Ўзбекистон-АҚШ: Мирзиёев Трампга 'жест' қилдими - муносабат

Трамп ва Мирзиёев

Сурат манбаси, rasmiy

Сурат тагсўзи, Америка Қўшма Штатлари айнан Трампнинг илк бошқаруви даврида Ўзбекистон билан "стратегик шерикликнинг янги даври"ни бошлаган.
Ўқилиш вақти: 11 дақ

Марказий Осиёда геосиёсий танглик кучайиб бораётган бир манзарада пойтахт Тошкентдан узоқ кутилган ва кутилмаган хабарлар олинди.

Янгилик ижтимоий тармоқларнинг ўзбек тилли сегменти эътиборини тезда ўзига тортди, улашилди, Ўзбекистоннинг аксарият нашрларида аллақачон сарлавҳаларга ҳам чиқиб бўлди.

Аммо сўнгги хабарларга расмий Вашингтон ва Трампнинг муносабати ҳозирча имконсиз.

Нима бўлди - янги тафсилотлар

Америка Қўшма Штатлари

Сурат манбаси, AFP

Сурат тагсўзи, Америка Қўшма Штатлари дунёнинг ҳар йили юз минглаб ўзбекистонлик бориш илинжида бўлган, айниқса, Демократчи президент Жо Байден бошқаруви остида кечган сўнгги тўрт йил ичида қамоқ ва ўлим хавфига ҳам қарамай, ҳудудига ноқонуний киришга уринаётганларининг ҳам сони жиддий ортган давлати бўлади.

Расмий Тошкент АҚШ фуқаролари учун Ўзбекистонга 30 кунлик визасиз тартибни жорий этди.

Бу хусусда Ўзбекистон президентининг фармони қабул қилинди.

Хабарларга кўра, янги фармон 2026 йилнинг 1 январидан бошлаб кучга киради.

АҚШ фуқаролари учун Ўзбекистон ҳудудига кирган кундан бошлаб 30 кунгача муддатга визасиз режим белгиланади.

Янгилик кеча, 3 ноябр куни чиқди.

Президент фармонига оид хабар "Марказий Осиё+АҚШ" форматининг иккинчи саммити арафасида бўй кўрсатди.

АҚШ Президентининг Жанубий ва Марказий Осиё бўйича махсус вакили ва АҚШ Давлат котиби ўринбосарининг Ўзбекистонга ташрифидан қисқа вақт ўтмай олинди.

Тошкентдаги музокаралар чоғида ҳам томонларнинг иқтисодий ва хавфсизлик масалалари бўйича кенг кўламли музокаралар олиб боришлари айтилган.

Бу ҳам Америка Қўшма Штатларининг Марказий Осиё билан муносабатларни мустаҳкамлаш ва савдо алоқаларини кенгайтиришга интилишининг бир қисми сифатида баҳоланган.

Вашингтон 6 ноябр куни мезбонлик қилажак саммитга Марказий Осиё лидерлари шахсан АҚШ Президенти Дональд Трампнинг ўзи таклиф қилган.

Бу Кремл тарафдори бўлган шарҳловчиларнинг эътиборидан четда қолмаган, улар буни минтақани Россиядан узоқлаштиришга қаратилган кенг қамровли ҳаракатнинг бир қисми сифатида баҳолашган.

Ўзбекистон президентининг шу йил сентябр ойида Америка Қўшма Штатларига амалга оширган учинчи ташрифи ҳам "тарихий", деб баҳо топган.

Шавкат Мирзиёев АҚШ президенти БМТ Бош Ассамблеясининг юбилей саммити теграсида шахсан учрашган "саноқли давлат раҳбарлари"дан бири бўлган.

Америка томони мазкур учрашувга "тарихий", деб баҳо берган.

Дональд Трамп "жуда яхши" эканини айтиб, Ўзбекистон президентига "$105 миллиард долларлик катта хариди" учун шахсан миннатдорчилик билдирган.

