Таиландда уйғурлар, АҚШда эса хитойликлар қаттиқ қўрқувда (Видео)

Ўн йилдан ошиқ вақтдан бери Таиланддаги иммиграция марказида қолаётган 40 дан зиёд уйғур эркак уларни Хитойга мажбуран топширишлари мумкинлигидан бонг урмоқда. Бир вақтнинг ўзида АҚШда яшаётган хитойликлар ҳам айни ўхшаш хавотирни илгари сурмоқда.

Миграция марказида йиллардан бери сақланаётган бир гуруҳ уйғурлар мактуб орқали Таиланд ҳукумати уларни Пекин қўлига топширишга тайёрланаётганидан огоҳлантирмоқда, деб хабар берган Associated Press.

Мактубда улар агар Хитой қўлига тушсалар, қийноқ ва тазйиққа учрашга маҳкум эканликларини таъкидлаган.

Хитой ҳукумати Шинжонда уйғурлар ва бошқа мусулмон озчилик вакилларига нисбатан бостириш сиёсатини кучайтирар экан, мамлакатдан қочиб чиққан 300 дан ортиқ уйғурлар 2014 йилда Таиланд ҳукумати томонидан Малайзия билан чегара яқинида ҳибсга олинган эди.

Таиланд бу уйғурларнинг юздан ортиғини 2015 йилдаёқ Хитойга қайтариб, мисли кўрилмаган халқаро танқидларга учраган эди.

Танқидлар ортидан қўлга олинган уйғурларнинг 180 га яқини – асосан аёллар ва болалар Туркияга юборилган.

Миграция ҳибсхонасида эса 50 чоғли эркак қолган ва узоқ йиллардан бери сиёсий бошпана сўровига жавоб кутиб умр ўтказаётган бу уйғурлар эндиликда уларни Хитойга топширишлари қарийб муқаррар эканлигидан бонг урмоқда.

Таиланддан АҚШга қадар ёйилган хавотир

Ши Жингпинг Хитой ҳукумати бошига келганидан буён мамлакат ғарбидаги Шинжон ўлкасида яшайдиган ва ўнлаб йиллар давомида миллий ўзлик юзасидан Пекин билан таранг муносабатда бўлиб келган уйғурларга нисбатан бостириш сиёсати кучайган.

Юз минглаб, балки миллиондан зиёд уйғурлар махсус марказларда мажбуран сақланаётгани айтилади.

Хитой ҳукумати бу марказларни касб ўқитиш маскани деб атайди, БМТ эса ушбу даъвони рад этади – халқаро ташкилот улар қамоқхона дейди.

Ғарбдаги кўплаб ривожланган мамлакатлар эса расмий Пекинни уйғурларга қарши маданий геноцид ўтказаётганда айблайди.

Хитой бу айбловларни қатъиян рад этиб келади.

Таиланддаги уйғурлар депортациядан ташвишда экан, айни қўрқувни Америкага қочиб ўтганига кўп бўлмаган хитой миллати вакилларининг ўзи ҳам илгари сура бошлаган.

Улар Доналд Трамп яна президентликка қайтаётганидан жиддий хавотирда.

"Борсам, қамаламан"

Ши Жингпинг ҳокимиятга келиши ортидан нафақат уйғурларга қарши, балки Пекин сиёсатини танқид қилувчи ҳар қандай фуқарога нисбатан босим ва тазйиқ машинаси фаолияти ҳам кучайган.

Оқибатда, бу ва бошқа сабаблар билан ватанини ташлаб чиққан минглаб хитойликлар хатарли йўллар оша АҚШга қоча бошлаган.

Минглаб хитойликлар жон сақлаш ва бирор имкониятга эга бўлиш мақсадида чангалзорлар, тоғлар ва уммон оша Америкага ноқонуний ва хатарли йўллар орқали кириб келган.

"Агар мени мажбуран ортга қайтаришса, бу оилам учун ҳақиқий фалокат бўлади. Қамоқдан қочиб қутилмаслигим аниқ", дейди АҚШда сиёсий бошпана сўровига жавоб кутиб яшаётган Ҳуанг Ҳаймин.

42 яшар Ҳуанг Ҳаймин Хитой ҳукуматининг коронавирус пандемиясига боғлиқ сиёсати танқидчилари йиғинларида қатнашиши ортидан жиддий муаммога дуч келишини англаб, мамлакатни тарк этишга қарор қилган.

