Guardian haberi "Yeşil devrim kana bulandı, bir protestocu öldürüldü" manşeti ile veriyor.

Times'ın başlığı ise "Sertlik yanlıları, meydan okuyan protestoculara ateş açtı."

Independent da ilk sayfasını tamamen, dün Tahran sokaklarında çekilen bir fotoğrafa ayırmış.

Sokakları hınca hınç dolduran yüzbinlerce göstericinin görüldüğü bu fotoğrafın üzerinde şöyle yazıyor:

"Kader günü... İran'da tehditlere, silahlara ve kan dökülmesine rağmen özgürlük talep eden bir milyon protestocunun cesaretine Robert Fisk tanık oldu."

Gazetenin deneyimli Orta Doğu muhabiri Robert Fisk, dün kalabalıklar yüzünden zaman zaman ezilme tehlikesi geçirerek izlediğini söylediği gösterileri ayrıntıları ile anlatmış.

Fisk, Inkılap Meydanı'ndan Azadi Meydanı'na, yani Devrim Meydanı'ndan Özgürlük Meydanı'na yürüyen göstericileri, seçimin kendisinden çalındığını söyleyen muhalefet lideri Mir Hüseyin Musavi'nin de şaşkınlık içinde izlediğini yazıyor.

Fisk, arabasının üstünde kalabalığın arasında seyreden Musavi'nin "hiç gülümsemediğini, böyle destansı boyutlarda bir gösteri olacağından habersiz olduğunu" belirtiyor.

Yazı özetle şöyle devam ediyor:

"1979 İran Devrimi'nden bu yana protestocular böylesine kitlesel halde ya da böylesine bir halk desteği ile toplanmamıştı. Bu onbinler karşısında sayıları müthiş az kalan polisler, mahçup mahçup gülümsüyor, hatta inanılmaz bir şekilde özgürlük isteyen adam ve kadınlara başlarıyla selam veriyorlardı.

"Kalabalık hep bir ağızdan, gerçek bir koro gibi şarkı söylüyor, 'Oyumuzu çaldılar, bize karşı kullanıyorlar' diyordu.

"Bu dev insan selinin yanıbaşında yürürken, hepimizi garip bir korkusuzluk sardı. Kim onlara saldırmaya cesaret edebilirdi? Hangi hükümet, bu kadar kalabalık ve kararlı bir halka sırt çevirebilirdi? Tehlikeli sorular...

"Az sonra başlayan yağmur bizleri sırılsıklam ederken, yanımda yürüyen Tahran Üniversitesi'nden kimya öğrencisi Moin'den, söylenen bir başka şarkıyı çevirmesini istedim.
- Modern şairlerimizden Sohrab Seperi'nin bir şiiri, dedi.
- Bu doğru olabilir mi, diye sordum kendime, Tahran'da tarihi değiştirmeye çalışırken gerçekten şiir mi söylüyorlar?
İşte söyledikleri dizeler:
"Yağmura gitmeli
Gözlerimizi yıkamalı
ve dünyayı başka gözlerle görmeliyiz."

"Kalabalıkta Ahmedinejad'ın muhteşem selefi Hüccetülislam Muhammed Hatemi, Musavi ve Musavi'nin karısı Zehra Rahnavard da vardı. Ama onların gücü, bu insanları korumaya yetmez. Eğer bugün yarım ağızla gülümseyen polisler muhalefetin safına geçmezlerse, İslami Cumhuriyet'in silahları hala Ahmedinejad yönetiminin ve ruhani koruyucularının denetiminde. Bunu en kısa zamanda göreceğimize şüphe yok."

'Beş öğrenci öldürüldü'

Independent yazarının aynı sayfada aktardığı bir başka iddia ise, Tahran Üniversitesi'nin yurtlarını basan hükümet yanlısı milislerin, beş kişiyi öldürdükleri savları.

Muhabirin iddiaları araştırmak üzere gittiği üniversitede gösteri yaparken bulduğu bir grup öğrenci, ağlayarak, milislerin yurda hiçbir kışkırtma olmadan girdiklerini anlatmış.

Aynı iddialara Guardian gazetesi de yer veriyor. Gazetenin görüştüğü 21 yaşındaki bir Tahran Üniversitesi öğrencisi, olayları anlattıktan sonra şöyle demiş:

"Hükümet insanları çok daha fazla öfkelendirmeye çalışıyor ki, ülkede istedikleri gibi baskı uygulayabilsinler. Ahmedinejad tam bir diktatörlük kurmak istiyor."

