งบ 2566: เทียบตัวเลขรัฐบาลประยุทธ์ ใช้หนี้จำนำข้าว-ก่อหนี้ประกันรายได้เกษตรกร

โครงการรับจำนำข้าวในสมัยรัฐบาล น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ที่มีมูลค่าการทุจริตกว่า 84,000 ล้านบาท และเป็นหนี้สาธารณะผูกพันหลายแสนล้าน ถูก พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและ รมว. กลาโหม นำมาใช้ตอบโต้ในการอภิปรายร่าง พ.ร.บ. งบประมาณรายจ่ายประจำปีอีกครั้ง โดยอ้างว่า รัฐบาลตั้งงบประมาณใช้หนี้ไปแล้ว 781,000 ล้านบาท แต่ทีมวิจัยนโยบายของพรรคก้าวไกล (กก.) ชี้ว่า หนี้จำนำข้าวไม่ได้มากเท่าที่ พล.อ. ประยุทธ์กล่าว อีกทั้งรัฐบาลนี้ยังสร้างหนี้เพิ่มขึ้น "เท่าๆ กับหนี้จำนำข้าวที่เหลืออยู่เดิม"

"ตั้งแต่ปี 54 เป็นต้นมาโครงการจำนำข้าวขาดทุน 957,000 ล้านบาท รัฐบาลนี้ตั้งงบประมาณชำระหนี้ไปแล้ว 781,000 ล้านบาท คงเหลือเงินต้นและดอกเบี้ยอีก 300,000 ล้านบาท เงินตัวนี้ถ้าอยู่เอามาทำได้อีกเยอะอย่างที่ท่านพูดเมื่อกี้นี้ แล้วก็ของใครทำไว้ ไม่อยากจะพูดไม่อยากจะย้อนกลับหรอกนะ" พล.อ.ประยุทธ์ ชี้แจงในที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายปี 2566 เมื่อวันที่ 31 พ.ค.

การพูดถึงการใช้หนี้โครงการรับจำนำข้าวของ พล.อ. ประยุทธ์ ไม่ใช่ครั้งแรก แต่เขาเคยพูดในหลายครั้งหลายวาระ ย้อนไปเมื่อเดือน มิ.ย. ปีที่แล้ว ระหว่างการประชุมสภาผู้แทนราษฎรเพื่อพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายปี 2565 วาระรับหลักการ พล.อ. ประยุทธ์ ก็เคยกล่าวถึงการใช้หนี้จำนำข้าว หลังจากถูกอภิปรายเรื่องการก่อหนี้สาธารณะในช่วงการระบาดของโรคโควิด-19

ในครั้งนั้น พล.อ. ประยุทธ์ ก็ตอบโต้ อ้างถึงหนี้จากโครงการรับจำนำข้าว ที่ 7 ปีที่อยู่ในอำนาจใช้หนี้ไปแล้ว 705,000 ล้านบาท ยังเหลือภาระหนี้อีก 280,000 ล้านบาท ที่ต้องทยอยใช้อีก 12 ปี

การพาดพิงถึงโครงการรับจำนำข้าวในสภาฯ ทำให้ น.ส. ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี โพสต์ข้อความลงบนเพจเฟซบุ๊ก Yingluck Shinawatra วันนี้ (1 มิ.ย.) ระบุว่าเคยชี้แจงไปแล้วเมื่อเดือน มิ.ย. 2564 ว่า พล.อ. ประยุทธ์ "กล่าวเท็จในสภา" เพราะขณะถูกยึดอำนาจรัฐประหารเมื่อเดือน พ.ค. 2557 ยอดหนี้สาธารณะของโครงการฯ เป็นภาระค้ำประกัน มียอดไม่ถึง 500,000 ล้านบาท และโครงการฯ ยังมีสต็อกข้าวสารหลายแสนล้านบาท

พร้อมกล่าวด้วยว่า แม้รัฐบาลยิ่งลักษณ์ถูกโจมตีอย่างหนักว่า "สร้างหนี้" แต่สัดส่วนหนี้สาธารณะต่อ GDP อยู่เพียง 45.91% ทว่า หลังรัฐประหารผ่านไป 8 ปี หนี้ได้พุ่งขึ้นไปที่ 60.58% และรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จัดทำงบประมาณขาดดุลมากขึ้น ๆ ทุกปี