"Хитойда бир жойга йиғилиб, сиёсат ва ижтимоий масалаларни муҳокама қилишга йўл қўйилмайди. Бундай ҳаракатлар доим бостирилади, қаттиқ назоратга олинади".

Ҳуанг 2023 йил бошидан Мексика орқали АҚШга ноқонуний оқиб кирган хитойлик мигрантлар тўлқинининг бир қисми.

Ўша йилнинг ўзида АҚШ расман 38 мингга яқин хитойлик ноқонуний мигрантни чегарада ҳисобга олган эди. Солиштириш учун – бу рақам 2022 йилда 3,800 тага ҳам бормаган.

Эндиликда қочқин хитойликлар иккинчи бор АҚШда ҳокимият тепасига келаётган Трампдан қўрқиб яшаётганликларини айтмоқда.

20 январь куни президентлик лавозимига киришадиган Доналд Трамп ноқонуний мигрантларни мамлакатдан ҳарбийлар ёрдамида оммавий депортация қилиш ваъдасини берган.

Айнан шу ваъда уни иккинчи бор президентлик пойгасида ғолиб чиқишига сабаб бўлган омиллардан биридир.

"Америка демократиясига ишонаман"

Ўзида ҳам ички сиёсатни танқид қилиши ортидан босимга учраб, 2019 йилда АҚШга қочиб келган Ма Жу 2023 йилда ватандошларининг оқими кучайганидан сўнг Нью-Йоркда хусусий мигрантлар бошпанаси ташкил этишга қарор қилган.

"Худонинг берган куни одамлар келаётган, ҳар куни менга алоқага чиқишаётган эди. Энди одамлар тунаб қолиши учун уй топиш керак, дея ўйлай бошлагандим", дейди у.

Ма Жу ўтган икки йилдан бери 350 дан зиёд ватандошига бошпана бергани ҳақида сўзлайди.

Уларнинг кўпи бу ерда бир неча кун бўлган бўлса, бошқалари бир йилдан ортиқ қолган.

Айни бошпанада яшаётган 41 яшар Қурбонжон Барат Шинжонни ташлаб чиққанидан кейин аввал Туркия, сўнг АҚШга келган.

Аммо Қурбонжон бошқалардан фарқли ўлароқ депортацияга учрамаслигидан чиндан умид қилаётганини айтади.

"Трамп бошпана излаб Америкага келган уйғур қочқинларни депортация қилишига ишонмайман. Чунки бу демократик мамлакат. "Бу мамлакат таъқибдан омон қолган ва хавфсизликка чиқишга муваффақ бўлган жонларни яна золим тузум қўлига топширмаслигига ишонаман".

Қурбонжон некбин кайфиятда бўлсада, қолган хитойликлар Трампнинг иммиграция сиёсатига жиддий киришишига ишониши ҳақида гапиради.

"Шахсий фикримни айтсам, бундай сиёсий қарорлар мени безовта қилади. Трамп ноқонуний иммигрантларга қарши кескин чоралар кўриши мумкин", дейди яна бир бошпана изловчи, 36 яшар Янг Синхуэ.

Янг Синхуэ маҳаллий амалдорларни интернетда танқид қилгани ортидан босимга учраб, Европа орқали Мексикага келган ва шу ерда оиласи билан чегарани кесиб ўтган.

"Хитойда тармоқда қолдирган постларимни кўпинча ўчириб ташлашар, аккаунтларимни блоклаб қўйишар эди. Пандемия пайтида эса жуда кўп тушунтириш хатлари ёзишимга тўғри келди", эслайди Синхуэ.

Ўз ватандошларини ҳали ҳам бошпана билан таъминлаётган Ма Жу Трампнинг эҳтимолий депортациясидан хитойлик ханлар ҳам, христианлар ҳам, мусулмонлар ҳам бирдек қўрқаётганини тилга олади.

"Ҳамма ташвишда, мен ҳам улар учун ташвишдаман. Улар ҳозир жамиятдаги энг заиф ва ҳимоясиз қатлам эканини яхши тушунаман".

Қўрқув ва хавотир кучли экан, Ма Жу ўз ватандошларига ташвишга тушмасликка унда, Америкада сиёсий қудрат суд мустақиллигига рахна сололмаслигини таъкидлаётганини тилга олади.