เลือกตั้ง 2562 : หาเสียงชายแดนใต้ 3 ทนายมุสลิม แยกทางเดิน ชิงคะแนนเข้าสภาฯ

การก่อการร้าย อั้งยี่ ซ่องโจร ฆ่าเจ้าพนักงาน ระเบิด วางเพลิงเผาทรัพย์ ซึ่งมีโทษสูงสุด คือ ประหารชีวิต เป็นคดีส่วนใหญ่ที่ อาดิลัน อาลีอิสเฮาะ ให้ความช่วยเหลือตลอดระยะเวลา 15 ปีที่ผ่านมา ที่เขาทำงานเป็นทนายความอาสาที่ จ.ยะลา

ตั้งแต่เหตุการณ์ไฟใต้ที่ลุกโชนเมื่อ ม.ค. 2547 เขาทำคดีความมั่นคงที่ชาวบ้านในจังหวัดชายแดนภาคใต้ถูกรัฐบาลกล่าวหาว่าเกี่ยวข้องหรือมีความสัมพันธ์กับกลุ่มผู้ก่อความไม่สงบ

แต่ตอนนี้ ในวัย 52 ปี อาดิลันผันตัวจากการว่าความมาสู่เส้นทางของนักการเมือง ด้วยการลงสมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) ยะลา พรรคพลังประชารัฐ ซึ่งทำให้เขาถูกตั้งคำถามและเรียกเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักว่า เหตุใดคนที่เคยทำงานภาคประชาสังคมช่วยเหลือด้านสิทธิมนุษยชน ถึงมาร่วมทางกับพรรคการเมืองที่ถูกมองว่าเป็นพรรค "ร่างทรง" ของทหาร

"โดนด่าหนักกว่าเพื่อน" อาดิลันพูดพลางหัวเราะ เมื่อนึกถึง "สถานะใหม่" ของตัวเอง

ขณะที่เพื่อนทนายความมุสลิมอีกสองคน คือ อับดุลกอฮาร์ อาแวปูเตะ ลงสมัคร ส.ส. ปัตตานี ในนามพรรคภูมิใจไทย และ กมลศักดิ์ ลีวาเมาะ ผู้สมัคร ส.ส. นราธิวาส สังกัดพรรคประชาชาติ

เส้นทางใหม่ในการพิสูจน์ความยุติธรรมให้ประชาชน

ทั้งสามคนเริ่มจากการเป็นสมาชิกชมรมนักกฎหมายมุสลิมที่มี สมชาย นีละไพจิตร เป็นผู้ก่อตั้ง และต่อมาได้ร่วมกันก่อตั้งมูลนิธิศูนย์ทนายความมุสลิม ซึ่งส่วนใหญ่ให้ความช่วยเหลือในคดีด้านความมั่นคงในจังหวัดชายแดนใต้ จึงไม่แปลกหากทนายกลุ่มนี้จะถูกหมายหัว เพราะรับคำร้องเรียนและให้ความช่วยเหลือในคดีที่ประชาชนถูกกล่าวหาว่าเป็น "ผู้ก่อความไม่สงบ"

ขณะที่พวกเขาพยายามอย่างเต็มที่เพื่ออำนวยความยุติธรรมให้ชาวบ้านที่ร้องเรียนว่ามีการซ้อมทรมาน ถูกใส่ร้าย หรือกลั่นแกล้งจากเจ้าหน้าที่ ภายใต้ "กฎหมายพิเศษ" ทั้งพระราชกำหนด (พ.ร.ก.) การบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน และกฎอัยการศึก ซึ่งนับจากปี 2548 มูลนิธิศูนย์ทนายความมุสลิมได้รับเรื่องร้องเรียนทั้งหมด 5,630 เรื่องแล้ว

การตั้งรับในทางคดีเพียงอย่างเดียวอาจไม่บรรลุเป้าหมายในการคุ้มครองสิทธิประชาชนอีกต่อไปในทัศนะของทนายความสามคนนี้

"ตลอดระยะเวลา 15 ปีที่ผ่านมา เราสู้คดี เราทำหน้าที่แก้ต่างให้กับคนที่ถูกกล่าวหา ปัญหาก็ยังคงเดิม กฎหมายก็ยังคงใช้กับเรา จะไม่ดีกว่าหรือถ้าได้เข้าไปอยู่ข้างใน จะได้บอกกับเขา [รัฐบาล] ว่าอะไรควรทำ อะไรไม่ควรทำ" อาดิลันกล่าวถึงเหตุผลที่เลือกอยู่กับพรรคที่เสนอหัวหน้าคณะรัฐประหารเป็นนายกฯ

