ยุคทองของนักฟันดาบฮ่องกง เมื่อกีฬาชนชั้นเจ้าอาณานิคมสร้างแชมป์โลกสามัญชน

ทีมนักฟันดาบชาวฮ่องกงคว้าเหรียญทองแล้ว 2 เหรียญ จากมหกรรมกีฬาโอลิมปิกกรุงปารีส หลังเริ่มการแข่งขันไปได้เพียง 3 วันเท่านั้น โดยกง มินไว อายุ 30 ปี สามารถเอาชนะคู่แข่งชาวฝรั่งเศส จนได้ครองอันดับหนึ่งในการแข่งขันรุ่นเฮฟวีเวทหญิงประเภทดาบเอเป้ ส่วนเฉิง กาหลง วัย 27 ปี สามารถรักษาตำแหน่งเจ้าของเหรียญทองเอาไว้ได้อีกครั้ง ในการแข่งขันประเภทดาบฟอยล์ชาย โดยเขาเป็นคนแรกที่คว้าเหรียญทองติดต่อกันสองสมัย ในประวัติศาสตร์การแข่งขันกีฬาฟันดาบโอลิมปิกที่มีมายาวนานถึง 68 ปี

จากการจัดอันดับล่าสุดของสหพันธ์กีฬาฟันดาบสากล (FIE) นักฟันดาบชาวฮ่องกงทั้งสองคนต่างก็ครองตำแหน่งมือวางอันดับหนึ่งของโลก โดยกง มินไว คือแชมป์ฟันดาบหญิงที่มีคะแนนสะสม 262 คะแนน ส่วนเฉิง กาหลง ก็เพิ่งกลับคืนสู่ตำแหน่งมือวางอันดับหนึ่งของฝ่ายชายอีกครั้ง ด้วยคะแนนสะสม 252 คะแนน

แม้จะมีประชากรจำนวนจำกัดเพียง 7 ล้านกว่าคน แต่เขตปกครองพิเศษฮ่องกงสามารถผลิตนักกีฬาฟันดาบชั้นนำระดับโลกออกมาได้อย่างต่อเนื่อง ทำให้ทีมนักฟันดาบของฮ่องกงถูกจัดว่ามีฝีมืออยู่ในอันดับต้น ๆ ของโลก ซึ่งบุคคลวงในของวงการฟันดาบฮ่องกงประมาณการว่า ปัจจุบันเกาะเล็ก ๆ ที่อยู่ใต้การปกครองของจีนแห่งนี้ มีนักกีฬาฟันดาบอย่างต่ำ 20,000 คน โดนส่วนใหญ่เป็นนักเรียนนักศึกษาของโรงเรียนและมหาวิทยาลัยต่าง ๆ รวมทั้งนักเรียนของโรงเรียนสอนฟันดาบเอกชนเกือบ 50 แห่ง ซึ่งอยู่ในสังกัดของสมาคมกีฬาฟันดาบฮ่องกง (HKFA)

ผู้สื่อข่าวของบีบีซีแผนกภาษาจีน ได้พูดคุยกับนักกีฬา โค้ช และนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญจำนวนหนึ่ง เพื่อหาคำตอบว่าสิ่งใดคือสาเหตุเบื้องหลังความเฟื่องฟูของกีฬาฟันดาบในฮ่องกง รวมทั้งหาคำอธิบายในเรื่องที่ว่า กีฬาที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นการละเล่นของชาวต่างชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งของชนชั้นขุนนางในยุคอาณานิคม กลายมาเป็นที่นิยมของชนชั้นกลางชาวจีนได้อย่างไร

ระบบการฝึกฝนแบบตะวันออกพบตะวันตก

“เธอจะไม่เป็นไร” ฉู่ กาหวัง หนึ่งในนักกีฬาฟันดาบทีมฮ่องกงกล่าว ขณะทำหน้าที่เป็นผู้บรรยายการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์ สำหรับการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกรอบชิงชนะเลิศระหว่าง กง มินไว กับนักฟันดาบหญิงชาวฝรั่งเศส โดยในตอนนั้นกงยังมีคะแนนตามหลังคู่แข่งอยู่มาก