Шавкат Мирзиёев АҚШ етакчисининг қатор глобал можароларни ҳал этишдаги хизматларини қайд этиб, уни яна бир бор Ўзбекистонга таклиф қилган.

Ўзбекистон президентининг матбуот хизмати эса, ўшанда икки давлат раҳбарларининг стратегик шерикликни кенгайтиришнинг устувор йўналишларини ҳам муҳокама этиб олганликларини маълум қилган.

Шавкат Мирзиёев ва Доналд Трампнинг Ню-Йоркдаги сўнгги музокараларига Ўзбекистон томони ҳам ижобий баҳо берган.

Ўзбекистон президентининг Ташқи сиёсат бўйича маслаҳатчиси Ню-Йоркдаги музокаралар "Ўзбекистон ва АҚШ муносабатларини барқарор даражага олиб чиққан"лигини айтган.

Абдулазиз Комилов фикрича, икки томон ўртасидаги ўзаро алоқалар "барқарорлик ва прогноз қилса бўладиган босқичига ўтган".

У "Ўзбекистон 24" телеканалига шу йил октябрида берган интервьюсида, "Америка элитасининг деярли барча вакиллари, жумладан, сиёсий доиралар ва бизнес вакиллари мамлакатлар ҳамкорликнинг янги босқичи бошланаётганини тан олаётганлиги"ни айтган.

Буларнинг барчаси постсовет маконида ҳам ўзига эътибор тортгани, "Россия энди ўтмиши билан фахрлана олмаслиги, минтақага Boeing таклиф эта олмаслиги, Марказий Осиё буёғига Шарқ билан Ғарбдан бирини танламаслиги, балки уларнинг манфаатларини уйғунлаштириб, геосиёсий рақобатни ўз тараққиёти учун "ёқилғи"га айлантириши"га оид хабарларга ҳам замин яратгани кўрилган.

Нью-Йоркдаги музокараю келишувлар ортидан, Америка Қўшма Штатларининг Ўзбекистондаги элчиси ҳам "икки давлат ўртасидаги муносабатлар ҳар қачонги даврга қараганда яхшироқ" эканини айтиб, интервью берган.

Россия шу орада Марказий Осиё билан ўтказишга улгурган иккинчи "+" саммити эса, Кремлнинг минтақада ўзининг ўрнини тиклаш, таъсирини янада кучайтириш ҳаракати сифатида баҳо топган.

Агар, худди шу саммит ортидан айрим минтақавий нашрларда бўй кўрсатган таҳлилларга таянилса, Путин ушбу саммитдан "нафақат иқтисодий интеграция суръатларидан норозилигини билдириш, балки Марказий Осиё давлатларини, унинг таъбири билан айтганда, ўзаро савдодаги фаолликлари етарлича эмаслиги учун танқид қилишда минбар сифатида ҳам фойдаланган."

Президент топшириғи

Мирзиёев ва Трамп

Сурат манбаси, GettyImagesWin McNamee

Ўзбекистон президенти бу хусусда музокаралар олиб боришни мамлакат Ташқи ишлар вазирлигига топширганига оид хабарлар шу йилнинг май ойида чиққанди.

Америка Қўшма Штатлари дунёнинг энг йирик ҳарбий ва иқтисодий қудрати бўлади, Россия ва Хитой билан бирга минтақада ўзаро рақобатда бўлган учта геосиёсий қудратдан биттаси.

У ерда қудратга Республикачи Дональд Трампнинг қайтиши минтақада янги хавотирларни пайдо қилган воқеъликка айланган.

Таҳлилчилар доирасида энди Марказий Осиёнинг "геосиёсий тузоқ"қа тушиб қолиши эҳтимоли кучайиши, энди минтақанинг Россия, Хитой ва АҚШ ўртасидаги манёвр қилиш имконияти бўлмаслиги мумкинлигига оид таҳлилларга ҳам замин яратган.

