Türkiye, Somali'de askeri varlığını artırıyor, derinleşen ortaklık nasıl yorumlanıyor?

Türkiye'nin en yeni sondaj gemisi Çağrı Bey, ilk uluslararası görevini icra etmek üzere 15 Şubat'ta Mersin'den Somali'ye doğru yola çıktı.

Enerji ve Altyapı Bakanı Alparslan Bayraktar, Somalili bakanlarla birlikte gemiyi Mersin'deki Taşucu Limanı'ndan uğurladı.

Türkiye'nin kendi karasuları haricinde yürüteceği ilk sondaj çalışması için Somali'yi tercih etmesi tesadüf değil.

Aralarında yüzlerce kilometre mesafe olan iki ülke son 15 yıldır bağlarını derinleştirdi.

Şubat 2024'te imzalanan savunma anlaşması ve 2025'te imzalanan enerji iş birliği anlaşmasıyla iki ülke arasındaki stratejik ortaklık daha da kuvvetlendi.

Savunma ve enerji iş birliğinin ardından Türkiye, ilk uzay üssünü Somali'de kurmaya başladığını ilan etti. Proje başarılı olursa bu tesis ile Afrika kıtasında bir ilke imza atılacak.

İki ülkenin şu anki odak noktası ise Somali açıklarındaki hidrokarbon rezervlerinden petrol ve doğal gaz çıkarma çalışmaları.

Enerji Bakanı Bayraktar, Çağrı Bey gemisinin Nisan'da Somali'ye vararak sondaj faaliyetlerine başlayacağını duyurdu.

Kule yüksekliğinden dolayı Süveyş Kanalı'na giremediği belirtilen geminin Cebelitarık Boğazı'nı geçerek Atlantik Okyanusu'na çıkması, ardından Afrika'nın güneyindeki Ümit Burnu'nu aşarak Somali'ye varması planlanıyor.

Milli Savunma Bakanlığı, Somali'deki sondaj faaliyetlerini desteklemek adına Türk donanmasından TCG Sancaktar, TCG Gökova ve TCG Bafra savaş gemilerinin Aden Körfezi, Somali açıkları ve Arap Denizi'nde görev alacağını açıkladı.

Savaş jetleri ve deniz üssü iddiası

Çağrı Bey Sondaj gemisinin uğurlanmasından önceki süreçte Türkiye'den Somali'ye askeri sevkiyatlar yapıldığına dair Türk ve Somali basınında haberler çıktı.

Bu iddialara göre Ankara, Somali hükümetinin Eş-Şabab adlı militan grup ile mücadelesine destek vermek için ülkeye üç adet F-16 savaş jeti konuşlandırdı.

Somali'nin yanı sıra Türkiye ve Batı ülkeleri de Eş-Şabab'ı terör örgütü kabul ediyor.

Milli Savunma Bakanlığı kaynakları tarafından 5 Şubat'ta yapılan açıklamada "Somali'deki Hava Unsur Komutanlığımız yeni görevlendirmelerle güçlendirilmiştir. Yeni görevlendirilen unsurlarımız da Somali'nin terörle mücadelesine katkı sağlayacaktır" dendi.

Somali Adalet Bakanı Muhamoud Sheikhali 9 Şubat'ta Ankara'da basın mensuplarına yaptığı bir açıklamada Türk savaş uçaklarının Somali semalarında görev almasını memnuniyetle karşıladıklarını söyledi.

MSB tarafından 16 Şubat'ta yapılan bir sosyal medya paylaşımında "Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı'nın lojistik desteğinin sağlanması, hibe ve dış askerî yardımların Somali'ye deniz yoluyla sevk edilmesi" amacıyla üç Türk savaş gemisinin bölgeye gönderildiği açıklandı.

MSB'nin 19 Şubat'ta düzenlenen haftalık basın toplantısında ise "TSK Somali'deki varlığı ve sağladığı destekle etkin caydırıcılığını sürdürecektir" dendi.

'Uzay Limanı ve Test Atış Alanı'

Türkiye-Somali hattındaki askeri hareketliliğin ardından Somali sokaklarında Türk yapımı tank ve zırhlı araçların taşındığına dair görüntüler sosyal medyada yayıldı.

Radyo Kulmiye'nin 14 Şubat'ta geçtiği bir haberde Türkiye'nin Somali'ye M48 ve M60 model 10 tank sevk ettiği söylendi.

Garowe Online adlı haber sitesi de Türkiye'ye ait ağır zırhlı araçların Mogadişu caddelerinde taşındığına dair teyitli görüntülere ulaştığını yazdı.

Haberde isimsiz kaynaklara atfedilen açıklamalarda tankların Mogadişu'nun 60 kilometre kuzeyinde bulunan Warsheikh kentinde konuşlanacağı ileri sürüldü.

Türkiye'nin ilk olarak Kasım 2024'te iddia olarak gündeme gelen "uzay limanını" bu kentte inşa edeceği düşünülüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 30 Aralık 2025'te Somalili mevkidaşı Hasan Şeyh Mahmud ile İstanbul'da düzenlediği basın toplantısında uzay üssünün yapımına başlandığını duyurdu.

Basına yansıyan haberlerde Somali'de kurulacak üste uzay çalışmalarının yanı sıra uzun menzilli füze testleri yapılabileceği de vurgulanıyor.

MSB, konuya dair 19 Şubat'ta yaptığı açıklamada bu tesis için ilk kez "Uzay Limanı ve Test Atış Alanı" diye bahsetti.

Sahada Türk askerleri iddiası

Radyo Kulmiye'de 15 Şubat'ta yer alan başka bir habere göre ise Türk askerleri Somali'nin güneyindeki Shabelle bölgesinde mevzilenirken görüldü.