การคาดการณ์ของฉู่นั้นถูกต้องอย่างยิ่ง เพราะภายหลังกงสามารถตีตื้นทำคะแนนเพิ่มขึ้นมา จนคว้าชัยชนะและเหรียญทองโอลิมปิกไปครองได้ในที่สุด ฉู่ยังบอกกับบีบีซีว่า “ฉันตั้งใจที่จะพูดเช่นนั้น เพราะเชื่อในความแข็งแกร่งของวิเวียน (กง มินไว หรือ มินนี กง) ฉันเคยเห็นเธอต่อสู้กับคู่แข่งคนนี้มาหลายรอบแล้ว ซึ่งทุกครั้งเธอจะมีคะแนนตามหลังในครึ่งแรกของเกม แต่จะกลับมาขึ้นนำและเอาชนะได้ในท้ายที่สุด”

ฉู่ กาหวัง วัย 29 ปี เป็นเพื่อนร่วมทีมฟันดาบของกง โดยทั้งสองลงแข่งนัดเปิดตัวครั้งแรกในมหกรรมกีฬาโอลิมปิกที่กรุงโตเกียว ในฐานะสมาชิกทีมนักฟันดาบหญิงของฮ่องกง ทั้งคู่เป็นนักกีฬามืออาชีพที่ฝึกซ้อมและลงแข่งแบบเต็มเวลาประจำสถาบันกีฬาฮ่องกง (HKSI) โดยต้องฝึกซ้อม 6 วันต่อสัปดาห์ คิดเป็นเวลารวม 25-60 ชั่วโมง ซึ่งนักกีฬาจะต้องออกกำลังเสริมสร้างความแข็งแกร่งของร่างกายในช่วงเช้า ก่อนจะฝึกร่วมกับคู่ซ้อมและฝึกฝนเทคนิคต่าง ๆ ในช่วงบ่าย

ทีมนักฟันดาบฮ่องกงเคยได้รับการฝึกสอนจากโค้ชชาวจีน แต่ในเวลาต่อมา เจ็ง ซิวหง หัวหน้าโค้ชคนใหม่ได้เข้ารับหน้าที่ปฏิรูปการบริหารทีม โดยได้จ้างโค้ชชั้นนำระดับโลกจากยุโรปมาทำการฝึกสอน ซึ่งโค้ชฟันดาบเหล่านี้รวมถึงเกรกอรี คูนีก์ (เกร็ก) โค้ชชาวฝรั่งเศสของเฉิง กาหลง และอ็อกเตเวียน เปตรู ซิดารู (ทาวี) โค้ชชาวโรมาเนียของกงด้วย

ในประเด็นนี้ เจ็ง ซิวหง มองว่า การวางรากฐานใหม่ตลอดช่วงสิบปีที่ผ่านมา นำไปสู่ “ฤดูเก็บเกี่ยว” ที่ทีมกีฬาฟันดาบฮ่องกงกำลังได้รับดอกผลแห่งความสำเร็จอยู่ในขณะนี้ ส่วนฉู่ กาหวัง ก็แสดงความเห็นด้วยว่า การปฏิรูปแบบรอบด้านดังกล่าวเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมการฝึกฝนของทีม ทั้งยังทำให้นักกีฬามีทัศนคติแบบใหม่อีกด้วย

“สไตล์การสอนของเกร็กจะให้เวลาผ่อนคลายกับนักกีฬามากกว่าคนอื่น แต่ทันทีที่เริ่มฝึกซ้อม นักกีฬาจะต้องตั้งอกตั้งใจและมีสมาธิเพื่อฝึกอย่างเข้มข้น วิธีนี้ช่วยสร้างความสมดุลและทำให้นักกีฬารู้สึกสนุกกับการฝึกซ้อมรวมทั้งการลงแข่งได้ ส่วนสไตล์การสอนของทาวีนั้นจะไม่กดดันเรามาก แต่มุ่งเน้นฝึกฝนเทคนิคต่าง ๆ โดยให้ความสนใจกับรายละเอียด” ฉู่กล่าว

