แรงงาน : โควิด - เบร็กซิต ทำร้านอาหารไทยในสหราชอาณาจักรขาดแคลนเชฟ หาช่องดึงจากไทย

"ตอนนี้คือขาดเชฟทำงานมาก ๆ"

นี่คือคำบอกเล่าของ สายพิณ มัวร์ เชฟชื่อดังชาวไทยผู้คร่ำหวอดในแวดวงธุรกิจร้านอาหารไทยในอังกฤษมานานกว่าสิบปี

นับตั้งแต่ถอนตัวออกจากสหภาพยุโรป หรือที่เรียกว่า "เบร็กซิท" และการเผชิญวิกฤตโควิด-19 สหราชอาณาจักรก็ประสบปัญหาขาดแคลนแรงงานในหลายภาคส่วน ตั้งแต่คนขับรถบรรทุกขนส่งอาหารและน้ำมันเชื้อเพลิง ไปจนถึงคนงานโรงฆ่าสัตว์ จนทำให้เกิดความวุ่นวายจากการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง และปัญหาห่วงโซ่อุปทานอาหารภายในประเทศ

หนึ่งในธุรกิจที่ได้รับผลกระทบเช่นกันคือ ร้านอาหารไทย ที่พากันประกาศรับสมัครพนักงานในตำแหน่งพ่อครัว-แม่ครัว (เชฟ) หลายตำแหน่ง โดยที่บางร้านเสนอที่จะเป็นผู้ออกใบรับรองการขอวีซ่าทำงานในอังกฤษให้

ด้านรัฐบาลอังกฤษได้เล็งเห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้น จึงผ่อนปรนกฎเกณฑ์ในการออกวีซ่าให้ชาวต่างชาติเข้ามาทำงานในประเทศได้ง่ายขึ้น เช่น ลดฐานเงินเดือนขั้นต่ำ และคุณสมบัติอื่น ๆ ของคนต่างชาติที่จะเข้ามาทำงานในฐานะแรงงานที่มีทักษะ (skilled worker) ซึ่งในภาคธุรกิจร้านอาหารนั้น รวมถึงงานในตำแหน่ง เชฟ, หัวหน้าเชฟ และผู้จัดการร้าน เป็นต้น

สายพิณ มัวร์ ผู้ร่วมก่อตั้งเครือร้านอาหารไทย "โรซ่าส์ ไทย คาเฟ่" (Rosa's Thai Cafe) ซึ่งปัจจุบันมี 26 สาขาในอังกฤษ เล่าให้บีบีซีไทยฟังว่า แต่ก่อนการนำเชฟคนไทยเข้ามาทำงานในอังกฤษทำได้ยาก เพราะมีการกำหนดเกณฑ์ที่ค่อนข้างสูงเพื่อให้ธุรกิจต่าง ๆ เน้นจ้างคนในประเทศเป็นหลัก

สายพิณบอกว่า สถานการณ์ขาดแคลนแรงงานในปัจจุบันทำให้รัฐบาลอังกฤษน่าจะเข้าใจถึงปัญหาที่เกิดขึ้น และผ่อนคลายกฎเกณฑ์เพื่อให้ผู้ประกอบธุรกิจสามารถว่าจ้างคนจากนอกประเทศได้ง่ายขึ้น

เธอเล่าว่า "รัฐบาลอังกฤษก็ผ่อนปรนในหลาย ๆ อย่าง เช่นเงินเดือน [ของคน] ที่จะเอาเข้ามาไม่สูงเกินเหตุเหมือนสมัยก่อนชนิดที่ใครก็เอื้อมไม่ถึง"

