ค้ามนุษย์ : TIP Report 2022 ยกระดับไทย นายกฯ บอก "ปกป้องคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์"

รายงานการติดตามและการดำเนินงานต่อต้านการค้ามนุษย์ หรือ Trafficking in Persons (TIP) Report 2022 (2565) ของ สหรัฐฯ ยกระดับประเทศไทยขึ้นสู่ระดับที่ 2 (Tier 2) โดยขยับขึ้นจากการเป็นประเทศในกลุ่ม 2 บัญชีรายชื่อประเทศที่ต้องจับตามอง (Tier 2 Watchlist) ในปีที่ผ่านมา

การปรับสถานะครั้งนี้ ทำให้ไทยกลับสู่สถานะเดิมเหมือนปี 2563 แล้วถูกปรับสถานะลงมาในปี 2564

รายงานประจำปีฉบับดังกล่าว ซึ่งจัดทำโดยกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ และถูกเผยแพร่เมื่อ 19 ก.ค. ตามเวลาในสหรัฐฯ ระบุว่ารัฐบาลไทยยังไม่ผ่านมาตรฐานขั้นต่ำในการขจัดการค้ามนุษย์ แต่แสดงให้เห็นความพยายามอย่างที่เพิ่มขึ้นเมื่อเปรียบเทียบกับรอบระยะเวลาการรายงานครั้งก่อน พร้อมทั้งระบุว่าในภาพรวม รัฐบาลไทยได้มีพัฒนาการสำคัญในการดำเนินการที่เกี่ยวข้องของไทย อาทิ จำนวนการสืบสวนคดีและการระบุตัวผู้เสียหายที่เพิ่มขึ้น และการจัดตั้งศูนย์คัดแยกและคุ้มครองผู้เสียหายแห่งใหม่

อีกทั้งยังมีการจัดทำกลไกการส่งต่อระดับชาติ (National Referral Mechanism: NRM) เสร็จสมบูรณ์ โดยขยายระยะเวลาฟื้นฟูไตร่ตรองก่อน การคัดแยกผู้เสียหายเป็น 45 วัน การจัดทำแนวทางการปฏิบัติงานเพื่อคัดกรองผู้ที่อาจเป็นผู้เสียหายจากการค้ามนุษย์ด้านแรงงานและแรงงานบังคับตามกฎหมายต่อต้านการค้ามนุษย์ และ การดำเนินคดีและตัดสินโทษผู้กระทำผิดที่เป็นเจ้าหน้าที่รัฐ เป็นต้น

รายงานระบุว่าประเทศไทยได้รับการปรับระดับเป็นระดับ 2 ซึ่งเป็นผลมาจากความพยายามในการเพิ่มจำนวนการสืบสวนคดีที่เกี่ยวกับการค้ามนุษย์ แนวทางการจัดหาแรงงานบังคับตามกฎหมายป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ และมีการเริ่มต้นการสอบสวนผู้ต้องหาหาว่าสมรู้ร่วมคิดในปี 2564 รวม 17 รายและมีการพิพากษาจำคุก 2 ราย

นอกจากนี้รัฐบาลด้วยจัดตั้งศูนย์ระบุตัวเหยื่อการค้ามนุษย์แห่งใหม่ ซึ่งพัฒนาขึ้นเพื่อเป็นแนวปฏิบัติสำหรับเจ้าหน้าที่ในการส่งต่อผู้ต้องสงสัยที่ระบุว่าเป็นเหยื่อของการค้ามนุษย์ไปที่ทีมสหสาขาวิชาชีพและระบุผู้เสียหายมากกว่าเดิม

รายงานยังกล่าวเพิ่มเติมว่ารัฐบาลไม่ได้ปฏิบัติตามขั้นต่ำมาตรฐานในหลายด้านที่สำคัญ และนั่นส่งผลให้จำนวนคดีค้ามนุษย์และความเชื่อมั่นลดลงเมื่อเทียบกับรอบระยะเวลารายงานในปีก่อนหน้า ถึงแม้จะมีรายงานว่าแรงงานบังคับเป็นที่แพร่หลายในหมู่แรงงานข้ามชาติ ในหลายอุตสาหกรรมในประเทศไทย แต่การสอบสวนที่ไม่ต่อเนื่องและไม่มีประสิทธิภาพในช่วงการปฏิบัติในระหว่างการเข้าตรวจแรงงาน ทำให้เหยื่อการค้ามนุษย์มีจำนวนมาก