นอกจากชาวยุโรปแล้ว ฉู่บอกว่าทีมโค้ชผู้ฝึกสอนยังมีชาวเอเชียอีกหลายคน ซึ่งรวมถึงโค้ชชาวฮ่องกง จีน และเกาหลีใต้ ซึ่งโค้ชชาวเอเชียจะเน้นการฝึกขั้นพื้นฐาน เพื่อให้นักกีฬามีทักษะการเต้นฟุตเวิร์กและการอ่านสัญญาณมือมาตรฐานของกรรมการได้อย่างแม่นยำถูกต้อง การฝึกเช่นนี้ยังทำให้การฟันดาบมีความว่องไวสูงมาก ซึ่งจะเป็นพื้นฐานที่ส่งเสริมต่อการฝึกเทคนิคระดับสูงกับโค้ชชาวยุโรปต่อไป

จู เจียหวัง นักฟันดาบชาวฮ่องกงอีกผู้หนึ่ง บอกกับบีบีซีแผนกภาษาจีนว่า “เป็นเรื่องสำคัญที่ทีมโค้ชนานาชาติจะปรึกษาหารือและทำงานร่วมกัน เช่นในการฝึกนักกีฬาหญิงที่ใช้ดาบน้ำหนักมาก ทาวีจะใช้แบบแผนการฝึกของยุโรปเป็นแนวทางหลัก ในขณะที่โค้ชจีนอย่างเจียง ไหเต้า จะเข้ามาประสานงานกับทาวีในการฝึกสอนด้วย เพราะเขาเข้าใจเรื่องความสูงและสรีระของชาวเอเชียมากกว่า จึงสามารถจะปรับปรุงแก้ไขและประยุกต์แบบแผนการฝึกของยุโรปให้เข้ากับพวกเราได้ ด้วยวิธีนี้เราสามารถได้ประโยชน์จากข้อดีของการฝึกทั้งแบบตะวันออกและตะวันตก” จูกล่าว “อย่างไรก็ตาม การฟันดาบเป็นกีฬาที่ชาวตะวันตกมักจะครองแชมป์อยู่เสมอ การสร้างความคุ้นเคยกับแนวคิดและทัศนคติแบบยุโรป จะทำให้เราสามารถต่อสู้กับคู่แข่งชาวยุโรปได้ดีขึ้น”

เฉิง กาหลง กล่าวเสริมว่า “กฎข้อแรกของเกร็กสำหรับนักกีฬาที่จะเข้าร่วมทีมฮ่องกง นั่นก็คือคุณต้องเปิดใจให้กว้าง เอาความคิดเดิม ๆ ที่ว่าการซ้อมหนักเป็นเรื่องดีออกไป เขาสนับสนุนให้นักกีฬาทำความเข้าใจตนเอง แทนที่จะเดินตามกฎการฝึกซ้อมอย่างงมงาย ซึ่งเรื่องนี้ทำให้ผมรู้จักใช้ความคิดอย่างลึกซึ้งเสมอ เวลาที่ออกท่าทางการฟันดาบต่าง ๆ ว่าเหตุใดผมจึงต้องทำเช่นนั้น”

ทัศนคติใหม่และประสบการณ์ในต่างประเทศ

ในการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกรอบชิงชนะเลิศกับฟิลิปโป มัชชี นักดาบชาวอิตาเลียน เฉิง กาหลง และโค้ชเกร็ก แสดงความร้อนแรงเปี่ยมด้วยพลังสุดขั้วออกมาตลอดการดวล ทั้งตวัดมือ ร้องตะโกน และกดดันกรรมการผู้ตัดสินไม่หยุดเมื่อต้องเสียคะแนน ทั้งสองฝ่ายต่างแทงคู่แข่งได้คนละสองครั้ง แต่กรรมการก็ไม่นับเป็นคะแนนให้กับใคร จนผู้ชมต้องลุ้นระทึกกันถึงการดวลยกที่สาม เฉิง กาหลง จึงเป็นฝ่ายชนะไป

