ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ : เส้นทางของ "บุรุษที่แข็งแกร่งที่สุดในปฐพี" สู่ผู้ว่า กทม.

กว่า 904 วัน ที่นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ประกาศตัวลงชิงเก้าอี้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ในนามอิสระ พร้อมเปิดแคมเปญ "สร้างกรุงเทพฯ ที่ดีกว่าเดิม" หรือ Better Bangkok เมื่อ 30 พ.ย. 2562 ในที่สุด ชัชชาติ ก็เข้าเส้นชัยด้วยคะแนนเสียงอย่างไม่เป็นทางการ 93% ทะลุ 1.2 ล้านเสียง และชนะทุกเขตเลือกตั้ง

หากนับวันเดือนปีที่ชัชชาติ สนใจงานการเมืองในสนามกรุงเทพฯ เขาแสดงเจตจำนงนี้ตั้งแต่ก่อนเลือกตั้งทั่วไปปี 2562 โดยระบุว่า "หากเพื่อไทยไม่ได้เป็นรัฐบาล ก็สนใจงานผู้ว่าฯ กทม." ขณะร่วมคณะแกนนำพรรคเพื่อไทยไปยื่นบัญชีผู้สมัคร ส.ส.บัญชีรายชื่อ และบัญชีรายชื่อนายกรัฐมนตรีของพรรค โดยมีชื่อของเขาเป็น 1 ใน 3 แคนดิเดต

หากนับเป็นพื้นที่ของกรุงเทพฯ ใน 50 เขต ไม่มีเขตไหนที่ผู้ชายชื่อ ชัชชาติ ไม่ได้ย่างเท้าไปถึงตลอดกว่า 2 ปีครึ่งที่ผ่านมา จนนำมาสู่ชุดนโยบาย "ไปมาแล้ว 50 เขต สู่นโยบายของทุกเขต"

จากวันที่เป็นแคนดิเดตนายกฯ สู่วาระของเมืองหลวงกรุงเทพฯ ชัชชาติเคยกล่าวกับบีบีซีไทยว่า ช่วงเวลาที่ลงพื้นที่หาเสียงให้กับพรรคเพื่อไทย คือ จุดเริ่มต้นที่เขาได้เริ่มต้นสำรวจซอกมุมและเห็นปัญหาของ กทม.

"จะไม่ทำให้ผิดหวังครับ... วันนี้ไม่ใช่วันแห่งการฉลองชัยชนะ แต่เป็นวันที่รับคำสั่งจากประชาชนให้เดินทางต่อ เราเดินมาแล้วปีครึ่ง เป็นภาระที่หนัก แต่ยินดีทำ" ชัชชาติ กล่าวหลังทราบผลคะแนนไม่เป็นทางการเมื่อช่วงค่ำที่ผ่านมา

หลายคนอาจจดจำชัชชาติ ในภาพกางเกงขาสั้น เสื้อแขนกุด พร้อมถือถุงแกงที่หน้าวัด และอดีตรัฐมนตรีกระทรวงคมนาคมสมัยรัฐบาล น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร เจ้าของโครงการโครงข่ายคมนาคมในร่าง พ.ร.บ.กู้เงิน 2 ล้านล้านบาท ที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าขัดรัฐธรรมนูญ การได้รับเลือกตั้งเป็นพ่อเมืองกรุงเทพฯ คนที่ 17 จะเป็นประวัติศาสตร์อีกหน้าของชายผู้ได้รับสมญานามว่า "บุรุษที่แข็งแกร่งที่สุดในปฐพี"

บีบีซีไทยร่วมย้อนเส้นทางของชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ตั้งแต่ประกาศลงชิงชัย ก่อนจะมาถึงวันนี้

ผู้สมัครอิสระที่ถูกตั้งคำถามเรื่อง "ไม่เป็นอิสระ" มากที่สุด

ชัชชาติเข้าสู่การเมืองระดับชาติครั้งแรกในฐานะรัฐมนตรีช่วยว่าการ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม ในสมัยรัฐบาล น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ซึ่งเขาบอกกับบีบีซีไทยในการสัมภาษณ์พิเศษว่า "มาแบบอุบัติเหตุ" และ "ทำหน้าที่ตามที่ได้รับมอบหมายให้ดีที่สุด" นอกจากนี้ชัชชาติยังเป็นหนึ่งในสามแคนดิเดตนายกฯ ในบัญชีของพรรคเพื่อไทย (พท.) ในการเลือกตั้งเมื่อปี 2562

