Украина энди ҳеч нарса қилолмайдими, Путин нега ҳарбий либосда кўриниш берди ва Трамп Зеленский нимага мажбур бўлишини айтди...

Украина уруши шу ой тугайдими?

Трампнинг тинчлик режаси ҳақидаги шу ҳафта айланиб юрган хабарлар ўзининг тасдиғини топди.

Бу ҳақда Зеленский, Путин ва Трампнинг ўзи ҳам гапирди.

Ким нима деди?

Украина президенти янги тинчлик режаси ҳақида халққа мурожаат қилди.

Володимир Зеленский ҳозир Украина тарихидаги энг оғир дамлардан бири эканини таъкидлади.

Бироқ Украина раҳбари ўз халқига мамлакат шаънини камситувчи ён беришларга бормасликка ваъда берди.

"Украина ўта оғир танлов қаршисида қолиши мумкин: шаъни ёки муҳим ҳамкорини йўқотиш хавфи. Енгил бўлмаган 28 та банд ёки ўта оғир, энг қийин қиш ва яна бошқа хавфлар. Эркинлик, қадр-қиммат ва адолатсиз ҳаёт – аллақачон бизга икки бор ҳужум қилган одамга ишониш", - деди.

Агар, Ғарб матбуоти манбаларига таянилса, АҚШ Украинага жосуслик маълумотлари ва қурол-яроғ бермаслик билан пўписа қилган.

Маъмурият вакили эса бу каби хабарларни тасдиқлаш ёки рад этишдан бош тортган.

Доналд Трамп тинчлик битимига ҳатто 27 ноябргача эришилиши мумкинлиги ҳақида сўз юритган.

Путин ҳам Москва Трампнинг тинчлик режасини олганлигини тасдиқлаган.

Россия президенти мазкур режа "тинчлик учун асос сифатида ишлатилиши" мумкинлигини айтган.

Аммо, Путиннинг иддао қилишича, ҳужжат Россия билан батафсил муҳокама қилинмаган.

Сўнгги бир неча кун ичида матбуотга сиздирилган Трамп маъмуриятининг янги тинчлик режаси 28 бандан иборат.

Кўплаб журналистлар ва сиёсатчилар фикрича, бу бандлардан аксарияти Москванинг дастлабки талабларини такрорлайди.

Ҳарбий либосдаги Путин

Янги режани Украина президенти билан муҳокама қилиб олиш учун АҚШ Мудофаа вазирлиги ҳайъати пайшанба куни Киевга келган.

Худди ўша куни Путин Россия давлат телевидениесида ҳарбий либосда кўриниш берган.

У ўзининг қўмондонлари билан ҳарбий ҳаракатларни давом эттириш ҳақида гаплашган.

"Бизнинг вазифаларимиз, мақсадларимиз бор", - деб айтган Кремл раҳбари. "Улардан энг асосийси – махсус ҳарбий амалиётдан кўзланган мақсадларнинг барчасига сўзсиз эришиш".

"Известия" газетаси Путиннинг қўмондонлик пунктига ташрифини, "унинг Америкага Украина бўйича музокараларни Россия шартлари асосида олиб боришга тайёр эканлиги ҳақидаги сигнали", - дея талқин қилган.

Россия президентининг маълум қилишича, АҚШнинг Украина бўйича тинчлик режасини кеча, жума куни тунда кўрган.

Путин Россия Хавфсизлик Кенгашининг Москвада бўлиб ўтган йиғини чоғида бу ҳақда гапирган.

У Американинг режасини шу йил августида ўзи Трамп билан Аляскадаги саммитда муҳокама қилган режанинг "такомиллаштирилган" нусхаси, деб атаган.

АҚШ томонидан тақдим қилинган ва Россия томонидан қўллаб-қувватланган келишув режасига рози бўлиш босими остида Украина президенти Европа ва НАТОдаги иттифоқчилари билан бир неча бор қўнғироқлашган.

BBC нинг хавфсизлик масалалари бўйича мухбири Франк Гарднер фикрича, бу "тинчлик шартлари"нинг барчаси Украинани танг аҳволга солиб қўяди.

Доналд Трамп Fox радиосига берган интервюсида ўзи Украина таклиф қилинган шартларга 27 ноябргача рози бўлишига ҳақиқатан ҳам ишониши ёки йўқлиги ҳақидаги саволга жавоб бераркан, бунинг ўринли муддат эканлигини айтган.

Аммо АҚШ президенти ушбу муҳлатнинг узайтирилиши эҳтимолини ҳам назардан соқит этмаган.

Кейинги ташриф Москвагами?