"หนี้สาธารณะที่เพิ่มขึ้นในช่วง 8 ปีที่ผ่านมามีจำนวนสูงถึง 4.4 ล้านล้านบาท ขณะที่รัฐบาลยังมีแผนการก่อหนี้ไปเรื่อยๆ อย่างไร้ยุทธศาสตร์ของการเพิ่มรายได้... ดิฉันจึงขอตั้งคำถามไว้ว่าการที่หนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นอย่างน่าใจหายของรัฐบาลคุณประยุทธ์ เป็นเพราะโครงการรับจำนำข้าวหรือบริหารงานไม่เป็น"

ฝ่ายนโยบายก้าวไกล ชี้รัฐบาลประยุทธ์สร้างหนี้เพิ่มขึ้นอีกเท่ากับหนี้จำนำข้าวที่เหลืออยู่เดิม

ดร. เดชรัตน์ สุขกำเนิด ผอ.ศูนย์นโยบายเพื่ออนาคต (Think Forward Center) ของพรรคก้าวไกล (กก.) อดีตนักวิชาการคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เขียนข้อความลงบนเฟซบุ๊ก Decharut Sukkumnoed ว่า สิ่งที่ พล.อ. ประยุทธ์ กล่าวในสภาฯ มีทั้ง "จริง" "ไม่จริง" และ "พูดไม่หมด" พร้อมชี้ว่า หนี้จำนำข้าวมีอยู่จริง แต่ไม่ได้มีจำนวนมากเท่ากับที่ พล.อ. ประยุทธ์ กล่าว โดยที่รัฐบาลนี้ยังก่อหนี้ขึ้นเท่า ๆ กับหนี้จำนำข้าวที่เหลืออยู่อีกราว 280,000 ล้านบาท

ดร. เดชรัตน์ ยกงบการเงินประจำไตรมาส ล่าสุดของธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ (ธกส.) งวดวันที่ 31 ธันวาคม 2564 และเอกสารร่างบประมาณประจำปี 2566 ว่า การจำนำสินค้าเกษตรทุกประเภท ตั้งแต่ปี 2551-2557 ใช้เงินไป 960,665.35 ล้านบาท ซึ่งไม่ใช่ "หนี้" อย่างที่ พล.อ.ประยุทธ์ ระบุ อีกทั้งเงินจากการไถ่ถอนหรือขายผลผลิตออกไป ทำให้มีเงินกลับเข้ามา ซึ่งจนถึงปัจจุบัน เงินนั้นกลับเข้ามาแล้ว 403,508.36 ล้านบาท

"ส่วนที่ขาดทุน และเหลือเป็น "หนี้" ที่ต้องชำระจริงๆ คือ 557,157 ล้านบาทครับ (ซึ่งก็ไม่น้อยนะครับ แต่ตัวเลขที่นายกฯ กล่าวไม่ใช่ตัวเลขที่ถูกต้องครับ)"

ดร. เดชรัตน์ ระบุว่า รัฐบาลมีการโอนงบประมาณเพื่อชำระหนี้ไปแล้ว 276,462 ล้านบาท ไม่ใช่ 781,000 ล้านบาท อย่างที่นายกฯ ระบุ ดังนั้น หนี้ที่เหลือคงค้างอยู่จึงเหลือประมาณ 280,694 ล้านบาท ซึ่งใกล้เคียงกับที่ พล.อ. ประยุทธ์ กล่าวในสภาฯ

ผอ.ศูนย์นโยบายเพื่ออนาคต พรรคก้าวไกล กล่าวด้วยว่า สิ่งที่นายกฯ ไม่ได้กล่าวก็คือ ในช่วงเวลา 2-3 ปี ระหว่างปี 2562-2564 รัฐบาลปัจจุบัน ไม่นับรวมรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ได้สร้างหนี้เพิ่มจากโครงการประกันรายได้เกษตรกร สินเชื่อเพื่อชะลอการขายข้าว และอื่นๆ อีกอย่างน้อย 247,250 ล้านบาท