Трамп ютиб чиққан сўнгги Америка президентлиги сайлови дунёда геосиёсий танглик бу яқин ўн йилликларда "мисли кўрилмаган бир даража"га етган, ҳатто, ярим асрдан кўпроқ ўтиб, ядровий уруш хавфи яна кун тартибига қайтган бир пайтга тўғри келган.

Россиянинг Украинага босқини кучайиб бораётган, худди шу уруш фонида Россия Хитойга, икковлон яна Марказий Осиёга тобора яқинлашаётган, Глобал Жанубни жипслаштириб, кўпқутбли дунё талабидаги даъватларига зўр бераётган, бунинг зиддига минтақага коллектив Ғарбнинг диққат-эътибори ҳам кучайган, уни ҳамкорлигининг марказига қўйган, Ғазо мисолида бўладими, Ливан ёки Эрон – Яқин Шарқдаги вазият янада кескинлашиб, дастлаб Исроил ва Ҳамас ўртасида бошланган қуролли низонинг энди бутун минтақага сачраши, катта урушга айланиши эҳтимоли тобора реаллик касб этиб бораётган бир фазода бўлиб ўтган.

Америка Қўшма Штатлари бугунги глобал геосиёсий танглик ортида турган йирик қуролли можароларга бефарқ эмас, Трамп қудратга қайтгунигача Россияга қарши уруши ва мустақиллиги, суверенитети, ҳудудий яхлитлиги ҳимоясида Украинани ҳар томонлама қўллаб келаётган энг йирик донор сифатида кўрилган, шу уруш билан кечаётган уч йилдан ортиқроқ вақт ичида Марказий Осиё мамлакатларини ҳам Россия таҳдидидан расман ва ошкора огоҳлантиришга ўтган, вакилларининг ҳам ташрифларини фаоллаштирган давлат.

Расмий Тошкентнинг янги режасига оид янгилик яна Трампнинг Украина урушига Путиннинг ўзи билан чек қўйиш ҳаракатлари постсовет маконида Россиянинг таъсирини янада кучайтиришига оид янги қўрқувлар манзарасида ҳам олинган.

Хитой эса Америка Қўшма Штатлари билан бирга дунёнинг энг йирик иккита ҳарбий ва иқтисодий қудратидан биттаси саналади, у ҳам ўзининг ядровий арсеналига эга, аммо, бошқа томондан, энг йирик савдо ҳамкори айнан Америка бўлган давлат.

Бошқа томондан, Хитой бугун Марказий Осиёнинг энг йирик сармоячи ва кредиторларидан бири.

Аксар аҳолиси нисбатан камбағал минтақада муҳим ўрин тутувчи иқтисодий ва геоиқтисодий қудрат.

Хитой ўзининг умумий қиймати миллиардлаб долларлик йирик иқтисодий ва транспорт лойиҳаларини ҳам Марказий Осиёга боғлаган, дунёнинг минтақага бундай ташаббуслар, Украина уруши фонида уларнинг ўз мустақилликлари тарихида кўрилмаган улкан ҳамкорлик режаси ва йирик молиявий кўмак ваъдаси билан чиққан ягона давлати.

Украина уруши фонида эълон қилган худди шу оламшумул режаси энди Россиянинг зиддига минтақада Хитойнинг сиёсий таъсири кучаяди, деган талқинларга ҳам сабаб бўлишга улгурган.

Худди шу манзарада дунёда бўй кўрсатиб турган мавжуд геосиёсий танглик бир неча йилнинг ўзида Марказий Осиё давлатлари пойтахтларида ҳам аллақачон жиддий хавотирларга молик масалалардан бирига айланиб бўлган.

Ўзбекистон бўладими ёки Қозоғистон, минтақанинг энг йирик давлатлари лидерлари шу қисқа вақтнинг ўзида бундай кенг кўламли ва ўта зиддиятли жараёнларнинг таъсири ўз минтақаларини ҳам четлаб ўтмаётганлиги, "мураккаб синовларни бошларидан кечираётганликлари"ни расман ва ошкора эътироф этишгача боришган.