"[ฐาน] เงินเดือนที่รัฐบาลอังกฤษเสนอมาเริ่มต้นที่ [ประมาณ] 26,000 ปอนด์ [ต่อปี] มันก็ยังดีกว่า 34,000 ปอนด์เมื่อ 2 ปีที่แล้ว" สายพิณเล่า พร้อมบอกเพิ่มเติมว่า การผ่อนคลายกฎเกณฑ์นี้ยังรวมถึงเรื่องคุณสมบัติของเชฟ ที่ไม่จำเป็นจะต้องเป็นเชฟมืออาชีพที่มีเอกสารรับรองชัดเจนเหมือนแต่ก่อนด้วย

เบร็กซิต และโควิด

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติของสหราชอาณาจักรระบุว่า ช่วงระหว่างเดือน ก.ค.- ส.ค.ปีนี้ มีตำแหน่งงานว่างถึง 1.1 ล้านตำแหน่งในประเทศ ซึ่งถือเป็นระดับสูงสุดในรอบ 20 ปี

ภาคธุรกิจที่มีตำแหน่งงานว่างมากที่สุดต่อคนงาน 100 คน คือธุรกิจภาคบริการ เช่น โรงแรม และร้านอาหาร

ก่อนหน้านี้ ผู้ประกอบธุรกิจรถบรรทุกขนส่งสินค้าที่กำลังประสบปัญหาขาดแคลนคนขับรถบรรทุกหนักอย่างรุนแรงชี้ว่า ปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหานี้มีด้วยกันหลายอย่าง ทั้งโควิด เบร็กซิต และปัจจัยอื่น ๆ

สายพิณ มัวร์ ก็มองว่าปัญหาขาดแคลนพ่อครัวร้านอาหารไทยบางส่วนมาจากเรื่องเบร็กซิต และโควิด เนื่องจากพนักงานจากประเทศแถบยุโรปตะวันออกที่ร้านเคยว่าจ้างได้เดินทางกลับประเทศหลังจากร้านอาหารต้องปิดบริการชั่วคราวตามมาตรการควบคุมโรคโควิด-19 และไม่ได้เดินทางกลับมาทำงานดังเดิม ส่วนหนึ่งเพราะกฎเกณฑ์การเข้าเมืองที่เข้มงวดขึ้นของอังกฤษนับแต่ออกจากสหภาพยุโรป

"สาเหตุหนึ่งอาจจะเป็นเพราะเราไม่มีคนยุโรปตะวันออกเข้ามาทำงานแล้ว" เธอเล่า พร้อมกับบอกว่าสถานการณ์ที่เครือร้านโรซ่าส์ ไทย คาเฟ่ กำลังเผชิญอยู่หนักหน่วงอยู่ไม่น้อย ถึงขั้นที่เธอซึ่งปัจจุบันรับผิดชอบงานในส่วนของการตลาด และการประชาสัมพันธ์ร้าน ต้องลงมาช่วยเรื่องการเสาะหาผู้จะมาเป็นเชฟที่ร้านด้วย ซึ่งทางร้านจะให้ความช่วยเหลือในการออกใบรับรองการขอวีซ่าทำงานในอังกฤษให้

"พี่คุยกับเอชอาร์ไดเร็กเตอร์ (ผู้อำนวยการฝ่ายทรัพยากรมนุษย์)...เขาจัดหาพนักงานมาไม่รู้เท่าไหร่ แล้วก็มีประสบการณ์ทำงานที่เยี่ยมยอดมาก แล้วเชื่อไหมว่าเขาบอกว่าเขาไม่เคยในชีวิตการทำงานของเขา 30 ปี ที่มาเจอเหตุการณ์ขาดแรงงานมากขนาดนี้ เขาบอกว่าเขาไม่เคยเจอในสิ่งนี้มาก่อน" สายพิณเล่า