ภูมิหลังเดิมจากพรรคการเมืองที่เป็นฐานของตระกูลชินวัตร และการที่พรรคเพื่อไทยงดส่งผู้สมัคร ทำให้ "อดีต" ของชัชชาติถูกนำมาโจมตี และยังเป็นคำถามที่ชัชชาติต้องตอบในเวทีดีเบตหลายเวที

เขาเคยตอบชัด ๆ เรื่องนี้ ในเวที "ผู้ว่าฯ ฮาร์ดทอล์ค จอมขวัญถามเจาะผู้ว่าฯ กทม. 65" ก่อนนำมาเขียนไว้บนเฟซบุ๊กว่า "หลายคนที่ไม่เชื่อว่าผมอิสระ เขาตัดสินใจไปแล้วว่าผมคือเพื่อไทย แต่ก็มีหลายคนที่เชื่อว่าผมเป็นอิสระจริง ๆ อย่างน้อยคุณแม่ของผมก็เชื่อคนนึง และเราก็ทำมาตลอด ตอนที่เราประกาศออกจากเพื่อไทย ก็มีแนวร่วมมาร่วมกับเรา เขามาร่วมกับเรา เพราะว่าแพลตฟอร์มที่เรา เป็นอิสระ"

ชัชชาติต้องตอบคำถามเรื่อง "อิสระไม่จริง" กับสื่ออยู่หลายครั้ง โดยเขามักย้ำว่าไม่ปฏิเสธอดีต "ไม่ใช่ว่าเรารังเกียจพรรค" และ "ยังเป็นเพื่อนกันอยู่ ไม่ใช่เป็นศัตรู" แต่ชี้ว่าการลงสมัครเป็นอิสระเป็นประโยชน์ต่อประชาชนกับการบริหารมากกว่า

ผู้ว่าฯ ไร้ ส.ก.

ในนามอิสระไม่สังกัดพรรค ชัชชาติ เป็นผู้สมัคร ที่ไม่ส่งทีมลงสมัครสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร (ส.ก.) เหมือนกับผู้สมัครที่สังกัดพรรคการเมือง

ชัชชาติให้สัมภาษณ์บีบีซีไทยเมื่อเดือน มี.ค. ที่ผ่านมาว่า เขาเชื่อว่าการเป็นผู้สมัครอิสระ ทำให้ผู้คนอยากมาร่วมคิด-ร่วมทำ-ร่วมนำเสนอความเห็นมากขึ้น

ทีมงานของชัชชาติมาจากกลุ่มอาสาสมัครหญิง-ชาย เกือบหมื่นคน พวกเขาและเธอรวมกันในนาม "ทีมเพื่อนชัชชาติ" ซึ่งชัชชาติยืนยันว่า ทีมงานเหล่านี้จะไม่แปรเปลี่ยนเป็นผู้สมัคร ส.ก.

ในช่วงโค้งสุดท้ายก่อนหย่อนบัตรเลือกตั้ง คำถามเกี่ยวกับการที่เขาไม่ส่งผู้สมัคร ส.ก. ลงด้วยนั้น กลายเป็นจุดอ่อนที่ ชัชชาติต้องตอบคำถามว่า "ไม่ส่ง ส.ก. ลงเลือกตั้ง จะทำงานได้อย่างไร"

ชัชชาติ ตอบชัดในเรื่องนี้ โดยเขียนบนเฟซบุ๊กถึงความคิดของเขาและทีมเพื่อนชัชชาติที่ไม่ส่ง ส.ก. ว่า เลือก ส.ก. กับเลือกผู้ว่าฯ แยกกัน ไม่เหมือนการเลือก ส.ส. เข้าสภาผู้แทนไปตั้งนายกรัฐมนตรี ที่ผ่านมาหลายครั้ง วาระเลือกตั้ง ผู้ว่าฯ กับ ส.ก. ก็ไม่ตรงกัน ก็ยังสามารถทำงานต่อเนื่องกันได้ เขาย้ำว่า ส.ก. ไม่เหมือน ส.ส. ไม่มีฝ่ายค้าน หรือรัฐบาล ทุกคนทำงานร่วมกันเพื่อกรุงเทพฯ อีกทั้ง ส.ก. ไม่สามารถอภิปรายไม่ไว้วางใจหรือถอดถอนผู้ว่าฯ ได้