Марказий Осиё минтақаси ва қудратлар

Xarita
Сурат тагсўзи, Аҳолисининг аксариси мусулмон, табиий энергия захиралари, уран бўладими ёки бошқа, стратегик аҳамиятга эга турли ноёб маъданларга бой, Украина уруши фонида уч глобал қудрат ўртасидаги геосиёсий рақобат янада кучайган, Европа Иттифоқининг ҳам қизиқиши кучайган, худди шу манзарада дунёнинг энг йирик туркий тилли давлати ва НАТОнинг ягона мусулмон аъзоси бўлган Туркия ҳам янги ўйинчи сифатида саҳнага кириб келган ҳудуд.

Аҳолиси саксон миллиондан ортувчи Марказий Осиё шундоқ ҳам камбағаллик, ишсизлик ва коррупция анчайин долзарб муаммолигича қолаётган, жиддий экологик муаммоларга юз тутган, кузатувчилар наздларида, диний радикализм, ижтимоий портлаш хавфи нисбатан юқори, орада жангарилик муаммосидан ҳам зиён чеккан минтақа.

Аксарият минтақа давлатларининг иқтисоди аксаран қишлоқ хўжалигига асосланган, миллионлаб фуқароси четда, асосан Россияда меҳнат муҳожирлигида банд, тирикчилиги асосан шунинг орқасидан ўтади.

Россия уларнинг энг йирик савдо-иқтисодий шерикларидан биттаси, энг йирик ҳарбий ва ҳарбий-техник ҳамкори.

Аммо геостратегик жиҳатдан муҳим, Россия, Хитой, Эрон, яқин-яқингача урушлар ичида бўлган, Ўзбеклари илова турли жангари гуруҳлар бошпана топган, жанг қилган, жон сақлаб келаётган ва уч йилдирки, муваққат ҳукумати халқаро ҳамжамият томонидан расман тан олинмаётган, аммо Марказий Осиёни Жанубий Осиё билан боғлаш имкониятига эга Толибон бошқаруви остидаги Афғонистонга чегарадош.

Аҳолисининг аксариси мусулмон, табиий энергия захиралари, уран бўладими ёки бошқа, стратегик аҳамиятга эга турли ноёб маъданларга бой, Украина уруши фонида уч глобал қудрат ўртасидаги геосиёсий рақобат янада кучайган, Европа Иттифоқининг ҳам қизиқиши кучайган, худди шу манзарада дунёнинг энг йирик туркий тилли давлати ва НАТОнинг ягона мусулмон аъзоси бўлган Туркия ҳам янги ўйинчи сифатида саҳнага кириб келган ҳудуд.

Марказий Осиё ва Трамп

Мирзиёев ва Трамп

Сурат манбаси, rasmiy

Сурат тагсўзи, Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон АҚШнинг мамлакат мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлаш борасидаги доимий позициясини ҳам юксак қадрлашини таъкидлаган.

Ўтган ноябр ойидаги Америка президент сайловининг эртасигаёқ Марказий Осиё давлатлари лидерларининг барчаси бирдек Трампни ғалабаси билан расман қутлашгани ҳам, айниқса, Украина уруши манзарасида четда ҳам эътибор тортган, турли талқин ва таҳлилларга сабаб воқеъликка айланган.

Уларнинг ҳаммаси ўз табрикларида "ўзаро ҳурматга асосланган", "манфаатли", "тенг", "дўстона" сифатларида бўладими ёки "кўпқутбли" "янги даражага кўтарилувчи" – Дональд Трамп бошқаруви остидаги Америка Қўшма Штатлари билан ҳамкорликка умид билдириб қолишган.

Табрикларнинг ичида энг муфассали ва кўп қирралиси эса, Ўзбекистон президенти экани кўрилган.