ดูเหมือนว่าประกาศรับสมัครคนจากไทยของ สายพิณ ได้รับความสนใจท่วมท้น เธอประกาศรับสมัครทางบัญชีเฟซบุ๊กของเธอครั้งแรกเมื่อ 12 ต.ค. ว่าจะรับ 30 ตำแหน่ง โดยกำหนดระยะเวลาปิดรับใบสมัคร ไว้ที่สิ้น พ.ย. ผ่านไปเพียง 4 วัน เธอโพสต์ข้อความเมื่อ 16 ต.ค. ว่า "ขอยุติการรับสมัครพ่อครัวแม่ครัวจากเมืองไทยและที่อื่น ๆ แล้ว"

ขณะที่ พิราพร ประภากรณ์ หรือ จิ๊บ ผู้จัดการฝ่ายสรรหาบุคลากรของบริษัทสุโขทัย กรุ๊ป ที่มีร้านในเครือ ชื่อ "สุโขทัย" (Sukhothai) ซึ่งเป็นร้านอาหารไทยแนวหรู (fine dining) และร้าน "แซ่บ" (Zaap) ที่ขายอาหารไทยแนวสตรีทฟู้ดซึ่งมีรวมกันทั้งสิ้น 8 สาขา ก็เป็นอีกคนที่กำลังประกาศรับสมัครพนักงานในตำแหน่งเชฟ และหัวหน้าเชฟ จำนวนหลายอัตรา โดยที่ร้านจะช่วยในเรื่องเอกสารรับรองการขอวีซ่าทำงานให้สำหรับผู้ที่มีคุณสมบัติเข้าเกณฑ์

อย่างไรก็ตาม เธอบอกกับบีบีซีไทยว่า การประกาศรับสมัครพนักงานครั้งนี้ไม่เชิงเป็นผลกระทบจากโควิด หรือเบร็กซิต แต่มาจากความต้องการขยายธุรกิจของทางบริษัทมากกว่า เนื่องจากร้านเน้นจ้างพ่อครัวคนไทยที่มีประสบการณ์ และเข้าใจในรสชาติอาหารไทยอย่างแท้จริง

"...มันเป็นความต้องการของการขยายสาขา แล้วก็การตอบรับของอาหารไทย จริง ๆ ถ้าไม่มีโควิด บริษัทของเราก็กำลังจะเปิดสาขาใหม่ ๆ อยู่เรื่อย ๆ อยู่แล้วนะคะ" เธอเล่า

พิราพร บอกว่า ปัจจุบันผู้ประกอบธุรกิจอาหารไทยในอังกฤษมีการขยายสาขาเพิ่มขึ้น รวมถึงมีร้านรายย่อยเปิดขึ้นอีกมากมาย จึงทำให้มีความต้องการเชฟเพิ่มมากขึ้น

"...ในส่วนของแรงงานคนไทยที่มีประสบการณ์ทำอาหารไทย [ในอังกฤษ] จริง ๆ มีอยู่ค่อนข้างจำกัด อันเนื่องมาจากร้านอาหารไทยเองในทุก ๆ ร้านก็มีการขยายสาขาอยู่แล้ว แล้วก็มีร้านเล็ก ๆ เปิดอีกมากมาย แม้กระทั่งตัวเมืองที่จิ๊บอยู่คือเมืองลีดส์ ซึ่งเป็นเมืองที่มีนักศึกษาคนไทยมาเรียนเยอะ แล้วก็เป็นเมืองใหญ่อันดับต้น ๆ อีกเมืองหนึ่งทางฝั่งเหนือ ก็มีร้านอาหารไทยจำนวนเยอะมากจริง ๆ เมื่อเปรียบเทียบกับ 10 ปีที่แล้วนะคะ"

เธออธิบายต่อว่า "จริง ๆ บริษัทจิ๊บก็ขาดแคลนมานานแล้ว...ก็มีการเทรนเด็ก ๆ [ไทย] ที่อยู่ในอังกฤษ...ก็ค่อนข้างขาดแคลน แล้วก็ไม่ได้ตอบสนองตามความต้องการของบริษัทซะทีเดียว เพราะบริษัทเรามีความต้องการที่จะขยายสาขา แล้วการขาดแคลนคนมันทำให้เราจำกัดในการขยายกิจการ เราไม่สามารถขยายได้เร็วตามความต้องการ"

