Ўзбекистон намойиш қонунининг Беларусга алоқаси борми ёки кейинги президентлик сайловига? O'zbekiston

Беларусдаги кўп минг кишилик норозилик намойишлари бутун дунё эътиборини ўзига жалб этиб турган кунларда Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги оммавий чиқишларни чегаралаш мақсади кўзланган қонун лойиҳасини муҳокамага қўйди.

"Митинг, йиғилиш ва намойишлар тўғрисида" деб номланган қонуннинг лойиҳаси regulation.gov.uz расмий веб-сайтида эълон қилинди ва муҳокама қилиш учун 2 сентябргача муҳлат берилган.

Беларусь воқеалари Ўзбекистон учун нимани англатади? - Мирзиёев, Путин, Лукашенко - BBC News O'zbek

Ўзбекистоннинг яқин тарихи гувоҳлари мамлакатдаги фуқаролар фаоллигини чеклаш айнан митинг ва намойишлар ҳақидаги Вазирлар Маҳкамасининг 1989 йил сентябридаги қароридан бошланганини яхши эслашади.

Горбачёвнинг қайта қуриш сиёсати Ўзбекистондаги зиёлиларни ҳам руҳлантирди ва 1987 йилдан Орол денгизи фожеаси, Ўзбек тилининг мақоми, пахта яккаҳокимлиги,СССР армиясида ҳарбий хизматни ўтаётган Ўзбек аскар йигитлари жасадларининг ватанига қайтаётгани кўпаяётгани каби ўткир муаммолар матбуотда ва жамиятда очиқ гапирила бошлади.

1988 йилдан кўп сонли иштирокчилар қатнашган намойишлар Тошкентда ҳам ташкиллаштирилди, асосий ташкилотчи "Бирлик" ҳаракати бўлди. Иштирокчиларнинг аксари эса пойтахт олий ўқув юртларида таҳсил олаётган талабалар эди.

Ўша вақтда Ленин майдони деб аталган, ҳозирги Мустақиллик майдонидаги намойишга йиғилганларнинг сони бир неча мингга етган, ўшанда ҳам милиция намойишчилар йўлини тўсган, аммо бунинг уддасидан чиқиш қийин бўлган.

Амалдорлар ўзлари учун бошоғриқ бўлган бу намойишларни тўхтатишни исташар, аммо бутун СССР бўйлаб тарқалган эркинлик, демократия муҳитида протестларни тўхтатиш механизмини тополмаётган эдилар.

Ниҳоят, 1989 йили сентябрида Тошкентда митингга бораётган, қатнашган инсонларни қамаш бошланди, бунга Вазирлар Маҳкамасининг қарори асос қилинди, милиция ушлаб кетган инсонлар рухсат берилмаган митингда қатнашишда айбландилар.

Шундан кейин Ўзбекистонда оммавий митинглар, протест ва намойишларни бостириш кучайди.

Қонунчилик ҳар қандай шаклдаги норозиликни ифода этиш шаклини тақиқлади, ҳукуматнинг сиёсатидан норозилигини изҳор этмоқчи бўлганлар жазоланадиган бўлди.

Сўнгги 30 йилда ҳукумат рухсатисиз бир неча минг кишининг кўчага чиққани кузатилгани йўқ.

Сўнгги йилларда кузатилган уйлари бузилаётган инсонларнинг стихияли протестлари бундан мустасно.

Мустақил Ўзбекистон тарихида мамлакатнинг митинг ва намойишлар ҳақидаги қонунчилиги фақат тақиқлаш ва репрессия мақсадидангина иборат бўлиб қолди.

Қандайдир оммавий тадбир ўтказиш учун рухсат олиш талаб қилинар, бу гўёки иштирокчиларнинг хавфсизлигини, жамоат тартибини сақлаш билан тушунтирилар эди. 2003 йилдаги "Атиргул инқилоби"дан кейин бу тартиблар янада қаттиқлаштирилди, оммавий тадбирларнинг ёпиқ бинода ўтказиш учун рухсат олиниши талаби киритилди.

