Rossiya uchoqlari man etilgan Yevropa uzra Putin qanday uchmoqchi?

Sammit hali aniq belgilanmagan. Agar Rossiya prezidenti Vladimir Putin keyingi ikki hafta ichida AQSh prezidenti Tramp bilan uchrashish uchun Budapeshtga borsa, u avval bir nechta to‘siqlarni yengib o‘tishi kerak bo‘ladi.

Putin avgust oyida Ankorijdagi sammit uchun Alyaskaga borganida, AQSh uning samolyotiga – "Uchar Kreml" deb nomlangan to‘rt dvigatellik va mudofaa tizimlari bilan jihozlangan modifikatsiyalangan Ilyushin Il-96 layneriga maxsus ruxsat bergan.

Rossiya samolyotlari AQSh va Yevropa Ittifoqi havo hududidan uchishi taqiqlangan. Shu sababli, agar Putin Budapeshtga uchsa va Yevropa Ittifoqiga a’zo davlat ustidan uchishga qaror qilsa, maxsus ruxsatnoma olishi kerak bo‘ladi.

Bu mutlaqo mumkin, ammo ko‘p yillar davomida Yevropa Ittifoqiga sayohat qilmagan va kamdan-kam chet elga chiqadigan Rossiya prezidenti uchun dengizga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lmagan Vengriyaga borish qulay emas.

"Hozircha aniq emas, – deydi Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov. – Aniq narsa prezidentlarning bunday uchrashuvni o‘tkazishga tayyorligi, xolos."

Putin 2022 yil fevralida Rossiyaning Ukrainaga keng ko‘lamli bostirib kirishiga buyruq berganidan bir necha kun o‘tib, Yevropa Ittifoqi uning va tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrovning aktivlarini muzlatib qo‘ydi.

Shuningdek, Yevropa Ittifoqining barcha 27 davlati havo hududidan uchadigan barcha rus samolyotlariga yoppasiga taqiq joriy etildi. Vengriya va uning ko‘plab qo‘shnilari ham NATOga a’zo davlatlardir.

Shuningdek, Xalqaro jinoyat sudi (XJS) Putinni ukrainalik bolalarni noqonuniy deportatsiya qilganlik va Rossiyaga o‘tkazganlikda – urush jinoyatida ayblagan.

Shunday qilib, Vengriya barchasini hal qilish mumkin deb hisoblasa-da, qiyinchiliklar bor. Vengriya baribir XJSdan chiqish jarayonida.

Putin va uning Yevropa Ittifoqidagi eng yaqin ittifoqchisi Vengriya rahbari Viktor Orban rejalashtirilgan sammitni telefon orqali ehtimol allaqachon muhokama qilishgan va Vengriya tashqi ishlar vaziri Piter Siyyarto jurnalistlarga "biz, albatta, uning Vengriyaga kirishi, bu yerda muvaffaqiyatli muzokaralar olib borishi va keyin uyga qaytishini ta’minlaymiz," deb aytgan.

Yevropa Ittifoqi ham to‘siqlar qo‘yishi dargumon.

Uning ijroiya komissiyasi "Ukraina uchun adolatli va barqaror tinchlik"ni ilgari suradigan har qanday uchrashuvni mamnuniyat bilan qabul qilishini va Prezident Trampning bu boradagi sa’y-harakatlarini qo‘llab-quvvatlashini bildirgan.

Uning Rossiyaga qarshi so‘nggi taklif qilingan sanksiyalarining – hozircha 19-paketning asosiy maqsadlaridan biri ruslarni muzokaralar stoliga olib kelishdir, deydi u. Komissiya Putinga sayohat taqiqi yo‘qligini, faqat aktivlar muzlatilganini ta’kidlaydi.

Eng muammoli masala – Rossiya rahbarining Moskvadan Budapeshtga qanday uchishi. Shubhasiz, u Belgradga "Air Serbia" chiptasini sotib olmaydi va Vengriyaga poezdda bormaydi, garchi bu eng to‘g‘ri yo‘nalish bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da.