ส่วนกง มินไว ซึ่งเข้าชิงเหรียญทองโอลิมปิกกับออริแอน มัลโล-โบรตอง นักฟันดาบสาวชาวฝรั่งเศสนั้น ต้องตกอยู่ในภาวะตึงเครียดกดดันอย่างถึงที่สุด เพราะกองเชียร์เจ้าบ้านชาวฝรั่งเศสพากันโห่ร้องเสียงกึกก้อง ทั้งประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ของฝรั่งเศส ก็มาร่วมชมการแข่งขันด้วย แต่กงซึ่งมีคะแนนตามหลังมัลโล-โบรตอง อยู่ในตอนแรก ก็สามารถพลิกสถานการณ์จนเอาชนะฝ่ายเจ้าภาพไปได้ในที่สุด

การที่นักฟันดาบชาวฮ่องกงทั้งสองสามารถควบคุมอารมณ์ได้ดี และสงบจิตใจให้เยือกเย็นลงได้ในระยะเวลาอันสั้น จนสามารถคว้าชัยชนะในสถานการณ์ที่มีความกดดันมหาศาลนั้น ฉู่ กาหวัง เชื่อว่าคุณสมบัติอันได้เปรียบนี้เป็นผลงานของโค้ชและนักจิตบำบัดจากศูนย์จิตวิทยาการกีฬาของ HKSI ซึ่งได้ส่งนักจิตบำบัดสองคนมาดูแลทีมกีฬาฟันดาบเป็นพิเศษ โดยนักจิตบำบัดจะเฝ้าสังเกตสภาพจิตใจของนักกีฬาระหว่างการฝึกซ้อมเป็นรายบุคคล และจะร่วมเดินทางไปกับทีมนักฟันดาบเสมอ ทั้งในการฝึกซ้อมที่ต่างประเทศและในการแข่งขันรายการต่าง ๆ

“พวกเราเข้ารับการบำบัดและขอคำปรึกษากับนักจิตวิทยาบ่อยมาก เขารู้จักพวกเราดีและเราเข้าไปพูดคุยกับเขาได้เสมอ เขาสอนให้ฉันทำสมาธิและอยู่กับปัจจุบัน ขณะเผชิญแรงกดดันจากสถานการณ์แวดล้อม การฝึกจิตแบบนี้ช่วยได้มากในการแข่งขัน” ฉู่กล่าว “กีฬาฟันดาบก็เหมือนกับการเล่นหมากรุก เราไม่ได้สู้กันด้วยกำลังกาย แต่ใช้สติปัญญา ประสบการณ์ และจิตใจ ดังนั้นคุณภาพของสิ่งเหล่านี้จึงสำคัญมาก”

นอกจากนี้ สมาคมกีฬาฟันดาบแห่งฮ่องกงยังเน้นให้ความสำคัญกับการฝึกซ้อมในต่างประเทศ โดยนักกีฬาต้องลงแข่งขันในต่างแดน 7-8 รายการต่อปี ซึ่งรวมถึงการฟันดาบชิงแชมป์โลกและชิงแชมป์เอเชีย ทั้งยังมีการจัดฝึกซ้อมในต่างประเทศเองราว 2 สัปดาห์ถึง 1 เดือน อย่างน้อย 4 ครั้งต่อปี คั่นอยู่ระหว่างการแข่งขันรายการเหล่านี้ด้วย เพื่อให้นักกีฬาได้สั่งสมประสบการณ์ในต่างแดน และสามารถปรับตัวให้เข้ากับเขตเวลาหรือไทม์โซนที่แตกต่างกันได้

