкцияларни маъқулловчи қонун лойиҳасига имзо чекди.
Лекин ўша пайтда ҳам Дональд Трамп бу борадаги қарорни ўзи беришини айтди.
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: @bbcuzbek
