Ўзбекистон ва дунё: Авлодида кўкрак бези саратони бўлган беморлар учун янги умид
Сурат манбаси, Getty Images
- Author, Фергус Уолш
- Role, Тиббиёт масалалари бўйича муҳаррир
- Ўқилиш вақти: 4 дақ
Янги даволаш усули агрессив, ирсий кўкрак бези саратони билан касалланган беморларнинг омон қолиш даражасини сезиларли даражада яхшилаши мумкин, деб кўрсатади бир тадқиқот.
Кембриждаги Адденбрук касалхонаси томонидан ўтказилган ва "Nature Communications" журналида эълон қилинган тадқиқотда BRCA1 ёки BRCA2 генида ирсий ўзгаришлари (мутациялари) бўлган, кўкрак бези саратонининг эрта босқичида аниқланган аёллар қатнашди.
Уларга операциядан олдин мақсадли терапия воситаси бўлган Oлапариб бериш саратоннинг қайталаниш эҳтимолини сезиларли даражада камайтирди.
Агар каттароқ клиник синов натижаларни тасдиқласа, Буюк Британияда йилига 1200 дан ортиқ бемор амалиётдаги ушбу ўзгаришдан фойда кўриши мумкин.
Голливуд юлдузи Анжелина Жоли 2013 йилда касалликка чалиниш хавфини камайтириш учун икки томонлама мастектомия (кўкракни олиб ташлаш) операциясини қилдиргани, ирсий кўкрак бези саратони генлари ҳақида хабардорликнинг ошишига сабаб бўлди.
Мана, олти йил ўтди, мен эса соғломман ва саратон касаллигидан бутунлай халос бўлдим. Бу ҳақиқатан ҳам ажойиб.
"Мен саратондан халос бўлдим"
59 ёшли Кембрижширлик Жеки Ван Боховеннинг оиласида кўкрак бези саратони касаллиги авлоддан-авлодга ўтиб келган. Унинг ўзида ҳам BRCA1 генининг нуқсонли нусхаси бор бўлиб, бу унинг ҳаёти давомида ушбу хасталикка чалиниш хавфини жуда юқори қилади.
Унга 2019 йилда агрессив кўкрак ўсмалари ташхиси қўйилган ва у ушбу клиник синовда иштирок этган.
"Менга ташхис қўйишганида, мен бутунлай ҳайратда қолдим," деди у BBC Nеwга берган интервюсида.
"Мана, олти йил ўтди, мен эса соғломман ва саратон касаллигидан бутунлай халос бўлдим. Бу ҳақиқатан ҳам ажойиб."
Жекининг онаси ҳам, синглиси ҳам кўкрак бези саратони билан оғриган. Унинг учта қизи бор ва тўнғичи Даниэл ҳам ирсий BRCA генидаги ўзгаришни (мутацияни) мерос қилиб олган.
"Агар келажак авлодларимда БРCА гени бўлса, бу улар учун янги умид дегани," деди Жеки.
Тахминларга кўра, ҳар 400 кишидан бирида BRCA1 ёки BRCA генларида ўзгаришлар (мутациялар) мавжуд.
Буюк Британиянинг Саратонни Тадқиқ Қилиш Маркази (Cancer Research UK) ҳисоб-китобларига кўра, ушбу генларида ўзгаришлар бўлган ҳар ўнта аёлдан тахминан еттитаси кўкрак бези саратонига чалинади. Бу кўрсаткич ушбу генларда мутациялари бўлмаган ҳар етти аёлдан бирига нисбатан анча юқори.
BRCA гени мутациялари бўлган эркакларда кўкрак бези саратони ривожланиш хавфи анча паст бўлади.
Олапариб - BRCA генларида мутациялари бўлган саратон касалликларини даволаш учун мўлжалланган биринчи дори бўлиб, таблетка шаклида қабул қилинади. У PARP деб аталадиган оқсилни блоклаш орқали саратон ҳужайраларининг ДНКсини тиклаш қобилиятини тўхтатади. Шу нарса саратон ҳужайраларининг ўлимига олиб келади.
"Партнер" деб номланган клиник синов Англия, Шотландия ва Уэлснинг 23 та марказида ўтказилди. Операциядан олдин эрта босқичдаги кўкрак бези саратони билан касалланган 39 нафар аёлга кимётерапия билан бир қаторда "Lynparza" номи билан ҳам танилган oлапариб дориси берилди.
Беморлар ҳар бир кимётерапия инфузиясидан 48 соат ўтгач олапариб таблеткаларини қабул қилишни бошладилар. Уч йил ўтгач, уларнинг барчаси омон қолди.
Таққослаш учун, тадқиқотда операциядан олдин кимётерапия олган, аммо олапариб қабул қилмаган 45 нафар аёл орасида олтита ўлим ҳолати қайд этилди.
Синовга раҳбарлик қилган Кембриж университети қошидаги Адденбрук касалхонаси шифокори ва кўкрак бези саратони тиббиёти профессори Жан Абраҳам натижаларни "ҳақиқатан ҳам қувонарли" деб таърифлади.
"Кўкрак бези саратонининг ушбу тури учун 36 ойда 100% омон қолиш даражасини кузатиш жуда кам учрайдиган ҳол. Биз ушбу янги ёндашувнинг салоҳиятидан жуда ҳаяжондамиз."
Олинган натижалар тухумдон, простата ва ошқозон ости бези каби BRCA билан боғлиқ бошқа саратон турларига ҳам қўлланилиши мумкин.
Профессор Абраҳам келгуси йилда 600 га яқин беморни ўз ичига олган йирик, халқаро клиник синов режалаштирилаётганини айтди. Унинг башорат қилишича, агар натижалар такрорланса, бу Буюк Британияда йилига 1200 дан ортиқ бемор учун клиник амалиётда катта ўзгаришларга олиб келади.
Ҳозирда беморларга операциядан кейин бир йил давомида олапариб берилади, синовда эса беморлар операциядан олдин 12 ҳафта давомида таблеткаларни ярим дозада қабул қилишди.
Профессор Абраҳам шундай деди: "Иқтисодий томондан қараганда, бу NHS (Британия миллий соғлиқни сақлаш хизматлари) учун сезиларли миқдорда пулни тежайди, чунки дори бериш давомийлиги ва дозаси анча кам."
Cancer Research UK бош директори Мишел Митчелл шундай деди: "Ушбу тадқиқот ҳали дастлабки босқичда бўлса-да, даволашнинг диққат билан танланган босқичида олапарибни қўшиш ушбу аниқ турдаги кўкрак бези саратони билан касалланган беморларга яқинлари билан кўпроқ вақт ўтказиш имкониятини бериши мумкин бўлган ҳаяжонли кашфиётдир."
Синовда фақат аёллар иштирок этган бўлса-да, профессор Абраҳамнинг таъкидлашича, олапариб натижалари BRCA мутацияси билан касалланган ва кўкрак бези саратонига чалинган кам сонли эркакларга ҳам тегишли бўлади.
Синов Cancer Research UK ва AstraZeneca томонидан молиялаштирилди ва Соғлиқни сақлаш ва Тиббий ёрдам Миллий Институти (NIHR) Кембриж Биотиббиёт Тадқиқот Маркази, Cancer Research UK Кембриж Маркази ва Addenbrooke's Charitable Trust (АCТ) томонидан қўллаб-қувватланди.