Irak soruşturmasına tepkiler

Guardian'daki bir başka haberse, Başbakan Gordon Brown'un dün Irak Savaşı'na nasıl girildiği konusunda başlattığı soruşturmayı konu alıyor.

Brown'un "tanıkların kapalı kapılar ardında dinleneceği, varılan sonuçların kısmen açıklanacağı, ayrıca suçlu bulmaya yönelik bir soruşturma yapılmayacağı" açıklaması muhalefetten hayli tepki toplamıştı.

Guardian, Irak'ta oğlunu kaybeden Reg Keys'in tepkisini de aktarıyor: "Bazı oturumların ulusal güvenlik nedeni ile kapalı yapılması gerektiğini anlıyorum. Ama ben, Tony Blair'in vereceği ifadeyi dinlemek isterdim."

Başka asker aileleri de soruşturmayı "aklama çabası" diye nitelemiş.

Daily Telegraph da İngiliz askerler artık Irak'tan çekildiğine göre, kapsamlı bir soruşturmanın önünde engel kalmadığı görüşünde.

Gazete "Afganistan'da hala askerlerimiz var. O yüzden Irak'ta yapılan hatalardan ders almamız hayati önem taşıyor" diye yazıyor.

Fakat Times aynı fikirde değil. Gazete, bundan önce istihbarat hataları ve Savunma Bakanlığı çalışanı David Kelly'nin intiharı hakkında açılan iki soruşturmanın yeterli olduğunu yazıyor.

Bunların ötesinde savaşa gitmenin siyasi bir karar olduğunu ve sorgulanmaması gerektiğini belirten Times, Başbakan Brown'u "partisi içinde son zamanlarda popüler olmadığı için, savaş muhaliflerine rüşvet amacıyla" Irak soruşturması açmakla suçluyor.

PKK ile görüşme iddiası

Times'ın ekonomi sayfalarındaki bir haberse "Kürt petrol yataklarındaki zenginlik yarışına Asya devleri de katıldı" başlığını taşıyor.

Haberde, Kuzey Irak'taki Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin üç petrol sahasını daha aramalara açtığı belirtiliyor.

Ayrıca burada faaliyet gösteren Londra merkezli Addax Petroleum'u, Çin'den Sinopec ve Kore Ulusal Petrol Şirketi'nin satın alacağı söylentileri üzerine Addax hisselerinin dün %10 değer kazandığı kaydediliyor.

Haber özetle şöyle devam ediyor:

"Kürt yetkililerin sondaja açtığı yeni sahalardaki ihaleleri kimin kazandığını yakında açıklaması bekleniyor. Kürt yönetimi 2003'ten beri 20 yabancı petrol şirketi ile anlaşmalar imzaladı. Hala da sondaj bekleyen 10 saha var.

"Faaliyetlerin şu sıralarda bu kadar hızlanmasının nedeni, Bağdat'taki merkezi yönetim ile Erbil'deki Kürt yetkililer arasındaki işbirliğinin gelişmesi. Yıllarca petrol gelirini nasıl paylaşacaklarının kavgasını verdikten sonra, 1 Haziran'da nihayet bölgeden ham petrol ihraç edilmesine izin çıktı.

"Ancak yine de Kürtler ile yapılan anlaşmaların ne derece değerli olduğu konusunda şüpheler devam ediyor. Pekçok şirket, henüz çıkardıkları petrolün parasını alabilmiş değil."

Times'ın konuyla ilgili analiz yazısında ise, Kürt yönetiminin Bağdat ile yaşadığı anlaşmazlığa rağmen şu anda pekçok yabancı şirketin ilgisini çekiyor olmasının ardında, Türkiye'den gelen güvencelerin yattığı öne sürülüyor.

Buna göre geçen ay Türk şirketi Genel Enerji'nin, Kuzey Irak'ta aktif olan Londra merkezli Heritage Oil ile birleşmesi, Türkiye'nin ticari hedeflerini ortaya koydu.

Times "Türkiye'nin en büyük özel şirketinin bunu Ankara'dan ve Erbil'deki Kürt politikacılardan güvence almadan yapması imkansız" diyor.

Gazete analizinde, Türkiye'nin PKK ile görüştüğünü de öne sürüyor.

"Eğer bu görüşmeler başarılı olursa" diyor Times, "Tarihte ilk kez, petrol bir çatışmaya son vermiş olacak."

BBC Türkçe'nin İngiltere gazetelerinden derlediği basın özetini, hafta içi her gün Türkiye saatiyle 08.40'ta NTV ekranından izleyebilirsiniz.