"ขอย้ำว่า นายกฯ ไม่ได้กล่าวถึงหนี้ที่รัฐบาลตนเองก่อ 247,250 ล้านบาท ในช่วงเวลา 3 ปี เลย"

ดร. เดชรัตน์ กล่าวว่า เมื่อรวมทุกรัฐบาลที่ผ่านมา มูลหนี้จากนโยบายรัฐบาลที่รัฐบาลติดค้าง ธกส. ไว้ในปัจจุบัน เท่ากับ 887,831.3 ล้านบาท ซึ่งเมื่อเทียบกับงบประมาณที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พบว่า หนี้ดังกล่าวเท่ากับ 7 เท่าของงบประมาณของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ที่ได้รับในปีงบประมาณ 2566 ซึ่ง นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรค กก. เรียกว่า ระบบงบประมาณแบบ "ช้างป่วย"

Fact check ตัวเลขขาดทุนโครงการรับจำนำข้าว มีเท่าไหร่กันแน่

งานวิจัยที่ชื่อว่า "การคอร์รัปชัน กรณีศึกษา : โครงการรับจำนำข้าวทุกเม็ด" ของ ดร.นิพนธ์ พัวพงศกร นักวิชาการเกียรติคุณ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ที่เผยแพร่เมื่อเดือน พ.ย. 2557 หรือกว่า 4 เดือน หลังการก่อรัฐประหารของ พล.อ. ประยุทธ์ ระบุว่า ณ สิ้นเดือน เม.ย. 2557 โครงการจำนำข้าวขาดทุนทางบัญชี 5.39 แสนล้านบาท หรือคิดเป็นเกือบ 53% ของค่าใช้จ่าย แต่หากยึดตัวเลขการนับสต็อกข้าวของ คสช. (ต.ค. 2557) ที่แม้ข้าวจะหายไป 1.2 ตัน แต่ข้าวกว่า 85% ต่ำกว่ามาตรฐาน การคำนวณเบื้องต้น ผลขาดทุนจะเพิ่มเป็น 6.6 แสนล้านบาท

อย่างไรก็ตาม นั่นเป็นการคำนวณตัวเลขของทีดีอาร์ไอตั้งแต่ปี 2557 แต่ล่าสุด เมื่อเดือน ธ.ค. 2564 น.ส. รัชดา ธนาดิเรก รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ชี้แจงเกี่ยวกับภาระชำระหนี้ที่รัฐบาลยังต้องจ่ายให้ ธ.ก.ส. มีจำนวน 1 แสนล้านบาท คาดว่าสำนักงบประมาณจะมีการตั้งงบประมาณเพื่อจ่ายหนี้ ปีละ 10-20% ของงบประมาณรายจ่าย ซึ่งจะใช้เวลาประมาณ 3-5 ปี

ส่วนองค์การคลังสินค้า (อคส.) กระทรวงพาณิชย์ ได้เตรียมปิดบัญชีโครงการจำนำข้าว ซึ่งยังมีข้าวสารในสต็อกรัฐบาลที่ได้จากการรับจำนำข้าวเปลือกนาปี และข้าวเปลือกนาปรัง ของรัฐบาลที่ผ่าน ๆ มา รอการระบายอีกประมาณ 220,000 ตัน ทั้งหมดเป็นข้าวเสื่อมคุณภาพ โดย อคส. ตั้งเป้าหมายระบายให้หมดภายในเดือน ก.ย.65 เมื่อเปิดให้มีการระบายจนหมดแล้ว จะทำให้สามารถปิดบัญชีโครงการรับจำนำได้ แล้วถึงจะทราบว่ามีผลขาดทุนเท่าไร โดยเบื้องต้นประมาณ 5 แสนล้านบาท

สถิติน่าสนใจของโครงการจำนำข้าวที่ทีดีอาร์ไอวิจัย

งานวิจัยที่ชื่อว่า "การคอร์รัปชัน กรณีศึกษา : โครงการรับจำนำข้าวทุกเม็ด" ของ ดร.นิพนธ์ พัวพงศกร นักวิชาการเกียรติคุณ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ที่เผยแพร่เมื่อเดือน พ.ย. 2557 บันทึกข้อมูลที่น่าสนใจไว้ดังนี้