ตาลีบัน : ทำไมคนถึงเปรียบการยึดกรุงคาบูลของตาลีบันกับวันไซ่ง่อนแตก

ขณะกลุ่มตาลีบันเข้ายึดครองกรุงคาบูลได้สำเร็จ ผู้ใช้โซเชียลมีเดียจำนวนมากแชร์รูปเฮลิคอปเตอร์ที่กำลังอพยพคนออกจากสถานทูตสหรัฐฯ

นี่เป็นภาพคุ้นตาสำหรับใครหลายคน

ย้อนไปเมื่อปี 1975 ช่างภาพชื่อ ฮัลเบิร์ต ฟาน เอส ถ่ายรูปที่ตอนนี้กลายเป็นภาพแทนของช่วงเวลาประวัติศาสตร์ตอนที่คนพยายามปีนขึ้นเฮลิคอปเตอร์กองทัพสหรัฐฯ ที่ดาดฟ้าอาคารในกรุงไซ่ง่อนช่วงสิ้นสุดสงครามเวียดนาม

นักวิเคราะห์และ ส.ส. อเมริกัน ทั้งฝั่งริพับลิกันและแดโมแครต ต่างเปรียบเทียบการล่มสลายของไซ่ง่อนกับการยึดกรุงคาบูลของตาลีบัน

การล่มสลายของไซ่ง่อนคืออะไร

สงครามเวียดนามเป็นความขัดแย้งระหว่างรัฐบาลคอมมิวนิสต์ของเวียดนามเหนือ กับเวียดนามใต้และชาติพันธมิตรหลักอย่างสหรัฐฯ

"การล่มสลายของไซ่ง่อน" หมายถึงการเข้ายึดกรุงไซ่ง่อน เมืองหลวงของเวียดนามใต้ โดยแนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติเวียดนามใต้ หรือเวียดกง เมื่อวันที่ 30 เม.ย. ปี 1975

ในช่วงสงครามเย็นตอนนั้น เวียดนามเหนือได้รับการสนับสนุนจากสหภาพโซเวียต และชาติคอมมิวนิสต์อื่น ๆ ส่วนเวียดนามใต้ได้รับการสนับสนุนจากกองกำลังชาติตะวันตก ซึ่งรวมถึงทหารสหรัฐฯ หลายแสนคน

สหรัฐฯ ถอนกองทัพออกจากเวียดนามใต้ในปี 1973 และ 2 ปี หลังจากนั้น ก็ประกาศยอมแพ้ หลังเวียดกงยึดไซ่ง่อนได้แล้ว และเปลี่ยนชื่อเมืองเป็นโฮจิมินห์ ตามผู้นำเวียดนามเหนือที่ล่วงลับไปแล้ว

สิ่งที่เกิดขึ้นในกรุงคาบูลก็เช่นกัน การเข้ายึดครองเมืองหลวงโดยกลุ่มตาลีบันเกิดขึ้นเร็วกว่าที่สหรัฐฯ คาดไว้

ในเวียดนามนั้น สหรัฐฯ ต้องทิ้งสถานทูตตัวเองในไซ่ง่อน และส่งเฮลิคอปเตอร์ไปอพยพชาวอเมริกัน ชาวเวียดนามใต้ และชาวต่างชาติรวมกว่า 7,000 คน ออกมาภายใต้ปฏิบัติการชื่อ "Operation Frequent Wind"

เปรียบเทียบกันได้ไหม

ในช่วงปลายสงครามเวียดนาม มีชาวอเมริกันไม่เห็นด้วยกับการเข้าไปมีส่วนร่วมในสงครามนี้มากขึ้นเรื่อย ๆ เพราะนอกจากจะสูญเสียเงินหลายพันล้านดอลลาร์สหรัฐ และมีทหารอเมริกันเสียชีวิตกว่า 58,000 ราย แล้ว หลายคนมองว่าสงครามเวียดนามทำให้ชื่อเสียงในเวทีโลกของสหรัฐฯ เสียหาย

ในหลายทศวรรษต่อมา มีการคิดค้นและใช้คำว่า "เวียดนามซินโดรม" (Vietnam Syndrome) ซึ่งหมายถึงอาการลังเลไม่เต็มใจของชาวอเมริกันผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งที่จะสนับสนุนการส่งกองทัพไปปฏิบัติการต่างประเทศ

"นี่คือไซ่ง่อนของไบเดน" เอลิส สเตฟานิค ประธานกลุ่มที่ประชุมสมาชิกพรรครีพับลิกัน (Republican House Conference) โพสต์ข้อความทางทวิตเตอร์ "เป็นความล้มเหลวที่เป็นหายนะบนเวทีนานาชาติที่จะไม่มีวันถูกลืม"

เมื่อเดือนที่แล้ว พล.อ. มาร์ค มิลลี ประธานคณะเสนาธิการทหารร่วมสหรัฐฯ ได้พูดถึงการเปรียบเทียบนี้

"ผมไม่คิดว่ามันจะเกิดขึ้น" พล.อ. มิลลี บอกกับผู้สื่อข่าว "ผมอาจจะคิดผิด ใครจะรู้ คุณไม่สามารถคาดเดาอนาคตได้ แต่...กลุ่มตาลีบันไม่ใช่กองทัพเวียดนามเหนือ มันไม่ใช่สถานการณ์แบบนั้น"

แต่หากมองข้ามรูปถ่ายที่ดูคล้ายกันก็ยังมีความแตกต่างระหว่าง 2 เหตุการณ์นี้อยู่เยอะ

การล่มสลายของไซ่ง่อนเกิดขึ้น 2 ปีหลังจากที่สหรัฐฯ ถอนทัพจากเวียดนาม แต่การอพยพคนออกจากกรุงคาบูลตอนนี้เกิดขึ้นพร้อม ๆ กับที่สหรัฐฯ กำลังถอนทัพ

แต่ขณะที่ผลกระทบทางการเมืองของประธานาธิบดี เจอรัลด์ ฟอร์ด เมื่อปี 1975 ยังอยู่ในระดับที่จำกัดแม้ว่าสงครามเวียดนามจะไม่เป็นที่นิยมในประเทศ ตอนนี้ยังไม่แน่ชัดว่าประธานาธิบดีโจ ไบเดน จะเผชิญผลกระทบอะไรจากการตัดสินใจในครั้งนี้

"ผมแทบไม่สงสัยเลยว่านี่จะทำให้ไบเดนเสียหาย" คริสโตเฟอร์ เฟล์ปส์ ผู้เชี่ยวชาญด้านอเมริกันศึกษาจากมหาวิทยาลัยนอตติงแฮม กล่าว "มันจะถูกมองว่าเป็นความสูญเสีย และเป็นไปได้ว่าเป็นความน่าอับอาย มันเป็นการตัดสินใจของเขา"