Шавкат Мирзиёев Трампни табриклаш баробарида Америка Қўшма Штатларининг янги сайланган Республикачи президентини Ўзбекистонга расмий ташриф билан келишга ҳам даъват қилган.

У Ўзбекистон АҚШнинг мамлакат мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлаш борасидаги доимий позициясини ҳам юксак қадрлашини таъкидлаган.

Бу ҳам Марказий Осиё президентларининг Трампга йўллаган табриклари манзарасида айнан Шавкат Мирзиёевникида кўпчилик ўзининг диққатини қаратган энг муҳим нуқталардан бири бўлган.

Худди шу мазмундаги баёнот бунинг ортидан Ўзбекистон ва АҚШ ўртасидаги тўртинчи йиллик Стратегик шериклик мулоқоти ҳақидаги қўшма баёнотда ҳам айтилган.

Томонлар форум мақомини кенгайтирилган стратегик шериклик мулоқоти даражасига кўтаришга ҳам келишиб олишгани маълум бўлганди.

Дональд Трамп Шавкат Мирзиёев билан бир вақтда қудратга келган.

Америка Қўшма Штатлари айнан Трампнинг илк бошқаруви даврида Ўзбекистон билан "стратегик шерикликнинг янги даври"ни бошлаган.

Ва Трампнинг таклифи билан Ўзбекистон президенти 2018 йилда Америка Қўшма Штатларига ўзининг илк расмий ташрифини ҳам амалга оширган.

Томонлар ўшанда бир ташрифнинг ўзидаёқ "стратегик шерикликнинг янги даври"ни бошлаганликларини эълон қилишган.

Дональд Трамп ўшанда Ўзбекистон президентининг бу ташрифини "тарихий", деб аташгача борган.

Америка ва иммиграция

Мексикадан Америка Қўшма Штатларига ўтаётган одамлар

Сурат манбаси, Reuters

Сурат тагсўзи, Қўшма Штатларга рекорд даражадаги муҳожирлар оқими шу йил бошида саноқли ойларнинг ўзида кенг кўламли сиёсий инқирозга айланган, бу Украинани Америка ёрдамисиз қолдиришига оид жиддий хавотирларни пайдо қилган ва вазият Жо Байденнинг президентлик фаолиятига нуқта қўйиш билан таҳдид қилиш даражасига борганига оид хабарлар ҳам бўй кўрсатганди.

Америка Қўшма Штатлари дунёнинг ҳар йили юз минглаб ўзбекистонлик бориш илинжида бўлган, айниқса, Демократчи президент Жо Байден бошқаруви остида кечган сўнгги тўрт йил ичида қамоқ ва ўлим хавфига ҳам қарамай, ҳудудига ноқонуний киришга уринаётганларининг ҳам сони жиддий ортган давлати бўлади.

Худди шу манзарада у ерда 11 миллиондан ортиқ ноқонуний муҳожир бўлса, уларнинг орасида ўзбекистонликларнинг ҳам "оз эмас"лиги айтилган.

Дональд Трамп ўзининг сайловолди кампанияси чоғида ноқонуний мавқеъдаги муҳожирларни "оммавий депортация қилиш"га ваъда берган, у бунинг Америка тарихида "мисли кўрилмаган" бўлишини ҳам айтган ва қайта президентлик ваколатини бошлаши биланоқ ўз ваъдаси ижросига киришган.

Қисқа вақтнинг ўзида Америка Қўшма Штатларидан ортга депортация қилинган ва қилинаётган ноқонуний мавқеъдаги ўзбекистонликларга оид хабарларнинг ҳам сони ортган.

Орада Ўзбекистон илова қолган барча тўрт Марказий Осиё давлатлари ҳам Трампнинг божлар сиёсати нишонига айланишган.

Аммо Ўзбекистон томони ҳайъатлари аллақачон Трамп маъмурияти бошқаруви остидаги Америка Қўшма Штатларига бориш, муҳим минерал қазилмалар бўйича келишувга эришиш, тинч атом энергетикасида ҳамкорлик масаласини ҳам муҳокама этиб олишга муваффақ бўлган.