Putin Il-96 samolyotida xavfsiz uchishni xohlaydi, ammo bu Yevropa Ittifoqi va NATOga a’zo davlat havo hududidan foydalanishni va Yevropa Ittifoqining Rossiya samolyotlariga qo‘ygan taqiqini buzish uchun ruxsat olishni talab qilishi mumkin.

Yevrokomissiya matbuot kotibi Anitta Hipper juma kuni "sayohat yo‘nalishi masalasida a’zo davlatlar istisno qilishlari mumkin, ammo bu a’zo davlatlar tomonidan alohida berilishi kerak," dedi.

NATO ham bu masalani tegishli davlatlar hokimiyat organlariga yuborgan va Tramp ishtirok etayotgani uchun ular rozi bo‘lishi mumkin.

Hatto ruxsat berilgan taqdirda ham, xaritaga qarash Putinning aylanma yo‘ldan borishiga to‘g‘ri kelishini ko‘rsatadi. Ukraina haqida gap bo‘lishi mumkin emas, ehtimol Polsha ham Varshavaning Moskva bilan sovuq munosabatlari tufayli bu masalani muhokama qilmaydi.

Ehtimol, eng to‘g‘ri yo‘l Qora dengizning sharqiy qirg‘oqlari va Turkiya orqali, Bolgariya va Serbiya yoki Ruminiya orqali Vengriyaga yetib olish.

Serbiya prezidenti Aleksandr Vuchich Putinni yaxshi biladi va Air Serbia Yevropa Ittifoqi havo hududi orqali Moskvaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri reyslarni amalga oshiradi. Serbiya Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lish uchun nomzod, ammo hali a’zo emas.

Aynan Yevropa Ittifoqi mamlakatlari – Bolgariya yoki, ehtimol, Ruminiya rozilik berishi, Putin samolyotini o‘z havo kengliklari orqali kuzatib borishlari lozim bo‘ladi.

Ruminiyada NATOning Yevropadagi eng yirik bazasi joylashishi kutilmoqda va Bolgariya ham mudofaa ittifoqining sharqiy qanotini mustahkamlash doirasida NATO bazasini qurmoqda.

Bi-bi-si izoh olish uchun ikkala davlat tashqi ishlar vazirliklariga murojaat qildi.

Agar Putin yanada xavfsizroq yo‘lni tanlashni istasa, u Turkiya orqali, Gretsiyaning janubiy qirg‘oqlarini aylanib o‘tib, Serbiya ustidan uchib o‘tishdan oldin Chernogoriya havo kengliklari orqali yuqoriga ko‘tarilishi mumkin. Lekin bu ancha uzoq yo‘l.

Garchi uzoq vaqtdan beri Putin va Donald Tramp bilan yaxshi munosabatlarga ega Viktor Orban uchun juda mos kelsa ham, Budapesht eng qulay joy emas.

"U bizga yoqadigan yetakchi, – dedi Tramp juma kuni, – u [Putin] ham yaxshi ko‘radi, men ham."

Yuqori darajadagi xalqaro sammit Orbanga hech qanday zarar keltirmaydi, chunki u kelasi yil bahorgi saylovlar oldidan o‘tkaziladigan so‘rovlarda shundoq ham ortda qolmoqda.

Budapesht sammit o‘tkaziladigan joy deb e’lon qilinganidan bir necha soat o‘tib, Orban Putinga qo‘ng‘iroq qildi va o‘zining Facebook sahifasida "Tayyorgarlik avjida!" deb yozdi.

Orban Yevropa Ittifoqining Ukrainani qo‘llab-quvvatlashini xush ko‘rmaydi va Bryusselning bu muzokaralarga aralashmasligini aniq qilib aytdi.

"Yevropa Ittifoqi urushni yoqlagani uchun, uning bu tinchlik jarayonidan chetda qolishi mantiqan to‘g‘ri bo‘ladi," dedi u juma kuni Vengriya radiosiga.

Kelasi hafta Bryusseldagi sammitda Yevropa rahbarlari ham uni ko‘rganlarida boshqacha fikrda bo‘lishadi.