"นี่คือเส้นทางที่เราจะนำไปสู่การอำนวยความยุติธรรมให้กับประชาชน"

หวังส่งเสียงให้ดังกว่าในศาล

ความคิดแบบเดียวกันนี้เกิดกับ กมลศักดิ์ ลีวาเมาะ ผู้สมัคร ส.ส. นราธิวาส พรรคประชาชาติ หรือที่คนในพื้นที่รู้จักกันในนาม "ทนายแวยูแฮ"

"ผมเชื่อว่าถ้ายังอยู่ในวิชาชีพทนายความ สุดท้ายมันก็จบแค่ห้องพิจารณาคดีกับคำพิพากษาของศาลแค่นั้นเอง เสียงของแวยูแฮได้แค่ระบายให้ฟังแค่นั้นเอง" เขากล่าวกับบีบีซีไทย

นี่เป็นครั้งที่สามที่ชายวัย 51 ปี คนนี้ก้าวเข้าสนามเลือกตั้ง เริ่มตั้งแต่ปี 2554 ที่ได้รับการทาบทามให้เป็นผู้สมัคร ส.ส. พรรคมาตุภูมิ และพรรคเพื่อไทยในปี 2557 ล่าสุด เขาเลือกสวมเสื้อพรรคประชาชาติ ที่มี วันมูหะมัดนอร์ มะทา แกนนำ "กลุ่มวาดะห์" เป็นหัวหน้าพรรค และ พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง อดีตเลขาธิการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) เป็นเลขาธิการพรรค

กมลศักด์บอกว่า หากเขาได้เป็นรับเลือกให้เป็น ส.ส. เขาจะแก้ปัญหาเรื่องเศรษฐกิจและความมั่นคงควบคู่กันไป โดยปัญหาในเรื่องกระบวนการยุติธรรม จะผลักดันให้มีการยกเลิก พ.ร.ก.ฉุกเฉิน

ฝันสูง 3 ทนายกลายเป็นเพื่อนร่วมสภา

ผลสำรวจความคิดเห็นของประชาชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่มีต่อกระบวนการสันติภาพ (PEACE SURVEY) สี่ครั้ง ในระหว่างเดือน ก.พ. 2559 - ก.ย. 2561 รวมกลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้น 6,321 คน พบว่า ประชาชนเห็นว่าการกระทำที่เข้าข่ายละเมิดสิทธิมนุษยชนมากที่สุด 3 ลำดับแรกคือ

แม้กมลศักดิ์มองว่าปัญหาของประชาชนในจังหวัดชายแดนใต้ไม่ใช่เฉพาะเรื่องของความไม่สงบ หรือการบังคับใช้กฎหมายอย่างเดียว แต่เขายืนยันว่า อุดมการณ์ของทนายความทั้ง 3 คนยังเหมือนเดิม คือ การอำนวยความยุติธรรมให้ประชาชน

"ใจอยากอยู่ทีมเดียวกัน เพราะเราเข้าขากัน แต่ด้วยสถานการณ์การเมืองมันไม่สามารถอยู่ทีมเดียวกันได้ แต่สุดท้ายเป้าหมายเดียวกัน คือ ชาวบ้าน ประชาชน" กมลศักดิ์ กล่าว

"ผมหวังว่า อนาคตทุกคนแสดงฝีเท้าให้เขาเห็น ได้ลงสนามให้เขาเห็น วันหน้าอาจจะได้อยู่ทีมเดียวกันทั้งหมด และผมฝันว่าสามคนต้องอยู่ในสภาฯ"

ติดคุก หรืองอกงามในระบบรัฐไทย

แต่กว่าฝันจะเป็นจริง ทนายความทั้ง 3 คนต้องได้รับเสียงประชาชนสนับสนุนให้เข้าไปทำหน้าที่ในสภาฯ และนั่นคือเหตุผลที่บีบีซีไทยเดินทางไปย่านสายกลาง เป็นแหล่งการค้าในตัวเมือง จ.ยะลาที่เก่าแก่ และเป็นชุมชนที่ชาวไทยพุทธเชื้อสายจีนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก

อาดิลัน เดินเข้าออกจากร้านรวงต่าง ๆ พร้อมผู้ช่วยหาเสียงราว 15 คน พร้อมประโยคติดปาก.. "ให้ลุงตู่ได้ทำงานต่อนะ".. "ฝากด้วยนะครับ บ้านเมืองจะได้สงบสุข"

แม้ได้รับการต้อนรับจากคนในชุมชนที่ต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าอยากให้บ้านเมืองสงบสุข แต่ผลประชามติ "คว่ำร่างรัฐธรรมนูญ" ในจังหวัดชายแดนใต้เมื่อปี 2559 ถูกสรุปในเชิงวิชาการว่าประชาชนส่วนใหญ่มีแนวคิดทางการเมืองตรงข้ามกับรัฐบาล คสช.

"คนที่ต้องการลุงตู่ ต้องการให้บ้านเมืองสงบ กลัวความวุ่นวายกับเสื้อหลากสี อีกกลุ่ม ตัวเองหรือคนรอบข้างไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการใช้กฎหมายพิเศษ" อาดิลันกล่าวกับบีบีซีไทย และย้ำว่า "โจทย์ใหญ่คือสลายให้รวมเป็นกลุ่มเดียวกันให้ได้"

อาดิลันเอง ซึ่งเคยเป็นสมาชิกสภาเทศบาลนครยะลาเป็นเวลา 15 ปี ตั้งแต่ปี 2547 มีตัวแทนจากพรรคการเมืองมาติดต่อทั้งหมด 4 พรรค แต่ท้ายที่สุดเขาเลือกสังกัดพรรคพลังประชารัฐ โดยให้เหตุผลว่า โครงสร้างทางกฎหมายจะเอื้ออำนวยให้พรรคพลังประชารัฐได้เป็นแกนนำรัฐบาล เนื่องจากรัฐธรรมนูญกำหนดให้สมาชิกวุฒิสภา 250 คนที่ คสช. เป็นผู้สรรหาและแต่งตั้งขึ้นมาเองมีส่วนในการเลือกนายกรัฐมนตรีคนต่อไปร่วมกับ ส.ส. ที่มาจากการเลือกตั้ง

"เชื่อว่าหลายฝ่ายต้องเข้ามารวมตัวกันเพื่ออยู่ในฝ่ายรัฐบาล โดยมีพลังประชารัฐเป็นแกน…และเราจะเข้าไปทำประโยชน์ได้มากกว่าพรรคที่เป็นฝ่ายค้าน" อาดิลัน กล่าว

แม้ว่าจะมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักต่อการสังกัดพรรคพลังประชารัฐของอาดิลัน แต่เอกรินทร์ ต่วนศิริ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี มองว่าการโยกไปมาของคนที่เคยทำงานเรียกร้องสิทธิแก่ประชาชน ไปอยู่กับพรรคที่ "ละเมิดสิทธิมนุษยชนคนในพื้นที่อย่างหนัก" ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาด

"ถ้ามองในทางทฤษฎีไม่ควรเป็นอย่างนั้น แต่ทางการเมือง เยอะที่คนสวิง (ย้าย) ไปมา เราต้องพูดกันในแง่ความเป็นจริงว่าใครอยู่ข้างประชาธิปไตย ผมคิดว่ามีสองอย่าง คือ ถ้าคุณไม่โดนติดคุก คุณก็ไม่มีทางเจริญงอกงามอยู่ภายใต้ระบบงานของตัวเอง เพราะวัฒนธรรมไทยมันไม่โอบอุ้มคนที่ต่อสู้เรื่องแบบนี้" เขากล่าว

อำนวยความยุติธรรมให้ประชาชน

อาดิลันตั้งเป้าว่า หากได้เป็น ส.ส. ในพื้นที่ เขาอยากจะสร้างพื้นที่ให้มีการระดมความคิดเห็นของผู้แทนพรรคการเมืองต่าง ๆ ในจังหวัดชายแดนใต้ เพื่อเป็นข้อเสนอให้หน่วยงานความมั่นคงในการแก้ปัญหาการอำนวยความยุติธรรมในพื้นที่