เขาบอกเหตุผลเพิ่มเติมด้วยว่า ถึงแม้ผู้ว่าฯ จะส่ง ส.ก. ก็ไม่มีอะไรรับรองว่าจะได้เสียงเกินครึ่ง ดังนั้น ผู้ว่าต้องทำงานร่วมกับ ส.ก. ทุกคนให้ได้ และประเด็นสุดท้าย ชัชชาติเห็นว่า "การเป็นอิสระ ทำให้ประสานงานกับ ส.ก. ทุกพรรคได้ง่าย"

การไม่ส่ง ส.ก. ของชัชชาติยังเป็นประเด็นที่พรรคคู่แข่งหลายคนนำมาโจมตีเป็นข้อด้อยของการเป็นผู้สมัครอิสระ เช่น การปราศรัยของนายชัยธวัช ตุลาธน เลขาธิการพรรคก้าวไกล (กก.) ที่บอกว่า ส.ก. ไม่มีผู้ว่าฯ นโยบายทำไม่ได้จริง และผู้ว่าฯ ที่ไม่มี ส.ก. เหมือน "ไปตายเอาดาบหน้า" จนในเวลาต่อมาเฟซบุ๊กของวิโรจน์ ลักขณาอดิศร ผู้สมัครรับเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. จาก กก. ต้องลบโพสต์ออกไป เพราะมีกระแสตีกลับถึงเนื้อหาการปราศรัยที่กระทบฐานเสียง "ฝั่งประชาธิปไตย" ที่อาจจะเลือกชัชชาติ และวิโรจน์

ไม่ตั้งเวทีปราศรัยใหญ่ก่อนเลือกตั้ง

ในช่วงโค้งสุดท้ายที่ผู้สมัครจะปล่อยหมัดสำคัญ ขณะที่ผู้สมัครหลายคน ตั้งเวทีปราศรัยใหญ่ทั่วมุมเมือง ชัชชาติ เป็นผู้สมัครคนเดียวที่ไม่ตั้งเวทีปราศรัยใหญ่ แต่ใช้กลยุทธ์ดาวกระจายเดินเท้าเข้าพื้นที่รวมตัวของคนกรุงเทพฯ ในยามค่ำคืนก่อนจัดปราศรัยย่อย 4 จุด

4 เวทีปราศรัยย่อยของชัชชาติ มีหลากหลายกลุ่มเป้าหมาย จุดแรกที่บริเวณสยามสแควร์ จุดที่สองคือสีลม ตามด้วยถนนเยาวราช และปิดท้ายที่ถนนข้าวสาร ภาพที่ถูกบันทึกผ่านสื่อ คือ ชัชชาติยืนบนลังไม้ ท่ามกลางวงล้อมของผู้คน ซึ่งนับเป็นภาพใหม่ของการปราศรัยโค้งสุดท้ายที่ไม่เคยได้เห็นมาก่อน

ผู้ที่ทำให้วาทกรรม "ไม่เลือกเรา เขามาแน่" กลับมาอีกครั้ง

รสนา โตสิตระกูล ผู้สมัครรับเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ในนามอิสระ เป็นผู้หยิบวาทกรรมนี้ขึ้นมาปราศรัยในช่วงโค้งสุดท้าย เมื่อวันที่ 19 พ.ค. 2564 ด้วยประโยคที่ว่า "ไม่เลือกรสนา ชัชชาติมาแน่"

"เมื่อคนกรุงเทพฯ พร้อมใจกันเลือกรสนา ท่านจะสามารถหักผลโพล และการปั่นกระแส 'ไม่เลือกเรา เขามาแน่' อย่างแน่นอนค่ะ และในทางตรงกันข้าม ถ้าไม่เลือกรสนาต่างหากที่ชัชชาติจะมาแน่ค่ะ..." รสนา กล่าว