จู เจียหวัง กล่าวพร้อมกับหัวเราะขำไปด้วยว่า “นี่คือเหตุผลที่พวกเราไปฝรั่งเศสกันบ่อยมาก สมาชิกทีมกีฬาฟันดาบของฮ่องกงทุกคนคุ้นเคยกับปารีสดี”

ในระหว่างการฝึกซ้อมที่ต่างประเทศ จูบอกว่าเธอจะมีโอกาสได้ฝึกต่อสู้กับนักกีฬาชาติต่าง ๆ รวมทั้งได้สังเกตการณ์เทคนิคการเล่นของโค้ชต่างชาติที่เธอไม่เคยได้เรียนรู้มาก่อน “ตัวอย่างเช่นตอนไปฝึกซ้อมที่ญี่ปุ่น ก่อนการแข่งขันชิงแชมป์โลกเมื่อปีที่แล้ว โค้ชญี่ปุ่นสอนการเต้นฟุตเวิร์กสำหรับนักฟันดาบซึ่งเป็นทักษะใหม่ให้กับเรา”

ฉู่ กาหวัง กล่าวเสริมว่า แม้การฝึกซ้อมในต่างประเทศจะเป็นบรรทัดฐานทั่วไปที่ทีมนักฟันดาบทั่วโลกต่างก็ทำกัน แต่ทีมฮ่องกงได้ทุ่มเททรัพยากรไปเป็นพิเศษเพื่อสิ่งนี้ เพื่อเตรียมนักกีฬาสำหรับการแข่งขันโอลิมปิก 2 ครั้ง ทั้งที่กรุงโตเกียวและกรุงปารีส ซึ่งก็ปรากฏว่าได้ผลคุ้มค่าอย่างยิ่งกับที่ลงทุนไป

มรดกตกทอดจากยุคอาณานิคม

แม้ความสำเร็จของทีมกีฬาฟันดาบฮ่องกงในปัจจุบัน จะมาจากการทุ่มเทในช่วงไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา แต่แท้จริงแล้วกีฬาฟันดาบมีรากฐานทางประวัติศาสตร์ในฮ่องกงมายาวนาน ตั้งแต่สมัยที่อังกฤษยังคงเป็นเจ้าอาณานิคม ผู้ปกครองเกาะเล็ก ๆ นอกชายฝั่งทางตอนใต้ของจีนแห่งนี้อยู่

เนื่องจากการฟันดาบเป็นกีฬาของชาวยุโรป ฮ่องกงในฐานะอดีตอาณานิคมของอังกฤษจึงได้รับสืบทอดการเล่นกีฬานี้มาด้วย มีชาวต่างชาติผู้สนใจกีฬาฟันดาบอยู่จำนวนหนึ่งในฮ่องกงตั้งแต่ก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง และต่อมายังมีนักฟันดาบชาวโปรตุเกสที่ย้ายมาพำนักอยู่ในมาเก๊าในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองด้วย โดยได้รับการฝึกฝนจากนักกีฬาฟันดาบโอลิมปิกที่เป็นเพื่อนร่วมชาติ ก่อนจะย้ายมาพำนักที่ฮ่องกงในเวลาต่อมา ซึ่งคนกลุ่มนี้และนักฟันดาบชาวอังกฤษได้เข้าร่วมการแข่งขันระดับท้องถิ่นเพิ่มมากขึ้น จนมีการก่อตั้งสหพันธ์กีฬาฟันดาบมือสมัครเล่นแห่งฮ่องกงในปี 1949 ซึ่งต่อมาองค์กรนี้ได้เข้าเป็นสมาชิกของสมาคมกีฬาฟันดาบเครือจักรภพ

ในช่วงทศวรรษ 1950 กีฬาฟันดาบเริ่มเป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นนำชาวจีนของฮ่องกง โดยบรรดาโรงเรียนและวิทยาลัยของคริสตจักรต่างก่อตั้งชมรมและทีมกีฬาฟันดาบขึ้น และเริ่มมีการแข่งขันระหว่างสถาบันการศึกษาในช่วงทศวรรษ 1960 ทำให้กีฬาประเภทนี้กลายเป็นแฟชั่นในสังคมของโรงเรียนชั้นนำอย่างเช่นวิทยาลัยลาซาล

ดร. ลุย ฮุงตัก รองศาสตราจารย์จากภาควิชาสุขศึกษาและพละศึกษา มหาวิทยาลัยศึกษาศาสตร์ฮ่องกง บอกว่าสถาบันการศึกษาเก่าแก่ที่มีชื่อเสียงมายาวนาน คือแหล่งบ่มเพาะนักกีฬาฟันดาบรุ่นแรก ๆ อย่างเช่นจอห์น ซาง ชุนวา อดีตรัฐมนตรีคลังของเขตปกครองพิเศษฮ่องกง ซึ่งผู้คนรู้จักกันดีว่าเขาคือนักกีฬาฟันดาบที่เก่งกาจ ก็เริ่มเล่นกีฬานี้ตอนเข้าเรียนชั้นมัธยมต้นที่วิทยาลัยลาซาลช่วงทศวรรษ 1960

แม้จะย้ายไปเรียนที่สหรัฐอเมริกาในชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย แต่จอห์น ซาง ชุนวา ก็ยังคงเล่นกีฬาฟันดาบต่อไป จนได้เป็นกัปตันทีมฟันดาบของเอ็มไอที และเมื่อเขากลับบ้านเกิดในช่วงทศวรรษ 1980 ก็ยังมาเป็นโค้ชอาสาสมัครให้กับโรงเรียนเก่านานถึง 30 ปี ทำให้ปัจจุบันมีลูกศิษย์ของเขาเป็นนักกีฬาของทีมฟันดาบฮ่องกงหลายคน รวมทั้งชอย ชุนแหยน นักฟันดาบฟอยล์ชายมือวางอันดับ 20 ของโลกด้วย

แม้จนทุกวันนี้ เด็กที่มีทักษะกีฬาฟันดาบจะได้รับคะแนนพิเศษในการสมัครสอบเข้าโรงเรียนเก่าแก่ที่มีชื่อเสียง ซึ่งนับเป็นการแสดงถึงสถานะพิเศษของกีฬาฟันดาบในหมู่ชนชั้นสูงของฮ่องกง ทำให้กีฬาที่เคยได้รับความนิยมแค่ในวงสังคมกลุ่มเล็ก ๆ ขยายออกไปสู่คนหมู่มากในช่วงทศวรรษ 1980 โดยความเปลี่ยนแปลงนี้เชื่อมโยงเกี่ยวข้องกับนโยบายการปกครองใหม่ของเจ้าอาณานิคม

ดร.ลุย บอกว่า “ทั้งก่อนและหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ประเทศต่าง ๆ ได้รวมเอากีฬาเข้าเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายการปกครองระดับชาติ เพื่อส่งเสริมการศึกษา เพิ่มผลิตภาพ ยกระดับทักษะการทหาร และเชิดชูเกียรติภูมิของชาติ แต่ฮ่องกงไม่ใช่ประเทศ รัฐบาลยุคอาณานิคมจึงละเลยไม่ให้ความสนใจเรื่องการกีฬา”

แต่ทุกอย่างก็เปลี่ยนไปหลังเกิดเหตุจลาจล 7 มิ.ย. 1972 ซึ่งรัฐบาลอังกฤษได้เล็งเห็นว่า ถึงเวลาที่จะต้องเปลี่ยนแปลงการปกครองฮ่องกงแล้ว โดยมีการส่งเสริมแผนปฏิรูปทางสังคมใหม่หลายอย่าง รวมทั้งนโยบายเพื่อเยาวชนและนโยบายพัฒนาการกีฬา โดยจัดการแข่งขันหลายประเภทรวมทั้งก่อตั้งสำนักงานกีฬาและนันทนาการขึ้นในปี 1973

“รัฐบาลอังกฤษในยุคนั้นเชื่อว่า คนหนุ่มสาวมีพลังร้อนแรงในตัวเหลืออยู่มากเกินไป จนต้องมาระบายออกกับการร่วมก่อเหตุจลาจล ดังนั้นการส่งเสริมสนับสนุนให้พวกเขาเล่นกีฬาจึงเป็นทางออกที่รัฐบาลอังกฤษเลือก ซึ่งเป็นแนวทางเดียวกับที่ใช้จัดการเยาวชนหัวร้อนบนแผ่นดินอังกฤษนั่นเอง ซึ่งในทางวิชาการแล้ว กีฬาสามารถสร้างความสามัคคีเป็นหนึ่งเดียวกันของสังคม และช่วยขจัดความปั่นป่วนวุ่นวายในสังคมได้” ดร.ลุยกล่าว

เมืองแห่งนักดาบสองหมื่นคน

เมื่อปี 1982 รัฐบาลอังกฤษที่ปกครองฮ่องกงได้ก่อตั้งศูนย์กีฬารัชดาภิเษก (Silver Jubilee Sports Center) ซึ่งในเวลาต่อมาได้กลายเป็นสถาบัน HKSI ในย่านซาถิ่น เพื่อสร้างนักกีฬาชั้นนำและส่งเสริมกิจกรรมกีฬาประเภทต่าง ๆ โดยกีฬาฟันดาบเป็น 1 ใน 9 โครงการเริ่มแรก

ดร.ลุยเล่าว่าในตอนนั้นเขาเพิ่งสำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยครู และได้เข้าเรียนในหลักสูตรที่ศูนย์ดังกล่าวจัดขึ้น เพื่อให้ครูพละศึกษาได้ฝึกฝนการเล่นกีฬาเขตหนาว เช่นการฟันดาบ ยิงปืน และพายเรือแคนู “ครูพละเรียนรู้กีฬาเหล่านี้ แล้วนำกลับไปสอนเด็กนักเรียนชั้นประถมและมัธยม ทำให้เยาวชนในระดับรากหญ้าได้รู้จักและเริ่มมีความสนใจ กรรมการบริหารของสหพันธ์กีฬาฟันดาบฮ่องกงหลายคนก็เริ่มเรียนฟันดาบมาแบบนี้”

นักกีฬาฟันดาบที่ผ่านการฝึกฝนของศูนย์กีฬารัชดาภิเษกหลายคน ปัจจุบันได้เกษียณตัวเองจากการเป็นโค้ชในยุคทศวรรษ 1990 แล้วหันมาเปิดโรงเรียนสอนฟันดาบเอกชน อย่างเช่นลี หวิงเกิง อดีตสมาชิกทีมตัวแทนฮ่องกงในการแข่งขันเอเชียนเกมส์ปี 1998 ได้เปิดสถาบันสอนกีฬาฟันดาบแห่งฮ่องกงขึ้นในปี 2012

“ตอนที่ผมยังเป็นนักกีฬาเมื่อ 30 ปีก่อน มีนักฟันดาบในฮ่องกงราว 500 คน แต่ตอนนี้แค่ในการแข่งขันระดับประถมศึกษารายการเดียว ก็มีผู้เข้าร่วมแล้ว 2,000-3,000 คน” ลีกล่าว

ลีมองว่าแม้กีฬาฟันดาบจะเคยเป็นของชนชั้นสูงเจ้าอาณานิคม แต่ตอนนี้การพัฒนาทางเศรษฐกิจทำให้ฮ่องกงมีชนชั้นกลางเพิ่มมากขึ้น ซึ่งครอบครัวเหล่านี้มีเงินที่จะสนับสนุนให้ลูกหลานเริ่มเรียนฟันดาบตั้งแต่อายุยังน้อย จนปัจจุบันมีเด็กนักเรียนในชั้นประถมศึกษาหรือแม้แต่กระทั่งเด็กเล็กชั้นอนุบาลมากมายที่เรียนฟันดาบ โดยเด็กอายุน้อยที่สุดที่เขาเคยพบเริ่มเรียนฟันดาบเมื่อตอน 3 ขวบเท่านั้น

จากการประมาณการของเขาแล้ว ทุกวันนี้น่าจะมีนักกีฬาฟันดาบอย่างต่ำ 20,000 คนในเกาะฮ่องกง โดยนับรวมเอานักเรียนนักศึกษาทุกระดับชั้นและผู้ใหญ่ที่ยังเล่นกีฬานี้เอาไว้ด้วย

“นักกีฬาฟันดาบอย่างจางเจียหลางก็เติบโตมาแบบนี้ ยิ่งมีคนระดับรากหญ้าเริ่มเล่นกีฬานี้ตั้งแต่เด็กมากขึ้นเท่าไหร่ ก็ยิ่งมีตัวเลือกให้เราสร้างนักฟันดาบชั้นนำได้มากขึ้นและแข็งแกร่งขึ้นเท่านั้น ในขณะที่ HKSI เน้นการสร้างนักกีฬาหัวกะทิชั้นนำ สถาบันเอกชนของเราก็รับผิดชอบการส่งเสริมกีฬาประเภทนี้ในหมู่คนทั่วไป เราแบ่งงานกันทำตลอดระยะเวลา 30 ปีที่ผ่านมา ดังนั้นตำแหน่งแชมป์โลกเหรียญทองโอลิมปิกจึงไม่ได้มาง่าย ๆ เพราะโชคดี แต่เป็นผลงานของคนฮ่องกงถึงสามชั่วรุ่นด้วยกัน”

เหอ หยาง โค้ชหนุ่มซึ่งเรียนกีฬาฟันดาบมาในรุ่นเดียวกับเฉิง กาหลง บอกว่าฮ่องกงนั้นมีข้อดีที่เป็นเกาะเล็ก ๆ ดังนั้นการเดินทางไปเรียนหรือเข้าร่วมการแข่งขันในรายการต่าง ๆ ทั้งในท้องถิ่นหรือที่จัดขึ้นในมาเก๊าและจีนแผ่นดินใหญ่ จึงเป็นเรื่องง่ายที่ไม่เสียเวลาและค่าใช้จ่ายมากนัก เมื่อเทียบกับประเทศหรือดินแดนอื่นแล้ว เยาวชนในฮ่องกงมีโอกาสจะเติบโตในเส้นทางกีฬาฟันดาบได้มากกว่า ประกอบกับการเรียนการสอนกีฬาฟันดาบยุคใหม่ในฮ่องกง มีแนวโน้มที่จะเน้นความสนุกสนานไม่เคร่งเครียดเหมือนแต่ก่อน

โฮ ไหลไค ครูกีฬาฟันดาบหญิงในโรงเรียนมัธยมแห่งหนึ่งบอกว่า กีฬาฟันดาบได้รับความสนใจและเฟื่องฟูขึ้นอย่างมากหลังเฉิง กาหลง สามารถคว้าแชมป์โลกและเหรียญทองโอลิมปิกมาครอง ประกอบกับค่าใช้จ่ายในการเล่นกีฬาฟันดาบยุคปัจจุบันไม่แพงอย่างที่คิด เพราะค่าจ้างโค้ชฟันดาบก็อยู่ในระดับเดียวกับโค้ชบาสเก็ตบอล ค่าอุปกรณ์รวมทั้งเสื้อผ้าก็ลดลงมากหลังสหพันธ์กีฬาฟันดาบสากลยอมรับรองสินค้าที่จีนเป็นผู้ผลิต จึงเชื่อได้ว่าเส้นทางในการสร้างนักกีฬาฟันดาบหน้าใหม่ในรุ่นที่สี่ของฮ่องกงจะยังคงสดใสอย่างแน่นอน