ไม่ใช่ครั้งแรก

สายพิณฑ์ ลี ซึ่งปัจจุบันดำรงตำแหน่งรองประธานกรรมการสมาคมธุรกิจไทยในสหราชอาณาจักร (Association of Thai Business in UK) ได้เห็นความเป็นไปของแวดวงร้านอาหารไทยในอังกฤษมาเกือบ 20 ปี โดยเป็นอดีตผู้บริหารเครือร้านอาหารไทยหลายแห่ง ได้แก่ บริษัทในเครือ เอส แอนด์ พี มหาชน (ร้านภัทรา 5 สาขา), บริษัทในเครือเจ้าพระยา และไทยคุณ 20 สาขา และร้านเกรย์ฮาวด์ คาเฟ่ (Greyhound Café) ในกรุงลอนดอน

สายพิณฑ์บอกว่า ปัญหาขาดแคลนพ่อครัวไทยในอังกฤษช่วงนี้ไม่ใช่ครั้งแรก เธอเล่าว่า เมื่อหลายสิบปีก่อน ผู้ประกอบร้านอาหารไทยที่นี่สามารถนำคนไทยเข้ามาทำงานได้โดยไม่มีเงื่อนไขใด ๆ แต่การที่สหราชอาณาจักรเป็นสมาชิกกลุ่มสหภาพยุโรป (อียู) ก็ทำให้พลเมืองอียูทะลักเข้ามามาก รัฐบาลสหราชอาณาจักรจึงหาวิธีจำกัดจำนวนผู้อพยพจากประเทศนอกอียู ด้วยการใช้ระบบวีซ่าแบบนับคะแนน (points-based immigration system) เมื่อประมาณปี 2008 ซึ่งกำหนดคุณสมบัติของคนต่างชาติที่สามารถเข้ามาทำงานในสหราชอาณาจักรได้ เช่น ต้องมีทักษะด้านภาษาอังกฤษ มีประสบการณ์ทำงาน และมีเงินเดือนตามเกณฑ์ที่กำหนด

มาตรการดังกล่าวเป็นเหมือนกำแพงที่กีดกันให้การนำแรงงานไทยเข้ามาทำงานที่นี่ทำได้ยากขึ้น และแม้จะมีการต่อสู้เพื่อจัดให้อาชีพเชฟอยู่ในหมวดอาชีพขาดแคลนในสหราชอาณาจักร แต่ก็มีการตั้งกฎเกณฑ์เอาไว้สูงมาก

สายพิณฑ์ ระบุว่า "ตอนนั้นก็เดือดร้อนกันมาก ๆ เลย ก็มีแค่บริษัทใหญ่ ๆ ที่มีสปอนเซอร์ชิป [จึงจะมีสิทธินำคนไทยเข้ามาทำงานได้]..."

สายพิณฑ์อธิบายว่า มาตรการดังกล่าวทำให้ธุรกิจร้านอาหารไทยที่นี่ขาดแคลนเชฟเรื่อยมา เนื่องจากร้านส่วนใหญ่ต้องการว่าจ้างคนไทยที่มีความรู้ความเข้าใจในรสชาติอาหารอยู่ในสายเลือด และสถานการณ์นี้ได้นำไปสู่การแย่งชิงตัวเชฟในหมู่ร้านอาหารไทยด้วยกัน ส่งผลให้เจ้าของธุรกิจร้านอาหารเจอปัญหาค่าตัวเชฟสูงเกินความเป็นจริง หรือได้เชฟที่ไม่มีคุณภาพตามที่คาดหวัง