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ยังได้ประกาศรายชื่อ TIP Heroes 6 คน เพื่อเชิดชูผู้ที่ทำงานด้านการต่อต้านการค้ามนุษย์ในประเทศต่าง ๆ ซึ่งปีนี้มีคนไทยได้รับรางวัลนี้ด้วยได้แก่ อภิญญา ทาจิตต์ จากองค์กร Stella Maris ในฐานะผู้ทำงานด้านการช่วยเหลือเหยื่อการค้ามนุษย์ และเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการสร้างความตระหนักเรื่องปัญหาลักลอบค้าแรงงานเด็ก

นายกฯ รับทราบและยินดี

นายธนกร วังบุญคงชนะ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม รับทราบและยินดีต่อการที่สหรัฐฯ ยกระดับสถานการณ์การค้ามนุษย์ของไทยในปีนี้ให้อยู่ในระดับที่ดีขึ้น

"นายกรัฐมนตรีกำหนดนโยบายโดยให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับแก้ไขปัญหาต่อต้านการค้ามนุษย์ กำหนดให้เป็นวาระแห่งชาติ เดินหน้าต่อต้านการค้ามนุษย์อย่างจริงจัง ปกป้อง คุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ตามหลักสิทธิมนุษยชนที่ไทยให้ความสำคัญมาโดยตลอด โดยไทยพร้อมร่วมมือกับภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งในและต่างประเทศ เพื่อขจัดการค้ามนุษย์และการบังคับใช้แรงงานในทุกรูปแบบ ซึ่งในโอกาสนี้ นายกรัฐมนตรีขอบคุณผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำงานเพื่อแก้ไขปัญหานี้ทุกคน ทุกคนมีส่วนช่วยแก้ไขปัญหา โดยขอให้มุ่งมั่นตั้งใจทำงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อกำจัดปัญหานี้ให้หมดจากประเทศไทย" นายธนกรกล่าว

รายงานปี 2564 ว่าอย่างไร

TIP Report ปี 2021 (2564) ของ สหรัฐฯ ดันไทยตกสู่กลุ่ม 2 บัญชีรายชื่อประเทศที่ต้องจับตามอง ชี้รัฐบาลดำเนินมาตรการกำจัดการค้ามนุษย์ไม่ได้มาตรฐานแม้ในระดับต่ำสุด

รายงานฉบับนี้ชี้ว่าไทยมีความพยายามจัดการปัญหา ซึ่งรวมถึงการเสริมสร้างความร่วมมือกับภาคประชาสังคมในการสืบสวนสอบสวนเหตุการณ์ค้ามนุษย์ การคุ้มครองเหยื่อ ให้การฝึกอบรมผู้พิพากษาและอัยการให้คำนึงถึงความบอบช้ำทางจิตใจของเหยื่อ รวมทั้งยังริเริ่มให้มีการสืบสวนเหตุการณ์ที่เจ้าหน้าที่ของรัฐ 9 คนถูกกล่าวหาว่าสมรู้ร่วมคิดในการค้ามนุษย์ และอื่น ๆ

แต่ถึงอย่างนั้น โดยรวมแล้วรัฐบาลไม่ได้แสดงความพยายามมากพอเมื่อเทียบกับช่วงที่ผ่านมา แม้จะนำข้อจำกัดในเรื่องผลกระทบจากการระบาดของโรคโควิด-19 เข้ามาพิจารณาแล้วก็ตาม โดยรัฐบาลสืบสวนสอบสวนเหตุการณ์ค้ามนุษย์น้อยลงอย่างเห็นได้ชัด ดำเนินคดีผู้ต้องสงสัยน้อยลง และลงโทษผู้กระทำผิดน้อยลงกว่าเมื่อปี 2562 และแม้จะมีรายงานเป็นที่รับรู้ทั่วไปว่ายังคงมีการบังคับใช้แรงงานข้ามชาติในอุตสาหกรรมหลายประเภทในไทย แต่รัฐบาลกลับรายงานตัวเลขการค้าแรงงานข้ามชาติต่ำกว่าขอบเขตของปัญหา ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ของรัฐยังคงขาดความเข้าใจเกี่ยวกับปัญหาการค้าแรงงาน และรัฐบาลก็ไม่มีกระบวนการที่เป็นมาตรฐานในการตรวจสอบกรณีที่เข้าข่ายเพื่อบังคับใช้กฎหมายต่อไป

