Бугуннинг саволи: Икки қудратли иттифоқчиси - Россия ва Хитой Венесуэлани ташлаб қўйдими?

Венесуэла президенти ҳақиқий дўстларим қаерда қолди, деб ҳайрон қолаётган бўлса, уни тушунса бўлади.

Чунки яқин-яқингача икки асосий иттифоқчиси – Россия ва Хитой Венесуэлани ҳеч қачон ташлаб қўймайди, деб ишонилган.

Аммо бугунги вазият тобора бунинг тескарисига далолат қилаётгандек.

Йиллар давомида ҳар икки давлат Венесуэланинг социалистик ҳукуматини сиёсий, молиявий ва ҳарбий жиҳатдан қўллаб келган.

Бу алоқалар собиқ президент Уго Чавес даврида, Мадуронинг устози ва мамлакатнинг собиқ раҳбари пайтида бошланган.

Аммо мутахассисларга кўра, воқеаларнинг сўнгги ривожига қадар қувватлов асосан рамзий кўринишда, яъни аниқ ҳарбий ёки молиявий ёрдамдан кўра, оғзаки баёнотларда намоён бўлган.

Бу ўзгариш эса, АҚШ Кариб денгизида ўзининг ҳаво ва денгиз кучларини, яъни, жумладан атом сув ости кемаси, разведка самолётлари ва 15000 аскарни жойлаштирганидан кейин юз берган.

Трамп маъмурияти буни гиёҳванд моддалар савдосига қарши кураш мақсади билан изоҳлаган.

Аммо кўплаб экспертлар, шунингдек, Мадуро ҳам Вашингтоннинг асл мақсади ҳукуматни алмаштириш эканлигига ишонганди.

Демак, Венесуэла президенти энг кўп ёрдамга эҳтиёжи бўлган даврда нима ўзгарди?

Чилининг Andres Bello университетидаги Хитой тадқиқотлари маркази директори, профессор Фернандо Реес Матта фикрича, Венесуэла ҳозирда Пекин ва Москва учун, айниқса АҚШ президенти Доналд Трамп Оқ уйга қайтганидан кейин анча камроқ аҳамиятга эга бўлиб қолган.

"Бугунги кунда Россия ёки Хитойнинг Венесуэлани тўлиқ ҳимоя қилишга туртки берувчи ҳеч қандай сабаблари йўқ, чунки уларнинг бошқа муаммолари бор, масалан, Россиянинг Украинадаги уруши ва Хитойнинг Трамп билан халқаро муносабат мавқесига эга бўлишда рақобати", дейди у.

Россиянинг 2022 йилдаги Украинага бостириб кириши ортидан, Москва можаро учун катта ресурсларни сарфлаган, бу эса унинг молиявий ва ҳарбий имкониятларига босим ўтказган. Шу билан бирга, у кенг қамровли Ғарб санкцияларига ҳам юз тутган.

Бу эса илгари Кремл дастаклаган иттифоқдошлар учун ресурсларни камайтирганини билдиради, дейди Колумбиядаги Ikesi университетининг Сиёсат ва Халқаро Муносабатлар Лабораторияси (PoInt) директори, профессор Владимир Рувинский.

Сурия ва Эрон, Москванинг узоқ муддатли Яқин Шарқдаги иттифоқдошлари, сўнгги пайтларда шунга ўхшаш ҳолатга дучор бўлган.

"Россия мавжуд санциялардан кўпроғи қўлланилиши каби хавфни туғдирмасликка ҳаракат қилади, Хитой эса Мадурони ҳимоя қилгани учун бож тўлов қийматларининг оширилишини хоҳламайди", дейди профессор Рувинский.

'Washington Post'га кўра, Мадуро октябр охирида Хитой ва Россиядан ҳарбий ёрдам сўраган.

Кремлнинг Ташқи ишлар вазири ўринбосари Сергей Рябков "биз Венесуэлани қўллаб-қувватлаймиз, у ҳам биз билан бирга" деб айтган ва Трамп маъмуриятини инқирозни кескинлаштирмасликка чақирган, дея хабар берди Россия оммавий ахборот воситалари.

АҚШнинг нефт танкерини қўлга олиши ортидан, Кремлнинг билдиришича, Путин Мадуро билан телефон орқали боғланиб, уни қўллаб-қувватлашини тасдиқлаган.

Аммо Москва Венесуэлага ҳеч қандай моддий ёрдам кўрсатмаган.

Москва каби Пекин ҳам Венесуэлани ҳарбий жиҳатдан ҳимоя қилиши ҳақида бирор бир ишора кўрсатмаган, аксинча "ташқи аралашув"ни қоралаган ва эҳтиёткорликка чақирган.

Мутахассислар фикрича, Хитойнинг Мадурони ҳимоя қилиши Пекин ва Вашингтон ўртасидаги сўнгги дипломатик ютуқларга хавф туғдиради ва идеологик уйғунликдан бошқа ҳеч нарса бермайди.

АҚШ–Хитой муносабатлари айниқса Трамп бир нечта мамлакатларга бож тўловларини жорий этганидан бери таранглашган.

Аммо октябр охирида Жанубий Кореяда Трамп ва Си Цзинпин учрашуви ҳар икки давлат томонидан ижобий баҳолангани янги келишувлар ва баъзи маҳсулотларда бож тўлов қийматларни камайтириш имконини очди.

Мутахассисларнинг айтишича, Венесуэла иқтисодининг қулаши ва нефт саноатининг ёмонлашиши Хитойнинг қўлловини янада камайтирган.

Пекин сўнгги йилларда янги қарзлари миқдорини камайтирган ва эътиборини асосан аввалги кредитлар учун тўловларни йиғишга қаратишга ўтган.

"Менимча, Хитой ҳар қандай ҳукумат билан музокара қилишга тайёр, агар Мадуро ўрнини бошқа ҳукумат эгалласа, ва ҳозир Мадурони ҳаддан ташқари қўллаб-қувватлаш режим қулаганда салбий оқибатларга олиб келишини билади", деб айтганди профессор Рувинский.

Профессор Реес Матта эса "иккила давлат ҳам Венесуэлада ички қўллаб-қувватлов жуда кам бўлган режимни дастаклашга тайёр эмаслигини" таъкидлайди.

"Бундан ташқари, Россия ва Хитой сўнгги президентлик сайлови яққол сохталаштирилган эканлигини билади", дейди у.

2024 йил июл ойида бўлиб ўтган сайлов натижаларни сохталаштириш каби жиддий даъволар билан ном қозонган эди.

Ҳукумат иттифоқдошлари томонидан эгалланган Миллий Сайлов Кенгаши (CNE) Мадурони ғолиб деб эълон қилган, аммо олдинги сайловлардаги каби батафсил натижаларни тақдим этмаган.

Йилнинг Нобел тинчлик мукофоти совриндори Мариа Корина Мачадо етакчилигидаги мухолифат кучлари сайлов ҳужжатларини эълон қилиб, мухолифат номзоди Эдмундо Гонсалеснинг ғолиб чиққанини кўрсатган.

"Бу сафар Мадуро бутунлай ёлғиз қолган", деркан, профессор Рувинский, у унинг вақти "тугаётган", дея ҳисоблашини баён қилганди.

"Россия ва Хитой АҚШ аралашувини танқид қилишда давом этишлари мумкин. Аммо бундан уёғига ўтишга ҳозир эмаслар. Бир қанча риторик оҳангдаги баёнотлар инобатга олинмаганда, унга аввал кўрсатилган қўллов ортиқ амалда йўқ."