Бу янгилик ҳам Марказий Осиёдаги табиий энергия захираларига бефарқ бўлмаган ва минтақада илк атом электр станцияиларини айнан ўзи қуриш режаси ҳамда ҳаракатида бўлган Россиянинг эътиборидан четда қолмаган.

Америка ва ўзбекистонликлар

Мигрантлар

Сурат манбаси, Reuters

Сурат тагсўзи, Америка Қўшма Штатларидаги ўзбекистонлик айрим фаоллар эса, мамлакатда "нелегал" экани айтилувчи "11 миллиондан ортиқ" одам орасида ҳам Ўзбекистон фуқаролари кам эмаслигини тахмин этишади.

Америка Қўшма Штатлари дунёнинг ўзбекистонликлар энг кўп саноқли давлатларидан бири бўлади.

Штатларда ўн минглаб ўзбекистонлик, юз минглаб ўзбек яшаши, улардан бир неча минги Америка фуқаролигини ҳам олгани айтилади.

Улардан аксариятини Грин-карта ёрдамида Америка Қўшма Штатларида яшаш ҳуқуқини қўлга киритганлари ташкил этишади.

Агар, айрим етакчи Ғарб нашрларида АҚШ Давлат Департаментидан келтирилган рақамларга таянилса, ҳар йили ярим миллионга яқин Ўзбекистон фуқароси уларнинг Green Card лотереясида ўйнаш учун ариза топширади.

2018 йилда эса, бу рақам ҳатто қарийб тўрт баробар кўп бўлгани, мазкур лотерея орқали Америкада яшаш ҳуқуқини қўлга киритиш илинжида бўлган ўзбекистонликлар сони 2 миллиондан кишини ташкил этгани айтилади.

Дунёнинг қолган бирор бир давлати мисолида бу каби ҳолатнинг кузатилмаслиги эса, Ўзбекистон ва ўзбекистонликлар учун Америка Қўшма Штатларининг аҳамиятини алоҳида урғуловчи омил бўлади.

Америкада яшаб, меҳнат қилаётган ўзбекистонликлар орасида етакчи олимлар, ишбилармонлар, банкирлар, турли халқаро ва жамоат ташкилотлари вакиллари мақомида бўлганлари, нуфузли университетларида таҳсил олаётганлари ҳам оз эмас.

Ўзбекистондаги "Ижтимоий фикр" тадқиқот марказининг сўнгги йилларда ўтказган айрим сўровлари ҳам Америкага кетиш истагида бўлган ўзбекистонликлар сони ортиб бораётганига далолат қилган.

Минтақада аҳолиси энг катта бўлган (расман 37 миллиондан ортувчи – таҳр.), ишсизлик ҳануз анчайин оғир муаммолигича қолаётган Ўзбекистон ва унинг раҳбарияти учун ташқи меҳнат миграцияси, айниқса, Россия Украинага очган уруш манзарасида алоҳида долзарблик касб этган масала бўлади.

Трампнинг қудратга қайтиши ўтган йил май ойидаги қонли терактдан сўнг Россия ўзининг аксилмиграцион сиёсатини тобора кучайтираётган, энди ўзларида меҳнат муҳожирлигида банд катта сондаги ўзбекистонликлар, Марказий осиёликларни ҳам Украина урушига ёллаш, сафарбар этиш илинжини ошкора изҳор этишга ўтган ва мигрантларнинг ялпи ортга қайтиши эҳтимоли минтақа давлатлари пойтахтларида уйғотган хавотирлар ҳалича аримаган бир пайтга ҳам тўғри келган.

Четда меҳнат муҳожирлигида банд миллионлаб сондаги фуқаролари ҳар йили ортга юбораётган миллиардлаб долларлик маблағлар ҳам Ўзбекистон ҳукумати учун муҳим, улар, йилларки, мамлакатдаги ижтимоий, иқтисодий муаммолар таъсирини енгиллатиб, ҳар қандай ижтимоий портлаш хавфини юмшатиб келаётган энг амалий ва самарали воситалардан бири бўлади.