คำถามที่ยังไม่มีคำตอบจากรัฐบาล

สารคดีเรื่อง Thailand's Fearless Cop ของรายการ 101 East สถานีโทรทัศน์อัลจาซีรา ซึ่งสัมภาษณ์พิเศษ พล.ต.ต. ปวีณ พงศ์สิรินทร์ อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 8 หัวหน้าคณะพนักงานสอบสวนคดีค้ามนุษย์โรฮิงญา และเผยแพร่ทางช่องยูทิวบ์ของอัลจาซีราเมื่อวันที่ 21 เม.ย. ที่ผ่านมา ทำให้ประเด็นเรื่องการค้ามนุษย์และชะตากรรมของ พล.ต.ต. ปวีณ กลับมาอยู่ในความสนใจของสังคมอีกครั้ง

ในการสัมภาษณ์กับอัลจาซีราครั้งนี้ พล.ต.ต.ปวีณ ได้เปิดเผยชื่อบุคคลที่เขากล่าวหาว่ามีส่วนในการช่วยเหลือผู้ต้องหาและปกปิดหลักฐานเกี่ยวกับการกระทำความผิดของกลุ่มผู้ต้องหาในคดีค้ามนุษย์โรฮิงยาที่เกิดขึ้นเมื่อปี 2558 ซึ่งมีทั้งอดีตนายตำรวจ นายทหาร ทั้งที่เคยมีตำแหน่งและยังคงมีตำแหน่งในรัฐบาลประยุทธ์

18 ก.พ. 2565 นายรังสิมันต์ โรม ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล หยิบประเด็นเรื่องขบวนการค้ามนุษย์ชาวโรฮิงญา ซึ่งมี พล.ต.ต. ปวีณ เป็นอดีตหัวหน้าชุดทำคดี มาอภิปรายระหว่างการอภิปรายไม่ไว้วางใจแบบไม่ลงมติ ทำให้ประเด็นเรื่องการค้ามนุษย์และชะตากรรมของ พล.ต.ต. ปวีณ กลับมาอยู่ในความสนใจของประชาชนอีกครั้งหนึ่ง

หลังการอภิปรายของนายรังสิมันต์ พล.ต.ต.ปวีณปรากฏตัวผ่านระบบวิดีโอออนไลน์ ยืนยันว่าสิ่งที่ ส.ส. พรรคก้าวไกลพูด "คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริง" และ "รู้สึกได้รับความเป็นธรรมกลับมาครึ่งหนึ่ง"

"วันนี้เป็นวันที่มีความสุขมากที่สุดวันหนึ่ง มันเป็นเรื่องเฉพาะตัวที่ติดค้างคาอยู่ในใจ ที่สร้างความทุกข์ระทมขมขื่น ทั้งเครียด ทั้งกลัว สะท้อนจิตใจ นับตั้งแต่หลบหนีออกนอกประเทศไทย จนถึงวันนี้ นานถึง 6 ปี 6 เดือน 3 วัน จากการที่ผมปฏิบัติหน้าที่แล้วถูกกลั่นแกล้ง ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติ และรัฐบาล รวมถึงผู้มีอำนาจ" พล.ต.ต.ปวีณกล่าว

พล.ต.ต. ปวีณ กล่าวยืนยันว่า สิ่งที่ ส.ส. พรรคก้าวไกลพูด "คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริง" และ "รู้สึกได้รับความเป็นธรรมกลับมาครึ่งหนึ่ง"