Британиянинг нуфузли Guardian нашри АҚШдаги манбаларга таяниб, бир гуруҳ америкалик генералларнинг Вашингтон томонидан ишлаб чиқилган "тинчлик режа"сини Кремл билан муҳокама қилиш учун келаси ҳафта охирида Москвага боришлари мумкинлиги ҳақида ёзган.

Мазкур нашрга кўра, "Катта еттилик" ва "Йирик йигирмалик" давлатлари етакчилари ҳам бугун, шанба куни Йоҳаннесбургдаги икки кунлик саммит теграсида ушбу режани гаплашиб олишади.

Европа Иттифоқининг ташқи ишлар вазири эса, босқинни рағбатлантириш "жуда хавфли" глобал прецедент яратиши ҳақида огоҳлантирган.

"Агар сиз шунчаки тажовузга ён боссангиз, янги босқинга туртки берасиз", деркан, Кая Каллас, Россияга қараб, бошқа давлатларнинг ҳам ўзгаларнинг ҳудудларига иштаҳалари очилиб қолиши мумкинлигини қўшимча қилган.

Доналд Трамп Ню-Йоркнинг янги мэри этиб сайланган Зоҳран Мамданий билан Оқ уйдаги учрашуви чоғида ҳам журналистларнинг худди шу режа билан боғлиқ саволларига жавоб қайтарган.

Бир қанча саволлар мазкур режа асосида Украинадаги урушни тўхтатиш Россияга катта ён беришлар эвазига бўлаётгани ёки йўқлиги мазмунида бўлган.

"Бизда режа бор", - деб тасдиқлаган Трамп ва "биз тинчликка эришиш имкониятига эгамиз, деган фикрдамиз. Унинг [Украина Президенти Володимир Зеленскийнинг] буни тасдиқлаши керак бўлади", - дея қўшимча қилган.

Украина президенти олдида турган танлов ҳақидаги саволга эса, Трамп, "Бу унга ёқиши керак, агар ёқмаса, биласизми, нима, уришаверишсин. Барибир, қачондир ниманидир қабул қилишига тўғри келади", - деб жавоб берган.

Президент Зеленский урушни тугатиш бўйича АҚШ режаси билан танишганини ва "уларнинг қарашлари" билан ишлашга тайёрлигини айтди. Сиздирилган АҚШ ва Россия режасига кўра, Украина ерларини бой беришига тўғри келади.

Кенг тарқалган режага кўра, Киев Донецк вилоятининг Украина назорати остидаги муҳим ҳудудларини беради, армияси сонини қисқартиради ва НАТОга қўшилмаслик мажбуриятини олади — бундан олдин Украина бу таклифларни қатъий рад этган эди.

Оқ уй Украина режа ишлаб чиқилишида иштирок этмагани ҳақидаги даъволарни рад этди. Режа АҚШнинг махсус вакили Стив Уиткофф ва унинг россиялик ҳамкасби Кирилл Дмитриев ўртасидаги учрашувлардан сўнг ўртага чиққан эди.

Қоралама режадаги қатор таклифлар Москва манфаатларига мойил кўринади — Киев эса унга эҳтиёткорлик билан, дипломатик руҳда муносабат билдирди.

2022 йил февралда Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганидан бери Украина АҚШ ҳарбий ёрдамига фаол таяниб келди. Бироқ президент Доналд Трамп АҚШ сиёсатини ўзгартириб, бундан буён ёрдамни НАТО иттифоқчилари қоплаши кераклигини айтди ва тинчлик келишувига эришишни устувор вазифага айлантирди.

Уиткофф–Дмитриев режаси Россия Украина шарқида кичик ҳудудий илгарилашлар қилаётган, Зеленский эса мамлакатда 100 млн долларлик коррупция можаросида юқори расмийларнинг айбланиши билан боғлиқ ички инқирозга дуч келаётган пайтда пайдо бўлди.

Бир кун олдинги мурожаатида Зеленскийнинг айтишича, АҚШ ҳарбий расмийлари Киевда "урушни тугатиш бўйича ўз таклифларини, режа бандларини — уларнинг қарашини" тақдим этган.

"Уруш бошланган биринчи кунларданоқ биз оддий мавқени ҳимоя қилиб келдик: Украинага тинчлик керак. Ҳақиқий тинчлик — учинчи босқин билан бузилмайдиган тинчлик".

Киев ва унинг Европа иттифоқчилари узоқ вақтдан бери "адолатли ва барқарор тинчлик" ғоясини қўллаб келади. Бу тинчлик Россия Украина ҳудудларини яна тортиб олмаслигини кафолатлаши зарур. Москва Қрим яриморолини ва ҳозирги босқин орқали тўрт минтақа ҳудудини қўшиб олган.