Агар Ички ишлар вазирлиги 2020 йил 18 августида муҳокамага қўйган "Митинг, йиғилиш ва намойишлартўғрисида"ги қонун матни кўздан кечирилса, унинг эскисидан кам фарқ қилишини, янги лойиҳа ҳам рухсатберишдан кўра кўпроқ тақиқ мақсадини кўзлашини кўриш мумкин.

Қонун лойиҳаси ҳақида ўз фикрини билдирган USMANOV QUVONCHBEK MUZAFFAR O'G'LI шундай ёзган:

Menimcha, ushbu qonun loyihasining 15-moddasidagi ayrim talablar miting va namoyishlarni ahamiyatsiz qilib qo'yadi. Jumladan, 300 metrgacha masofa belgilangani yoki vaqt chegarasi. Miting o'tkazish vaqtini soat 8:00dan 24:00gacha begilash lozim, bu orqali barcha fuqarolarning miting va yig'ilish o'tkazishga bo'lgan huquqlari kafolatlangan bo'lardi. Shuningdek, xodimga ish vaqtida miting va yig'ilish, namoyishlarda qatnashganligi natijasida kelib chiqadigan huquqiy oqibatlarni yengillashtirish lozim. Ayrim obyektlardan 300 metrlik masofa saqlash talabini ham qayta ko'rib chiqish kerak.

TOSHPO'LATOV JAHONGIR ABDUG'ANI O'G'LI: ИИВ бу лойиҳадан кўра Митинг ўтказиш тақиқланади деган қонун ишлаб чиқинглар. Қиладиган бошқа ишларинг йўқми? Лойиҳани 5-15 моддаси митингни қўғирчоқ театрига айлантириб қўядику.

OBIDJONOV SUXROB OBIDJONOVICH: 15-модда Демократик жамият коидаларига мутлако тугри келмайди. Агар махаллий ижро органининг харакатлари устидан митинг утказиладиган булса, кандай килиб махаллий хокимятдан рухсат сураш мумкин. Кейин бу лойихада такикловлар хаддай зиёд куп. Бу лойихада фукаролар манфаатлари эмас ижро органлари манфаатлари купрок кузланган.яна бир мисол судланган шахсларни митингда катнашишлари такикланган. Нега энди жазони утаб кайтган фукаро уз иродасини митингларда химоя эта олмайди. Бу хаммаси демократияга зид.

ABDULLAYEV MUROD YO'LDOSHEVICH: Qisqalashtirish kerak bu qonunni. Keraksiz bandlari ko'p ekan. Sudlanganlar ham tashkilotchi bo'lishi kerak. Sudlansa sudlanipti. Balki nohaq sudlangandir. Tuxmat uchun qamalgandir. Keyin mahalliy ijro etuvchi organ 1 ish kunida ko'rib chiqsin. Bugun ariza berilsa ertaga bersin javobini cho'zib yurmay. Ariza asossiz rad etilganda tegishli chora ko'rilishini ham qo'shish kerak.

Бундан бир йил олдин ушбу қонун лойиҳаси муҳокамага қўйилган эди. Энди шу кеча-кундузда намойишлар масаласи Ўзбекистонда долзарб мавзуга айланганини кўрган аксар кузатувчилар "бунинг Беларусдаги протестларга алоқаси борми ёки яқинлашиб келаётган Ўзбекистон президентлик сайловигами?" деган саволни бермоқдалар.

"Бу, ҳойнаҳой, Беларусь ва Хабаровскдаги норозилик намойишлари билан боғлиқ. Ҳокимият ана шундай протестлар имконияти мавжудлигидан хавотирда ва қўшимча чекловлар киритишга ҳаракат қилаяпти. Шу мақсаддаки, кейинроқ норозилик намойишлари олдини олгани ва бостириш учун куч қўллаганини оқлаш учун. Чунки Ўзбекистоннинг ўзидаги президентлик сайловига ҳам унча кўп вақт қолмади. Аҳолида эса ҳокимиятдан норози бўлиш сабаблари анча кўп", дейди сиёсий таҳлилчи Алишер Илҳомов.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek