แผนหยุดยิงของสหรัฐฯ สำหรับฉนวนกาซาเป็นอย่างไร และอะไรคือจุดติดขัด ?

นายแอนโทนี บลิงเคน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของสหรัฐอเมริกา ได้เปิดเผยว่าอาจมีการหยุดยิงในสงครามระหว่างอิสราเอลและฮามาสที่ฉนวนกาซาภายในอีกไม่กี่วันนี้ หลังจากทางการอิสราเอลตกลงรับข้อเสนอสันติภาพที่เขาเสนอเมื่อวันที่ 19 ส.ค. ที่ผ่านมา

ข้อตกลงดังกล่าวจะเกี่ยวข้องกับการยุติการสู้รบในฉนวนกาซาและส่งคืนตัวประกันที่ฮามาสและพันธมิตรจับกุมไประหว่างการจู่โจมอิสราเอลเมื่อเดือน ต.ค. ปีที่แล้ว

ทางสหรัฐฯ ได้ทำงานเกี่ยวกับ “ข้อเสนอทอดสะพาน” เพื่อเอาชนะประเด็นที่ขัดขวางไม่ให้อิสราเอลและฮามาสยอมรับข้อตกลง

ประเด็นหลักในแผนสันติภาพที่สหรัฐฯ เสนอมีอะไรบ้าง

นายบลิงเคนกำลังอยู่ในอิสราเอลจนถึงตอนนี้ เพื่อส่งเสริมข้อตกลงสันติภาพให้เป็นไปตามแผนที่ประธานาธิบดีโจ ไบเดน ของสหรัฐฯ ได้วางไว้เมื่อเดือน พ.ค. ปีนี้ ซึ่งมีอยู่ทั้งหมด 3 ระยะ

ระยะแรกคือ “การหยุดยิงอย่างเต็มรูปแบบ” เป็นระยะเวลา 6 สัปดาห์ จากนั้นให้อิสราเอลถอนกำลังออกจากพื้นที่ที่มีประชากรอาศัยอยู่ทั้งหมดของฉนวนกาซา และให้แลกเปลี่ยนตัวประกันบางส่วนซึ่งรวมถึงผู้หญิง ผู้สูงวัย และผู้ที่ได้รับบาดเจ็บ โดยแลกตัวกับนักโทษชาวปาเลสไตน์ที่ถูกคุมขังอยู่ในเรือนจำของอิสราเอล

ระยะที่ 2 จะเกี่ยวข้องกับการปล่อยตัวประกันที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมด และเข้าสู่ “การยุติการสู้รบถาวร”

อิสราเอลกล่าวว่ามีตัวประกันมากกว่า 100 ชีวิต ที่ยังรอการช่วยเหลือ และเชื่อว่ามี 71 คน ที่ยังมีชีวิตอยู่ ขณะที่ 2 ใน 4 ของตัวประกันที่อยู่ในฉนวนกาซาอยู่แล้วเมื่อวันที่ 7 ต.ค. ได้เสียชีวิตลงแล้ว

ข้อตกลงที่เห็นร่วมกันเมื่อเดือน พ.ย. 2023 ทำให้กลุ่มฮามาสปล่อยตัวประกัน 105 คน ในช่วงการหยุดยิงชั่วคราวระยะเวลา 1 สัปดาห์ เพื่อแลกตัวกับนักโทษชาวปาเลสไตน์ประมาณ 240 คน จากเรือนจำของอิสราเอล

ในระยะที่ 3 ของข้อตกลงสันติภาพ เราจะได้เห็นการเริ่มต้นแผนการฟื้นฟูครั้งใหญ่สำหรับฉนวนกาซา รวมถึงการเก็บกู้ศพตัวประกันที่เสียชีวิต

จากแถลงการณ์ของรัฐบาลอิสราเอลเมื่อวันที่ 19 ส.ค. ที่ผ่านมา ระบุว่า “นายกรัฐมนตรีได้เน้นย้ำความมุ่งมั่นของอิสราเอลต่อข้อเสนอล่าสุดของสหรัฐฯ เพื่อปลดปล่อยตัวประกันของเรา โดยคำนึงถึงความต้องการด้านความมั่นคงของอิสราเอล ซึ่งเป็นเรื่องที่เขาเน้นย้ำอย่างหนักแน่นยิ่งด้วย”

แผนนี้มีจุดติดขัดอะไรบ้าง

คาดว่ายังมีประเด็นสำคัญที่ทางอิสราเอลและฮามาสยังเห็นต่างกันอยู่ โดยหนึ่งในนั้นคือประเด็นที่ระบุถึงการคงกองกำลังของอิสราเอลไว้ในพื้นที่ฉนวนกาซา เนื่องจากทางอิสราเอลต้องการให้กองกำลังอยู่ในพื้นที่นั้นต่อไป เพื่อหยุดยั้งไม่ให้เกิดการรวมตัวของกลุ่มฮามาส และต้องการสกัดกั้นการลักลอบนำเข้าอาวุธต่าง ๆ เข้าไปในพื้นที่ฉนวนกาซา

อย่างไรก็ตาม ทางกลุ่มฮามาสคัดค้านการคงอยู่ของกองกำลังอิสราเอลในพื้นที่หลังเกิดข้อตกลงหยุดยิง

นอกจากนี้ยังมีความเห็นต่างในเรื่องจำนวนและตัวตนของนักโทษปาเลสไตน์ที่จะถูกส่งกลับไปยังฉนวนกาซา เพื่อแลกกับตัวประกันของอิสราเอล

แผนสันติภาพข้อใดที่อาจบรรลุความตกลงได้

นายบลิงเคน รมว.การต่างประเทศสหรัฐฯ กล่าวว่าต้องเกิดการบรรลุข้อตกลงหยุดยิงอย่างเร่งด่วน

“นี่เป็นช่วงเวลาชี้เป็นชี้ตาย และน่าจะเป็นช่วงที่ดีที่สุด รวมถึงอาจเป็นโอกาสสุดท้ายเพื่อพาตัวประกันกลับบ้าน เพื่อทำให้เกิดการหยุดยิง และนำทุกคนไปสู่เส้นทางที่ดีขึ้นเพื่อสันติภาพและความมั่นคงที่ยั่งยืน” เขากล่าวเมื่อวันที่ 19 ส.ค. ระหว่างการเยือนอิสราเอล

หลังจากได้รับความยินยอมที่กว้างขวางมากขึ้นในรัฐบาลอิสราเอล เขาได้เดินทางไปยังกรุงไคโร ประเทศอียิปต์ เพื่อพูดคุยกับตัวกลางไกล่เกลี่ยของอียิปต์และกาตาร์ เนื่องจากทั้งสองประเทศมีช่องทางติดต่อประสานงานกลุ่มฮามาส

อย่างไรก็ตาม ทางกลุ่มฮามาสกล่าวว่าจะไม่ส่งผู้แทนไปยังที่นั่น

ขณะที่ นายบาเซ็ม นาอิม สมาชิกในสำนักงานการเมืองของกลุ่มฮามาสที่มีฐานอยู่ในกาตาร์บอกว่า “เราเห็นชอบในข้อตกลง [ผ่านผู้ไกล่เกลี่ย] เมื่อวันที่ 2 ก.ค. ดังนั้น เราจึงไม่ต้องการการเจรจารอบใหม่หรือหารือเกี่ยวกับข้อเรียกร้องใหม่ของนายเบนจามิน เนทันยาฮู”

เขาบอกว่าฮามาส “ยังคงสนใจ” ในข้อตกลงสันติภาพ แต่กล่าวด้วยว่า “เราได้แสดงให้เห็นถึงท่าทีที่ยืดหยุ่นและเป็นเชิงบวกในขั้นสูงสุดแล้ว ขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งเข้าใจว่านี่เป็นจุดอ่อนและใช้กำลังมาเผชิญหน้ามากขึ้น เขา (หมายถึงนายเนทันยาฮู) ไม่ได้สนใจที่จะบรรลุข้อตกลงหยุดยิง แต่สนใจแค่จะสุมไฟในภูมิภาคนี้อย่างไรต่อไป เพื่อรับใช้ผลประโยชน์ทางการเมืองของตัวเขาเอง”

ด้านรัฐบาลอิสราเอลตอบกลับฮามาสว่า “มีแต่ความดื้อรั้น” และบอกด้วยว่า “จำเป็นต้องสร้างแรงกดดันโดยตรง” ไปที่กลุ่มนี้

กองทัพอิสราเอลได้เปิดปฏิบัติการในฉนวนกาซาเพื่อทำลายกลุ่มฮามาส และโต้ตอบเหตุโจมตีทางตอนใต้ของอิสราเอลเมื่อวันที่ 7 ต.ค. ปีที่แล้ว ซึ่งส่งผลให้มีผู้คนราว 1,200 คน ถูกคร่าชีวิต และอีก 251 คนถูกจับเป็นตัวประกัน

นับตั้งแต่นั้นมาส่งผลให้ผู้เสียชีวิตในฉนวนกาซา 40,130 คน ตามข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุขที่ดำเนินการโดยกลุ่มฮามาส

การสู้รบยังคงดำเนินต่อไป โดยทางอิสราเอลกล่าวว่าในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านพวกเขาได้ทำลายพื้นที่ของฮามาสหลายแห่ง รวมถึงเครือข่ายอุโมงค์ที่พบจรวดและขีปนาวุธ ซึ่งทางอิสราเอลได้ “กำจัดผู้ก่อการร้ายหลายสิบคน” ด้วย

สื่อของปาเลสไตน์รายงานเมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมาว่า (19 ส.ค.) มีผู้เสียชีวิต 6 คน จากการโจมตีทางอากาศของอิสราเอลในเมืองข่าน ยูนิส ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของฉนวนกาซา และอีก 4 คน ถูกสังหารในเหตุโจมตีรถยนต์ทางตอนเหนือของฉนวนกาซา

ด้านนายบลิงเคนกล่าวว่า เขาเห็นว่าข้อตกลงสันติภาพจะบรรลุได้ในไม่ช้า แต่ทั้งแหล่งข่าวของอิสราเอลและฮามาสที่ให้สัมภาษณ์กับบีบีซี ไม่ได้มีความหวังเช่นนั้น