ด้าน พล.อ.ประยุทธ์ ออกมาตอบโต้การอภิปรายของนายรังสิมันต์ว่า รัฐบาลได้ดำเนินการแก้ไขปัญหามาอย่างต่อเนื่อง และสถานการณ์การค้ามนุษย์ก็ดีขึ้นเรื่อย ๆ สิ่งใดที่ผ่านมาแล้วในอดีต ก็เป็นเรื่องของอดีต

ส่วนกรณี พล.ต.ต. ปวีณลี้ภัยไปออสเตรเลียและระบุว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม นายกฯ ย้อนถามสื่อว่า "เขามีคดีอะไรหรือ... ก็ไปร้องทุกข์มา ผมไม่ได้เขาออกไปไม่ใช่หรือ เขาออกไปเองไม่ใช่หรือ ใครจะไปทำอะไรเขาได้ บ้านเมืองมีขื่อมีแป มีกฎหมายอยู่"

การดำเนินคดีในปีที่ผ่านมา

รัฐบาลได้เพิ่มความพยายามในการบังคับใช้กฎหมาย อย่างไรก็ตามยังมีการดำเนินคดีและตัดสินลงโทษผู้ค้ามนุษย์น้อยกว่าในปี 2563

ในปี 2564 รัฐบาลรายงานการสอบสวนคดีการค้ามนุษย์ที่อาจเกิดขึ้น 188 คดี (133 คดี ในปี 2563) การดำเนินคดีผู้ต้องสงสัยค้ามนุษย์ 125 ราย (302 ราย ในปี 2563) และการตัดสินลงโทษผู้ลักลอบค้ามนุษย์ 82 ราย (233 ราย ในปี 2563) ศาลตัดสินลงโทษผู้ค้ามนุษย์ 75 คนในปี 2564 โดยประมาณ 97% ถูกตัดสินจำคุกสองปีขึ้นไป

สำนักงานปฏิบัติการอาชญากรรมทางอินเทอร์เน็ตต่อเด็กของไทย ได้สอบสวนคดีอาชญากรรมทางอินเทอร์เน็ตต่อเด็ก 79 คดีในปี 2564 (94 ในปี 2563) รวมถึงคดีการค้ามนุษย์ที่อำนวยความสะดวกทางอินเทอร์เน็ต 11 คดี (22 คดีในปี 2563)

เหยื่อการค้ามนุษย์จากเว็บพนันออนไลน์เพิ่มขึ้น

รายงานระบุเพิ่มเติมว่ารัฐบาลได้เพิ่มความพยายามในการระบุตัวตนและการปกป้องเหยื่อการค้ามนุษย์ 414 คน ในปี 2564 เทียบกับ เหยื่อการค้ามนุษย์ 231 ราย ระบุในปี 2563 และ 868 ในปี 2562

โดยมีเหยื่อการค้ามนุษย์ 414 แบ่งออกเป็นชาย 151 ราย หญิง 263 ราย เด็ก 72 ราย เป็นเหยื่อชาวไทย 312 ราย ชาวเมียนมา 94 ราย ชาวลาว 2 ราย และจากประเทศที่ไม่ระบุจำนวน 6 ราย

เหยื่อการค้าประเวณี 181 ราย และเหยื่อการค้ามนุษย์ 233 ราย จากเหยื่อ 414 รายที่ระบุในปี 2564 รัฐบาลรายงานว่าให้บริการแก่ 354 ราย (เทียบกับเหยื่อ 148 รายที่ระบุในปี 2563)

จากเหยื่อการค้ามนุษย์แรงงาน 233 รายที่ระบุโดยทางการไทยในปี 2564 มี 109 รายเป็นเหยื่อชาวไทยที่ถูกบังคับให้ทำงานให้กับเว็บไซต์การพนันออนไลน์ที่ระบุโดยประสานงานกับทางการกัมพูชา เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาการรายงาน รัฐบาลได้ระบุเหยื่อชาวไทยจำนวน 227 รายที่ถูกเอารัดเอาเปรียบในกัมพูชา

ข้อเสนอแนะสำหรับรอบปีต่อไป

รายงานของปีนี้ได้ให้คำแนะนำต่อประเทศไทยในการดำเนินการของรอบปีต่อให้ โดยมีข้อเสนอแนะให้รัฐบาล ดังนี้