"ปัญหา 3 จังหวัดที่สำคัญที่สุด ผมยังมองถึงเรื่องของความมั่นคง ความมั่นคงในที่นี้คือ การอำนวยความยุติธรรมเพื่อให้ขจัดข้อที่ถูกกล่าวหาว่ารัฐไม่ให้ความเป็นธรรมกับชาวบ้าน ซึ่งเมื่อไรที่เราขจัดจุดนี้ไปได้ ข้อกล่าวอ้างที่จะเอามาเป็นข้ออ้างสำหรับปลุกปั่น ปลุกระดม ก็หมดไป" อาดิลัน กล่าว

สนามเลือกตั้งปลายด้ามขวาน

สนามเลือกตั้งใน 3 จังหวัดชายแดนใต้ครั้งนี้ มีพรรคการเมืองเกือบ 40 พรรคแข่งกันช่วงชิง เก้าอี้ ส.ส. รวม 11 ที่นั่ง โดยมีพรรคประชาธิปัตย์เป็นแชมป์เก่ายึดพื้นที่ส่วนใหญ่มาหลายสมัย โดยคว้ามาได้ 9 จาก 11 ที่นั่ง ในการเลือกตั้งเมื่อปี 2554 แต่ก็มีอดีต ส.ส. ย้ายไปสังกัดพรรครวมพลังประชาชาติไทย (รปช.) ของ สุเทพ เทือกสุบรรณ

"แต่ละพรรคนโยบายจะเหมือน ๆ กันคือ นโยบายปากท้อง แก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ" โฅไมนี ดารายีสาฮอ ผู้สมัคร ส.ส. นราธิวาส พรรคประชาธิปัตย์ กล่าว "รัฐบาลที่ผ่านมา (พล.อ.ประยุทธ์) ได้ชูนโยบายแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจมาเป็นเวลา 4-5 ปี ได้แต่พูด ไม่ได้ทำไรเลย"

รายได้เกษตรกรที่ลดลงจากราคายางพาราและปาล์มน้ำมันตกต่ำ อย่างต่อเนื่อง ทำให้พรรคการเมืองส่วนใหญ่ชูนโยบายด้านเศรษฐกิจ

หนึ่งในนโยบายแรก ๆ ที่ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ประกาศหลังชนะการเลือกตั้งภายใน-ได้กลับมาเป็นหัวหน้าพรรค คือการ "ฉุดราคายางพารา" และมิลืมยกผลงานในอดีตขึ้นมาไล่เรียงและตอกย้ำ กล่าวคือ ราคายางพาราเคยทะยานถึง 180 บาท/ก.ก. และลดลงมาเหลือ 80 บาท/ก.ก. ในสมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จนปัจจุบันเหลือเพียง 25 บาท/ก.ก. ส่วนราคาปาล์มที่เคยอยู่ระดับ 11 บาท/ก.ก. ในสมัยรัฐบาลอภิสิทธิ์ มาวันนี้หดเหลือเพียง กก. ละ 2 บาท

แต่ปัญหาด้านความมั่นคงก็ยังเป็นสิ่งที่พรรคต่าง ๆ ให้ความสำคัญ โดยเน้นการกระจายอำนาจและการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการพูดคุยสันติสุข และเห็นตรงกันให้เป็น "วาระแห่งชาติ"

"ประชาชนยังคิดว่ายังไม่ได้รับความเป็นธรรมกับการบังคับใช้กฎหมายในพื้นที่เท่าที่ควร ไม่ใช่เฉพาะเรื่องของการบังคับใช้กฎหมายเกี่ยวกับความมั่นคงกับพี่น้องมุสลิมอย่างเดียว เรายังพูดถึงการอำนวยความยุติธรรมของพี่น้องทุกศาสนา" อาดิลัน กล่าว

คุณผู้อ่านสามารถติดตามความเคลื่อนไหว สัมภาษณ์พิเศษ บทวิเคราะห์ พร้อมทั้งทำความรู้จักกับ การเลือกตั้ง 2562 โดยทีมงานบีบีซีไทยได้ที่เว็บไซต์ www.bbc.com/thai/election2019 พร้อมทั้งสื่อสังคมออนไลน์บีบีซีไทยผ่านทาง เฟซบุ๊ก, อินสตาแกรม และ ยูทิวบ์ รวมทั้ง #ThaiElection2019 หรือ #เลือกตั้ง2562