วาทกรรมของการเมืองเช่นนี้ เคยถูกใช้มาแล้วเพื่อต่อต้าน "ระบอบทักษิณ" การปราศรัยของรสนา ที่นำมาวาทกรรมนี้มาใช้จึงนับว่าไม่ถูกใจคนรุ่นใหม่ ทำให้ในวันรุ่งขึ้น รสนา ต้องออกมาชี้แจงและแก้ไขคำพูดใหม่ว่า "ไม่เลือกรสนา กลุ่มทุนสามานย์มาแน่" ก่อนขยายความ ว่า คือ กลุ่มทุนผูกขาดทุกกลุ่มที่หาประโยชน์จากการจัดซื้อจัดจ้างทุกกรณี แล้วมาสนับสนุนพรรคการเมือง หรือผู้สมัครอิสระตัวปลอมเพื่อเข้าไปสู่อำนาจแล้วเข้าไปเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนสามานย์ต่อไป

คำถามที่ชัชชาติบอกว่าตอบยากที่สุด

ในบรรดาคำถามที่ถูกถามในเวทีดีเบตตามสื่อต่าง ๆ ตั้งแต่ประกาศวันเลือกตั้งในเดือน มี.ค. เป็นต้นมา คำถามที่ชัชชาติยอมรับว่ายากที่สุดและไม่คิดว่าจะต้องตอบ คือ คำถามที่ว่าจะแก้ปัญหารถติดจากขบวนรถนำทางจากคนใหญ่คนโตอย่างไร? จากเวทีพลิกโฉมดีเบต ศึกดวลความคิด พิชิตโหวตของเดอะ สแตนดาร์ด

ชัชชาติ กล่าวยอมรับเรื่องนี้ในรายการวู๊ดดี้ไลฟ์ บนโต๊ะกินข้าวร่วมกับผู้สมัครคนอื่นว่า ยอมรับว่าคิดไม่ทันและไม่ได้เตรียมกับคำถามนี้มา

"พูดตรง ๆ ว่าไม่ได้คิดว่าเขาจะถามแบบนี้ เราก็ไม่ค่อยแน่ใจว่า ตกลงอำนาจมันยังไง ก็พยายามเรียบเรียง นี่เขา (วิโรจน์) ก็ให้ผมตอบก่อนอีก" ชัชชาติ กล่าว พร้อมบอกว่า วิโรจน์ซึ่งเป็นคู่ดีเบตในรายการยังแซวเขาว่า "ทำไม อาจารย์อึกอัก ๆ"

ชัชชาติบอก "เราไม่ได้นอนมา" สองวันสุดท้ายก่อนเลือกตั้ง

กระแสความนิยมต่อตัวชัชชาติ สะท้อนออกมาในโพลหลายสำนักตั้งแต่เดือน ธ.ค. 2564 ซึ่งในเวลานั้นคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และคณะรัฐมนตรี ยังไม่เคาะวันเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ออกมา

ไม่ว่าจะเป็นโพลของสำนักใด ชื่อชัชชาตินำมาเป็นอันดับ 1 เสมอแบบม้วนเดียวจบ ทำให้ให้ผู้ติดตามการเลือกตั้งมองว่าชัชชาติ "นอนมา" แต่กระแสที่ดีเช่นนี้ ทีมเพื่อนชัชชาติ ก็ไม่วางใจ แต่เร่งหาเสียงในช่วงสัปดาห์สุดท้ายด้วยการย้ำสารที่ว่า "เราไม่ได้นอนมา" เพราะหวั่นว่าหากผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่จะเลือกชัชชาติเชื่อว่ากระแสของชัชชาตินำโด่งแล้วอาจจะไม่ออกมาเลือกตั้ง ทำให้คะแนนเสียงอาจจะหดหายไปได้

ที่สุดของผู้สมัครผู้ว่าฯ

นี่คือส่วนหนึ่งของเรื่องราวบนเส้นทางมาราธอนของชัชชาติ ว่าที่ผู้ว่าฯ กทม. คนใหม่