Шундай экан, сўнгги янгилик Ўзбекистон ва ўзбекистонликлар учун нимани англатади? Расмий Тошкент нега айнан ҳозир бу каби бир қадамга бораётган бўлиши мумкин? Бу ҳар икки давлат учун нимани англатиши мумкин?

Би-би-си Ўзбек хизмати ҳали Ўзбекистон президентининг мамлакат Ташқи ишлар вазирлигига берган топшириғи манзарасида худди шундай саволлар билан Америка Қўшма Штатларидан асли ўзбекистонлик социолог Баҳодир Файз билан боғланган ва унга худди шу каби саволлар билан мурожаат қилганди:

Bahodir Fayz
facebook
O‘zbekiston hukumati amerikaliklarga viza majburiyatini olib tashlash yo‘li bilan Tramp ma’muriyatining ko‘nglini olishni o‘ylayotgan bo‘lishi ham bir ehtimol.
Bahodir Fayz
Asli o‘zbekistonlik sotsiolog, Amerika Qo‘shma Shtatlari (batafsil: bbc.com/uzbek da).

Ўзбекистон президентининг бу қарори муҳим аҳамиятга эга, деб ўйлайман.

Мазкур қарордаги энг қизиқ, балки кутилмаган янгилик бу АҚШ давлати билан саёҳат, виза тизимини қулайлаштириш банди бўлса керак.

Биламизки, Ўзбекистон -АҚШ муносабатлари аввалги даврларда нисбатан совуқ, жуда расмий тарзда бўлиб келган.

Лекин охирги 10 йилликда Америкада ўзбекистонлик юртдошларимиз сонини кескин ўсиши, албаттаки, расмий Тошкент назарига тушган кўринади.

Президент фармони бу жиҳати билан АҚШда муқим яшаётган ва Америка фуқаролигини олишга улгурган юртдошларимиз учун жуда қувончли янгилик.

Масалан, бу қарор кучга кириши билан, Америка фуқаролигини олган ватандошларимиз ёки бу ерда туғилган фарзандлари Ўзбекистонга бемалол визасиз саёҳат қилишлари имкони бўлади.

Бу ҳозирда Америка Қўшма Штатларида яшаётган минглаб ўзбекистонликларнинг бюрократик муаммоларини ҳал қилади.

Энди, нега айнан ҳозирга келиб бу қарор режасига келинди, бунга нима сабаб бўлди, деган савол туғилади.

Менимча, асосан туризм соҳасини ривожлантириш учун олинган бу қарордан кўзланган мақсад Ўзбекистон иқтисодига, давлат бюджетига нисбатан камроқ дастлабки капитал талаб этиладиган туризм соҳаси орқали фойда келтириш.

Биламизки, Ўзбекисон иқтисодининг катта қисми қишлоқ хўжалигига, ер ости бойликларига ва чет эллардаги меҳнат муҳожирларидан келаётган даромадларга боғлиқ.

Ташқи тижоратда Россия ва Хитой давлатлари билан номутаносиб равишда мувозанатсизлик мавжуд.

Молия соҳаси, макро иқтисод, саноат, ва бошқа ишлаб чиқариш секторлари ривожланган давлатлар билан таққосланганда анча орқада.

Ҳатто қўшнимиз Қозоғистон иқтисоди, хусусан, бозор иқтисоди шароитлари Ўзбекистондагидан бир мунча илғор.

Албатта, бу мустақилликдан кейинги чорак аср ичида шаклланган, ривожланган бир муҳит.

Ҳуқуқсизлик ва бунинг натижасида келиб чиқаётган ижтимоий адолатсизлик, коррупция кўрсаткичлари, афсуски, Ўзбекистонда анча юксак.

