Ўзбекистон гази тизгини Россия қўлидами - Ўзбек ҳукумати жиловни оладими? Dunyo Yangiliklar

Экспертларнинг айтишича, Ўзбекистоннинг газ импорти ва экспорти соҳаси Россияга алоқадор ширкатлар қўлида. Бугунги сиёсий реалликдан келиб чиқиб Ўзбекистон ушбу шартномаларни қайта кўриб чиқиш асослари бор, дейишмоқда улар.

Қозоғистон Президент Тоқаевнинг Москвага қилган расмий ташрифи давомида Президент Путин Ўзбекистон, Қозоғистон ва Россия ўртасида иттифоқ тузиш таклифи жамоатчиликнинг эътиборини тортди.

Кейинчалик Қозоғистон томони гап газ соҳасидаги иттифоқ ҳақида бораётганини айтиб чиқди.

Kun.uz нашрига гапирган собиқ молия вазири ўринбосари Абдулла Абдуқодиров Россия Президентининг кутилмаганда уч давлат ўртасида иттифоқ ҳақида оғиз очишдан мақсад бундан сал олдинроқ ошкор бўлган Ўзбекистон ва Қозоғистон ўртасида тузилажак иттифоқни амалга оширмаслик.

"Чунки бунинг тагида турган энг катта иқтисодий омил бу - углеводородлар. Қозоғистонда нефт ва газ захиралари жуда катта. Ўзбекистонда ҳам бироз газ захираси бор. Энг муҳими, Туркманистон, Ўзбекистон ва Қозоғистондан Хитойга ўтадиган 3 та газ қувури бор. Россия Марказий Осиёда углеводород соҳасида ўзига рақобатчи пайдо бўлишини истамайди ва бунга тиш тирноғи билан қаршилик қилади", - дейди у.

Абдулла Абдуқодировнинг таъкидлашича, Ўзбекистоннинг газ соҳасида импорт ва экспортини Россия ширкатлари назорат қилади.

"Фактлар, афсуски, шундайки бугунги кунда Ўзбекистоннинг газ соҳасидаги импортини ҳам экспортини ҳам Газпром ва унга алоқадор ташкилотлар назорат қилади. Ташқи кучлар қўлида. Ҳатто бизнинг Хитойга экспортимизни ҳам назорат қилади. Бунинг нархини ҳам керак бўлса ҳажмини ҳам белгилаб беради. Импортни ҳам. Туркманистондан оладиган газимизни Crudex компанияси орқали оламиз. Ва бунинг нархи ва ҳажмини ҳам улар белгилаб беради".

Абдуқодировга кўра, Ўзбекистонда газни қайта тақсимлаш ва газни қайта ишлаш соҳаларига пул тикилади. Бироқ мамлакат ичидаги газ қазиб олиш самарадорлигини ошириш борасида етарли иш қилинмаган.

"Факт шундаки, газ соҳасида, бугунги кунда бизда ҳамма ташқи иқтисодий фаолиятимизни Газпром назорат қилаяпти. Энди бунга Қозоғистонни ҳам тортишмоқчи. Агар Қозоғистон билан Ўзбекистон кирса Туркманистон ҳам мажбур бўлади. Чунки ҳамма экспорт йўллари биздан ўтадиган трубаларга ва Россияга боғлиқ. Тўғри Эронга ҳам экспорт қиляпти, лекин Эроннинг ўзида газ ва нефт кўп. Эрон ҳам арзон Туркман газини реэкспорт қилиш учун бу трубаларни ётқизган. Агар Россия углеводородлар бўйича шу 3 томонлама шартномага эриша олса, кейин Хитой билан музокара олиб борганда айтади. Буларнинг экспорти менинг қўлимда, буларнинг импорти ҳам менинг қўлимда. Мен билан гаплаш".

Иқтисодчи Абдуқодировнинг айтишича, Ўзбекистон халқининг манфаатига зид бўлган тарихий ва замонавий лойиҳалар жуда кўп. Унга кўра, маҳсулотни қайта тақсимлаш шартномалари, экспорт, импортда Газпром, Лукойл билан имзо чекилган шартномалар бор.

Мутахассисга кўра, бугунги сиёсий реаллик ушбу шартномаларни қайта кўриб чиқишга асос беради.

"Бугунги сиёсий реалликда бу шартномаларни қайта кўриб чиқишда бизда ҳамма асослар бор. Ва сиёсий ирода бўлса, бу шартномаларни қайта кўриб чиқиш мумкин. Лекин бу нарса амалга ошиши учун халқимиз, халқимизнинг манфаати ташқи сиёсатимизнинг субъекти бўлиши керак, объекти эмас", дейди Ўзбекистоннинг собиқ молия вазири.

Сиёсатшунос Камолиддин Раббимов Тоқаевнинг Путин берган таклифига ўша вақти берган реакцияси таҳлил қилиниши лозимлигини урғулайди.

"Бунга жавобан Тоқаев "нам надо вникнуть", деди. Биз ўзимиз авваламбор тушуниб олишимиз керак. Ҳеч бўлмаганда шахсан мен ўзим тушинишим керак, деди. Яъни бу билан бу таклиф у учун мутлоқ кутилмаган таклиф бўлганини билдиряпти. Унгача томонлар ўртасида фикр алмашинуви, келишув мутлоқ бўлмаганлиги тўғрисида хабар оляпмиз. Мана шу муносабат билан Тоқаев ярим формал равишда унга ўз ветосини қўйиб бўлди. Яъни бу биз учун кутилмаган таклиф, биз уни ўйлаб кўрамиз, деб дипломатик тарзда билдирди. Ўйлайманки, Қозоғистон бу лойиҳага кирмайди. Менинг назаримда, Ўзбекистон ҳам бу лойиҳага қизиқиш билдирмайди, кирмайди. Чунки Россияга қарши йиғилиб қолган йирик салбий муносабатнинг замирида ҳам Россиянинг энергетик империя лойиҳаси турибди. Лекин ҳокимият, расмийлар бу нарсани очиқ айта олмайди", дейди Раббимов.

Сиёсатшуносга кўра, Ўзбекистон бу лойиҳага қўшилмаслигининг яна бир сабаби, вазият шусиз ҳам оғир.

"Уни янада оғирлаштириш ва иккиламчи санкцияларни йўқ жойдан сотиб олиш Ўзбекистоннинг манфаатига тўғри келмайди".

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek