Украина бўйича Россия ва АҚШ музокаралар: таҳлика катта, умид кам

Россиянинг Украинага 2022 йилги тўлиқ босқинидан бери биринчи марта Россия, Украина ва АҚШ вакиллари Абу-Дабида уч томонлама музокаралар ўтказиши кутилаётгани айтилмоқда. Барча уч давлатдан юқори даражадаги расмийлар қатнашмоқда, аммо улар бир вақтнинг ўзида бир хонада ўтирадими - ҳали аниқ эмас. Формат янгича бўлгани билан, лекин зиддиятлар ўз кучида қолмоқда.

Таҳлика катта, лекин бир нарса чиқишидан умид кам.

Трамп Украина масаласида ўз ваъдасининг устидан чиқиш учун тинчлик музокараларини тезлаштиришга уринмоқда. Унинг фикрича, ҳозирги вазиятда икки томоннинг келишувга эриша олмаслиги "аҳмоқлик"дан бошқа нарса эмас.

Унинг элчилари олиб бораётган фаол дипломатик саъй-ҳаракатларга қарамай, биринчи уч томонлама музокараларга муҳим масалалар ҳал этилмаган ҳолда ўтирилмоқда.

Тинчлик ҳаммадан ҳам кўпроқ Украинага керак, шу ва яна бир бошқа сабаб - АҚШни ёнида ушлаб туриш учун ҳам музокараларга қўшилмоқда. Ўтган йили Доналд Трамп вақтинчалик разведка маълумотлари ва ҳарбий ёрдамни тўхтатиб қўйгани, Киев учун яхшигина дарс бўлган эди.

Президент Владимир Зеленский Давосда Трамп билан бўлган мулоқотни "жуда ижобий" деб атади ва бунинг натижасида Россиянинг тинмас ҳужумларига қарши янги ҳаво мудофааси ёрдами олишга умид қилмоқда.

Одатда АҚШ етакчиси билан учрашувлардан кейин жиддий тарзда кўринадиган Зеленский бу сафар ғайриоддий даражада руҳланган кўринди.

Бироқ, у Бирлашган Араб Амирликларида бўлиб ўтадиган музокаралар натижасига эҳтиёткорлик билан ёндашмоқда. Икки кун давом этиши мумкин бўлган ушбу учрашувларни у шунчаки «қадам» деб атади, аммо уни ижобий қадам деб баҳолашдан тийилди.

"Ушбу учрашув бизни тинчликка бироз бўлса-да яқинлаштиради, деб умид қиламиз", деди у.

Зеленский анчадан бери тинчлик шартномаси лойиҳаси 90 фоизга тайёрлигини таъкидлаб келади. Бироқ қолган 10 фоизи энг мураккаб ва ҳал қилувчи қисмдир. Россия эса ҳамон таклиф қилинаётган барча вариантларни рад этиш эҳтимоли бор.

Унинг сўзларига кўра: "Асосий муаммо - мамлакатимизнинг шарқий ҳудудлари. Бу ҳудудий яхлитлик масаласидир. Айнан шу нуқта энг катта тўсиқ ва ечими топилмаган асосий масала бўлиб қолмоқда".

Россия уруш майдонида қўлга кирита олмаган ҳудуд - Донбасснинг катта қисми Украина томонидан топширилишини талаб қилмоқда. Украина эса бунга рози эмас.

Сиёсатчилар кўпинча "қизил чизиқлар" ҳақида гапириши мумкин, бироқ Украина учун Донбассдаги чизиқ — ўша ерда ҳаётини фидо қилган аскарлар қони билан чизилган чизиқдир. Зеленский бу чизиқдан ўта олмайди.

Абу-Дабида муҳокама қилинадиган яна бир катта масала - АҚШ Россия яна бир кун Украинага ҳужум қилса, ҳарбий жиҳатдан нима қилади? Украина буни "хавфсизлик кафолатлари" деб атайди ва бундай кафолатлар жуда муҳимлигини таъкидлайди.

Зеленский АҚШ-Украина келишуви тайёрлигини айтса-да, унинг тафсилотлари ҳали очиқланмаган. Россиянинг жавоби ҳам ноаниқ.

Бунинг устига, Доналд Трамп берган кафолатлар қанчалик ишончли экани борасида катта шубҳа пайдо бўлган: АҚШ президентининг Гренландияни "сотиб олиш" борасидаги хоҳиши НАТОга жиддий путур етказди.

У, шунингдек, Ғарбнинг Украинани қўллаб-қувватлашига асос бўлган бош тамойилни - давлат мустақиллигини ҳимоя қилиш принципини ҳам заифлаштириб қўйди.

Шундай экан, Украина кейинги хавфли вазиятда Трампга суяна оладими? Ҳозирча, Ҳозирча Киевда бошқа танловнинг ўзи йўқ.

Путинга ишониш борасида Киевда ҳеч кимда хомхаёл қолмаган. Зеленский Давосдаги чиқишида буни очиқ айтди: "У аслида тинчликни истамайди."

Кремл музокара столидан истаганини ололмаса, "мақсадларини жанг майдонида амалга оширишини" айтади. Лекин шу пайтгача катта сонда аскар йўқотишларига қарамай ҳозиргача бунга эриша олмади.

Шу боис Россия ҳеч қачон бўлмаган даражада режали, узлуксиз ва ҳалокатли тарзда яна бир бор бутун мамлакат бўйлаб фуқаролик инфратузилмасини нишонга олмоқда.

Бу эса, миллионлаб одамларни қаттиқ қиш шароитида кўчаларга солди.

Бугун Киев мери яна шаҳар аҳолисини имкони бўлса, вақтинча кетишга чақирди: "Душман, эҳтимол, шаҳар ва мамлакатнинг муҳим инфратузилмасига ҳужумларни давом эттиради", - деди Виталий Кличко.

Устма-уст ҳужумлар туфайли тизим жуда заифлашган.

"Аҳолига очиқ айтаман: вазият ўта оғир. Ва бу ҳали энг оғир пайт эмаслигини ҳам айтиб ўтишга тўғри келади."