"ตอนนั้นปัญหาหนักที่สุดคือมีศึกแย่งชิงตัว" เธอเล่า

ส่วนในปัจจุบัน แม้รัฐบาลสหราชอาณาจักรจะผ่อนคลายกฎเกณฑ์การนำเชฟไทยเข้ามาทำงานที่นี่แล้ว แต่ร้านอาหารหลายแห่งก็ยังคงขาดแคลนเชฟ ซึ่งสายพิณฑ์มองว่าส่วนหนึ่งอาจเป็นผลพวงจากวิกฤตโควิด-19 ที่ทำให้เชฟไทยจำนวนมากตัดสินใจเดินทางกลับประเทศบ้านเกิด

"ปัญหา pandemic (โรคระบาดใหญ่) ก็เรื่องใหญ่เหมือนกัน เพราะว่า [เชฟ] คนไทยที่อยู่ที่นี่มานานแล้ว พอดีช่วง pandemic เอง ร้านปิดไปเยอะ เขาก็อิ่มตัว หลาย ๆ คน คือกลับบ้าน [ที่เมืองไทย] ไปเยอะมาก ถามว่าย้ายร้านไหม ก็ไม่ค่อยย้าย เพราะที่ไหน ๆ มันก็ไม่มีงานทำเหมือนกัน ก็ขี้เกียจรอ เพราะมันปิดนานมาก...พี่คิดว่าพอเขากลับบ้านแล้ว เขาก็ไม่อยากมาแล้ว เพราะเงื่อนไขมันก็เยอะมาก และก็ไม่รู้ว่าจะเป็นยังไง..."

สายพิณฑ์ เล่าต่อว่า "ตอนนี้จำนวน [เชฟไทยในอังกฤษ] ลดลงเยอะ แต่ก่อนจำนวนมันเท่าเดิม แต่ร้านอาหารเปิดเยอะขึ้นมันก็เกิดการชิงตัว แล้วก็ซื้อตัว...แต่ร้านเล็กก็ไม่สามารถแย่งตัวได้อยู่แล้วเพราะไม่สามารถจะสู้ราคาได้ ตอนนั้นร้านเล็กจะเดือดร้อน ตอนนี้ร้านใหญ่ก็เดือดร้อนด้วยเพราะจำนวนมันไม่มี...คนกลับบ้านเยอะค่ะ"

งานประเภทใดเป็นที่ต้องการในสหราชอาณาจักร

สมาพันธ์การสรรหาบุคลากรและการจ้างงาน (Recruitment & Employment Confederation หรือ REC) ในสหราชอาณาจักร ระบุว่า ปัจจุบันตลาดแรงงานในประเทศมีความต้องการแรงงานกว่า 2 ล้านตำแหน่ง โดยข้อมูลระหว่างวันที่ 4 - 10 ต.ค. มีการประกาศรับสมัครงานใหม่เพิ่ม 235,000 ตำแหน่ง ทำให้จำนวนงานว่างในปัจจุบันมีทั้งสิ้น 2.29 ล้านตำแหน่ง

REC ระบุว่า จำนวนประกาศรับสมัครงานในสหราชอาณาจักรพุ่งสูงขึ้นในช่วง 6 สัปดาห์ที่ผ่านมา โดยเพิ่มจากกว่า 600,000 ตำแหน่งในช่วงปลายเดือน ส.ค.ที่ผ่านมา

ในช่วงกลางเดือน ต.ค.ที่ผ่านมา งานที่นายจ้างต้องการเพิ่มขึ้นคือ พนักงานขายและผู้ช่วยตามร้านค้าปลีก 45,303 ตำแหน่ง โดยความต้องการนี้เพิ่มขึ้นเนื่องจากใกล้จะถึงเทศกาลคริสต์มาส นอกจากนี้ ยังมีประกาศจ้างงานพ่อครัว 44,540 ตำแหน่ง ตลอดจนพนักงานขับรถบรรทุกขนส่งสินค้า และคนชำแหละเนื้อสัตว์