Radyo, Türk askerlerinin bu bölgede askeri üsler kurduklarını ve ilk kez Eş-Şabab'a karşı kara savaşına direkt olarak müdahil olduklarını iddia etti.

Haberde "Türk güçlerinin yakın zamanda sevk edildiği bölgelerin sakinleri Barshaqle, Warsheikh ve Qorilow bölgelerinde askeri teçhizat taşıyan askerler gördüklerini ve buralarda askeri mevziler hazırladıklarını söyledi" dendi.

Türkiye ya da Somali'den Türk askerlerinin sahada direkt olarak çatışmaya dair olduğuna dair resmi açıklama ya da yalanlama gelmedi.

İki ülke arasında Şubat 2024'te imzalanan savunma anlaşmasına göre Somali karasularını 10 yıl boyunca koruma görevini Ankara üstelendi.

Anlaşma askeri iş birliğinin artırılmasının yanı sıra deniz kaynaklarının geliştirilmesini de kapsıyor.

Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük askeri tesisi olan TÜRKSOM, Somali'nin başkenti Mogadişu'da bulunuyor.

Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı 2017'den bu yana burada görev yapıyor.

13 Şubat'ta Hürriyet'te yer alan bir haberde ise Ankara ve Mogadişu'nun Somali'nin kuzeyindeki Laasqoray bölgesinde bir deniz üssü kurulması için yürütülen müzakerelerde "sona yaklaştığı" iddiası yer aldı.

Bu bölge, merkezi hükümet ile sorun yaşayan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne (BAE) yakınlığıyla bilinen Puntland eyaletine bağlı güçlerin kontrolünde.

Somali'den 1991'de bağımsızlığını ilan eden ve Aralık 2025'te İsrail tarafından resmen tanınan Somaliland da burada hak iddia ediyor.

MSB'den deniz üssü iddiası ile ilgili doğrulama ya da yalanlama gelmedi.

'Enerji yatırımlarının güvenliği çok önemli'

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) Afrika Enstitüsü Eş Direktörü Doktor Huriye Yıldırım Çınar, Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığının artırılmasını ülkedeki Türk varlıklarının korunma ihtiyacına bağlıyor:

"Somali'de kara, deniz ve havada askeri desteklerin arttırılması hem savunma ve güvenlik diplomasisinin hem de ülkedeki enerji ve uzay gibi kritik alanlardaki girişimlerin önemli bir bileşeni olarak değerlendirilmelidir."

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Afrika Çalışmaları bölümünden Prof. Dr. Elem Eyrice Tepeciklioğlu da benzer şekilde Türkiye'nin bölgede yaptığı ve yapmayı düşündüğü "enerji yatırımlarının güvenliğinin çok önemli olduğunu" söylüyor:

"Çünkü siz oradaki yatırımcılarınıza da bir şekilde bir güvence vermek durumundasınız."

Türkiye Somaliland konusunda neden taraf?

Somali, Somaliland'ın tek taraflı bağımsızlık ilanını kabul etmiyor ve burayı ülkenin ayrılmaz bir parçası olarak görüyor.

Somaliland'ın Ocak 2024'te Etiyopya ile denize erişim konuşunda bir mutabakat zaptı imzalaması o dönem gerilimin tırmanmasına yol açmıştı.

Günler sonra Somali de Türkiye ile kapsamlı bir savunma anlaşması imzaladı.

Etiyopya ve Somali, Türkiye arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmeler neticesinde Aralık 2024'te Ankara Bildirisi'ni imzalayarak konuyu çözüme kavuşturdu.

İsrail'in Aralık 2025'te Somaliland'ı resmen tanıması sonrası bölgede tansiyon yeniden yükseldi.

Türkiye, Cibuti ve Mısır bu kararı kınadı ve Somali'nin toprak bütünlüğünü desteklediği mesajını verdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 17 Şubat'ta Etiyopya'ya yaptığı ziyaret sırasında şunları söyledi:

"Biz, bölgenin sorunlarına yine bölge ülkelerinin çözüm geliştirmesi ve Afrika Boynuzu'nun yabancı güçlerin mücadele alanına çevrilmemesi gerektiğine inanıyoruz.

"Bu minvalde İsrail'in Somaliland'ı tanımasının ne Somaliland'a ne de Afrika Boynuzu'na faydası olmadığını tekrar vurgulamak istiyorum."

Prof. Dr. Elem Eyrice Tepeciklioğlu, Afrika Boynuzu bölgesinin küresel olarak stratejik önemine dikkat çekiyor ve bölgeye uzak olan ABD ve Japonya gibi birçok ülkenin de varlık gösterdiğini hatırlatıyor.

Akademisyen, Türkiye'nin Somaliland yaklaşımının Afrika politikası ile tutarlı olduğunu söylüyor ve Somali'de iktidar değişse bile Ankara'nın Somaliland konusundaki duruşunun değişmeyeceğini savunuyor.

Türkiye'nin sık sık toprak bütünlüğü ve egemenlik vurgusu yaptığını belirten Tepeciklioğlu, Ankara'nın Libya ve Nijer örneklerinde de dış müdahaleye karşı çıktığını hatırlatıyor.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nden Dr. Huriye Yıldırım Çınar, Türkiye'nin burada varlık göstererek "bölgesel etkinliğini artırmayı ve küresel ölçekte daha görünür bir konuma taşımayı" hedeflediğini söylüyor.

Çınar, Somali'nin Ankara'nın Afrika Boynuzu'ndaki "Türk varlığının kurumsallaştırmasına ve küresel ölçekte etki alanını genişletmesine imkân sağlayan önemli bir stratejik ortak olarak öne çıktığını" söylüyor.

*BBC İzleme Servisi'nden Abdullahi Guji bu habere katkıda bulundu.