Бироқ Европа етакчилари АҚШ–Россия муҳокамаларида иштирок этмаган. Германия ташқи ишлар вазири Йоҳан Вадефулнинг айтишича, бу ҳали тўлиқ шаклланган режа эмас, балки "мавзулар ва вариантлар рўйхати".

Сиздирилган лойиҳага кўра, Украинанинг қуролли кучларининг сонини 600 минг нафаргача чеклаш ва Европа қирувчи самолётларини эса қўшни Полшага жойлаштириш назарда тутилади.

Киев "ишончли хавфсизлик кафолатлари" берилиши айтилади, бироқ тафсилотлар кўрсатилмаган. Россия қўшни мамлакатларга бостириб кирмаслиги "кутилади" ва НАТО бошқа кенгаймайди.

Лойиҳа Россияни "жаҳон иқтисодиётига қайта интеграция қилиш"ни ҳам назарда тутади. Санкцияларни бекор қилинади ва Россия дунёдаги энг кучли мамлакатлар гуруҳи G7га қайта таклиф қилиниб, G8ни тикланади.

Зеленскийнинг айтишича, у яқин кунларда Трамп билан бу таклифларни муҳокама қилади. Режада Украина ўз қурол-аслаҳасининг катта қисмидан воз кечиши ҳақидаги банд ҳам бор.

20 ноябр: АҚШ расмийлари эҳтимолий режа билан Киевда, Европа эса қарши

АҚШ армияси хабар қилишича, Пентагоннинг юқори даражали расмийлари Украинага сафар қилди.

АҚШ армияси котиби Дан Дрискол пайшанба куни Украина Президенти Володимир Зеленский билан учрашиши кутилади.

Чоршанба куни чиқа бошлаган хабарларга кўра, АҚШ ва Россия урушни тугатиш йўлида янги режани ишлаб чиқишган. Унга биноан, Украина томонидан катта ёнбосишлар қилиниши, хусусан у ҳали ҳам ўзи бошқараётган ҳудудларни Россияга бериши ва ўз армиясини кескин қисқартириши талаб қилинади.

Режа лойиҳаси бўйича на Вашингтон, ё на Москва расман муносабат билдирди.

Аммо, Европа Иттифоқининг Ташқи ишлар вазири Кая Каллас ҳар қандай режа ишлаши учун стол атрофида украиналиклар ва европаликлар ҳам бўлиши кераклигини айтиб чиқди.

Франция Ташқи ишлар вазири Жан-Ноэл Барро эса «украиналиклар таслим бўлишнинг ҳеч қандай шаклини исташмайди», деди.

Тинчлик режаси ҳақида хабарлар чиққан кунида Россия ракетаси Украинанинг ғарбий Тернопил шаҳридаги аҳоли турар жойларига урилиб 26 одамни ўлдирди. Зеленскийга кўра, яна 22 одам ҳали топилмади.

Ҳужум юз берганида Зеленский Туркияда эди, ва тасдиқланмаган украин хабарларига кўра, у Трампнинг Анқарадаги элчиси билан учрашиш учун борган, лекин учрашув бекор қилинган.

Дрискол Трамп январда давлат тепасига келганидан бери Киевга сафар қилган энг юқори даражали АҚШ расмийси бўлмоқда.

Украина расмийси BBC нинг АҚШдаги ҳамкори CBS га учрашувлар чоғида жабҳадаги вазият ва эҳтимолий оташкесим режалари муҳокама қилинишини айтган.

Аноним гапирган расмийга кўра: «Президент Зеленский ва Трамп аллақачон урушни ҳозирги чизиқларда тўхтатишга келишганлар, ва хавфсизлик кафолатларини бериш бўйича ҳам келишувлар бор».

Трампнинг вакили Стив Уиткофф ва Россиянинг махсус вакили Кирилл Дмитриев Маямида уч кунлик учрашувлардан сўнг 28 пунктли режани ишлаб чиқишган.

Бу музокараларда украин ва европалик расмийлар иштирок этмаган.

Режа билан таниш одамлардан иқтибослар келтирган Axios, the Financial Times ва Рейтерс хабар қилишича, Киевдан Донбасда ҳали ҳам ўзи назорат қиладиган ҳудудларни Россияга бериш, қуролли кучларини кескин қисқартириш ва кўплаб қуролларидан воз кечиш сўралади.

Зеленский Россияга қандайдир ҳудуд топширилишига бир неча бор қарши чиққан.