ส่วนงานที่นายจ้างมีความต้องการมากที่สุดมีอาทิ พนักงานดูแลผู้ป่วยและคนชรา 63,136 ตำแหน่ง, นักเขียนโปรแกรม (โปรแกรมเมอร์) และนักพัฒนาซอฟต์แวร์ 87,873 ตำแหน่ง รวมทั้งงานพยาบาล 101,948 ตำแหน่ง

ขณะที่เว็บไซต์ของรัฐบาลอังกฤษได้ระบุรายชื่ออาชีพที่กำลังขาดแคลนและชาวต่างชาติสามารถยื่นขอวีซ่าเพื่อเข้ามาทำงานในฐานะแรงงานที่มีทักษะ (Skilled Worker Visa) เช่น งานบริการด้านสุขภาพ, นักวิทยาศาสตร์สาขาต่าง ๆ (นักเคมี นักชีววิทยา และนักฟิสิกส์), นักโบราณคดี, วิศวกรสาขาต่าง ๆ (วิศวกรโยธา, วิศวกรไฟฟ้า,วิศวกรเครื่องกล, วิศวกรอิเล็กทรอนิกส์, วิศวกรออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ ฯลฯ) งานด้านไอที (ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงทางไซเบอร์, นักออกแบบเว็บไซต์ และระบบไอที,นักวิเคราะห์ธุรกิจไอที), สัตวแพทย์, สถาปนิก,นักเทคนิคห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ และงานสายศิลปะ (ศิลปิน, โปรดิวเซอร์, ผู้กำกับ, กราฟิกดีไซเนอร์) เป็นต้น

แนวโน้มธุรกิจร้านอาหารไทยในอังกฤษ

คนในแวดวงธุรกิจนี้ที่บีบีซีไทยสัมภาษณ์มองว่าตลาดแรงงานที่นี่ยังคงมีความต้องการเชฟอยู่อีกมาก เพื่อรองรับการดำเนินงานและขยายธุรกิจในอนาคต

สายพิณ มัวร์ ผู้ร่วมก่อตั้งเครือร้านอาหารโรซ่าส์ ไทย คาเฟ่ บอกว่า

"ถ้าทุกอย่างยังเป็นอย่างนี้ แล้วเราสามารถที่จะเอาคนเข้ามาได้ พี่ว่าตัวนี้ (การผ่อนคลายกฎเกณฑ์ของสหราชอาณาจักร) อาจจะช่วยได้เยอะมากเลยนะคะ อาจจะเปลี่ยนสถานการณ์เลย...เมื่อสมัยก่อนนี้นำคนไทยเข้ามาทำงานยากมาก แต่ตอนนี้ถ้าทุกอย่างเป็นตามนี้ พี่ว่ามันจะดีมากกับธุรกิจร้านอาหารทุกที่เลย...แล้วอีกอย่างหนึ่งมันก็จะช่วยประชาชนที่เมืองไทยได้ด้วย"

ขณะที่ สายพิณฑ์ ลี อดีตผู้บริหารเครือร้านอาหารไทยหลายแห่งก็มองแบบเดียวกัน "พี่ก็ภาวนาว่าเมืองไทยจะผลิตเชฟออกมาได้ทัน เชฟจูเนียร์ก็ได้"

เธอมองว่า การทำงานที่นี่มีข้อดีหลายอย่าง เช่น ได้ประสบการณ์การทำงาน และได้สวัสดิการที่ดี เพราะทางการมีระบบดูแลผลประโยชน์ของลูกจ้าง รวมทั้งมีระบบการรักษาพยาบาล เรื่องเงินครองชีพผู้สูงอายุที่ดี เป็นต้น และมีข้อแนะนำสำหรับเชฟจากเมืองไทยที่ต้องการจะมาทำงานที่นี่เอาไว้ดังนี้

คำแนะนำสำหรับผู้สนใจงานเชฟในอังกฤษ