Бу вазиятда ташқи сармояни Ўзбекистонга эркин кириши даргумон.

Хуллас, Ўзбекистоннинг ҳозирги иқтисодий вазиятини, қолаверса, охирги йилларда ўсиб бораётган ташқи қарзларини ҳисобга олганда, туризм соҳасидан келадиган ёки кўзланган фойда заиф иқтисодни қутқарувчи ва бўшаб бораётган давлат бюджетини тўлдирувчи омил сифатада ўз аҳамиятини кўрсатади.

Лекин Ўзбекистоннинг географик, геосиёсий ўрни, ёмон экологик вазият, дунёдаги туризм жаннатнатлари билан таққосланганда, амалда туризм соҳасини ривожлантиришнинг ўзи Ўзбекистон иқтисоди учун қанчалик даромад келтиради, деган савол ҳам туғилади.

Албаттаки, туризм соҳасини ривожлантириш, дунё стандартларига кўтариш муҳим аҳамиятга эга.

Аммо Ўзбекистон туризм сектори фақатгина маданий-тарихий жиҳатдан туристларни маълум бир қисминигина жалб қила олиши мумкин.

Самарқанд ва Бухородаги бир нечта обидани томоша қилиш орзуси сайёҳлар оқимини сезиларли даражада орттирмайди.

Яъни, америкалик ёш туристлар учун Самарқанддаги тарихий асарлар жозибали бўлмаслиги мумкин.

Албатта, фақатгина иқтисодий сабаблар билан бу қарор ортида турган омилларни айтишнинг ўзи етарли бўлмаслиги мумкин.

Америка Қўшма Штатларида Трамп маъмуриятининг кескин антимиграцион сиёсати, Трампнинг халқаро муносабатларда дунё давлатларига қўяётган талаблари манзарасида бу расмий Тошкентнинг Вашингтонга бир жести бўлиши ҳам мумкин.

Яъни, Ўзбекистон ҳукумати америкаликларга виза мажбуриятини олиб ташлаш йўли билан Трамп маъмуриятининг кўнглини олишни ўйлаётган бўлиши ҳам бир эҳтимол.

Лекин қандай сабаблар назарда тутилган бўлса ҳам, бу - яхши янгилик, албатта.

Агар, ўзбекистонлик меҳнат муҳожирларининг Америкага бориши кўзда тутилаётган бўлса, бу Трамп маъмурияти даврида имконсиз, менимча.

Ўзи шундоқ ҳам, мигрантлар сони, қонуний бўлсин, ноқонуний бўлсин, охирги йилларда Америкада мисли кўрилмаган даражада ортган.

Президент Трамп ўзининг сайлов кампаниясида ва президентлик даври бошланиши биланоқ антимиграцион сиёсатини амалга ошириш учун бутун давлат имконларини сарфлаяпти.

Қолаверса, Америкага Мексика орқали кириб келган ўзбекистонлик ҳам талайгина.

Ҳозирда бу юртдошларимиз бошпана олиш умиди билан юришибди.

Яъни, хулоса қилиб айтганда, катта сондаги ўзбекистонлик меҳнат муҳожорлари учун Америка муқобил ташқи меҳнат бозорига айлана олмайди, назаримда.

Аммо туристик мақсадларда саёҳат қилиш, ўзбекистонлик тадбиркорларнинг Америкага келиб-кетишларини қулайлаштириш, талабаларнинг АҚШ университетларида таълим олишларини қулайлаштириши мумкин, албатта.

Би-би-си: Расмий Тошкентнинг АҚШ, Америка ва ўз фуқаролари билан боғлиқ янги режасига оид янгилик бўй кўрсатган куннинг ўзида эса, Ўзбекистон Россия, Қозоғистон ва Озарбайжонликларга 30 кунгача бўлган муддатда мамлакатга ID-карта ёки ички ҳужжат орқали киришга рухсат беришни режалаётганига оид хабарлар ҳам олинган.