เปิด 8 สาเหตุที่อาจทำให้ขาดประจำเดือนแม้ไม่ได้ตั้งครรถ์
ที่มาของภาพ, Getty Images
- Author, แผนก 100 Women ของบีบีซี
อาการขาดประจำเดือนในสตรีวัยเจริญพันธุ์เรียกว่า ภาวะขาดประจำเดือน (amenorrhea) และแม้สาเหตุที่ทราบกันดีคือการตั้งครรภ์ แต่ก็มีสาเหตุอีกหลายประการที่สามารถทำให้ประจำเดือนมาช้าหรือไม่มาได้
โดยทั่วไปแล้วสตรีวัยเจริญพันธุ์จะมีประจำเดือนทุก ๆ 28 วัน แม้การที่รอบเดือนสั้นหรือนานกว่าเล็กน้อย ระหว่าง 24-35 วัน เป็นเรื่องที่พบได้บ่อย และการขาดประจำเดือนบ้างเป็นครั้งคราวก็ไม่ถือเป็นปัญหาทางสุขภาพร้ายแรง แต่การขาดประจำเดือนซ้ำ ๆ อาจถือเป็นสัญญาณบ่งชี้ปัญหาสุขภาพที่ซ่อนอยู่ได้
"คุณต้องรู้จักร่างกายของตัวเองและวิธีการทำงานของมัน เพื่อที่คุณจะทราบได้เวลาที่มันผิดปกติ และร่างกายของผู้หญิงแต่ละคนก็มีวิธีการทำงานที่แตกต่างกันออกไป ไม่มีผู้หญิงคนไหนเลยที่มีลักษณะเหมือนกันทั้งหมด" นพ.อมิรา อัลคูร์ดิน มาร์ติเนซ สูตินรีแพทย์ กล่าวกับบีบีซี
สำนักงานบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร ( UK's National Health Service - NHS) แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หากคุณมีอาการประจำเดือนขาดติดต่อกัน 3 เดือนโดยที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ หรือหากประจำเดือนของคุณหยุดมาก่อนอายุ 45 ปี
คลินิกมาโย (Mayo) ในสหรัฐอเมริกา แนะนำให้ปรึกษาแพทย์สำหรับเด็กผู้หญิงที่ยังไม่มีประจำเดือนเมื่ออายุถึง 15 ปี
ต่อไปนี้คือสาเหตุทั่วไป 8 ประการ ตามที่สถาบันทั้งสองแห่งระบุว่า สามารถทำให้ประจำเดือนของผู้หญิงหยุดได้แม้ไม่ได้ตั้งครรภ์
1. ความเครียด
"ความเครียดคือสาเหตุที่สำคัญที่สุด และเป็นปัญหาใหญ่ในยุคสมัยนี้" ดร. อมิรา อัลคูร์ดิน มาร์ติเนซ กล่าว
ความเครียดกระตุ้นให้ร่างกายผลิตฮอร์โมน เช่น อะดรีนาลีน (Adrenaline) ซึ่งทำให้ร่างกายอยู่ในภาวะตื่นตัวมากขึ้นเพื่อใช้เป็นกลไกป้องกันตัวเองในสถานการณ์อันตราย
การได้รับฮอร์โมนเหล่านี้เป็นเวลานานอาจทำให้เกิดความผิดปกติของรอบเดือน โดยสามารถทำให้รอบเดือนมีระยะนานขึ้นหรือสั้นลง ประจำเดือนขาด หรือมีอาการเจ็บปวดมากระหว่างมีรอบเดือน และในบางกรณีอาจทำให้ผู้หญิงมีประจำเดือน 2 ครั้งในรอบเดือนปกติ 4 สัปดาห์
หากความเครียดเป็นสาเหตุของการที่ประจำเดือนมาช้าหรือประจำเดือนขาด สำนักงานบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักรแนะนำให้ใช้วิธีการต่าง ๆ เช่น การออกกำลังกายเป็นประจำ หรือการฝึกเทคนิคการหายใจ
หากวิธีการเหล่านี้ไม่ได้ผล ก็ยังมีวิธีการบำบัดทางปัญญาและพฤติกรรม (cognitive-behavioural therapies - CBT) ที่สามารถช่วยให้ผู้ป่วยรับมือกับความเครียดและความวิตกกังวลได้ดียิ่งขึ้น
2. การลดของน้ำหนักที่มากเกินไปหรืออย่างฉับพลัน
การจำกัดปริมาณแคลอรีที่บริโภคอย่างเข้มงวดอาจทำให้ร่างกายไม่สามารถผลิตฮอร์โมนที่จำเป็นต่อการตกไข่ได้ ซึ่งนักโภชนาการสามารถช่วยให้ผู้ป่วยที่มีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ รวมถึงผู้ใหญ่ที่มีดัชนีมวลกาย (BMI) ต่ำกว่า 18.5 เพิ่มน้ำหนักในทางที่ดีต่อสุขภาพได้
เมื่ออาการน้ำหนักลดลงเกิดขึ้น เนื่องจากความผิดปกติในการรับประทานอาหาร เช่น โรคคลั่งผอม (anorexia) ผู้มีอาการดังกล่าวจำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลือจากจิตแพทย์
ที่มาของภาพ, Getty Images
3. น้ำหนักมากกว่าเกณฑ์ หรือโรคอ้วน
การมีน้ำหนักตัวมากเกินไป อาจทำให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนมากเกิน ฮอร์โมนนี้ทำหน้าที่ควบคุมระบบสืบพันธุ์ของผู้หญิง โดยระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่เพิ่มขึ้นอาจส่งผลต่อความถี่ของรอบเดือน และในบางกรณีอาจทำให้รอบเดือนหยุดลงโดยสิ้นเชิง
สำหรับผู้หญิงที่ประสบปัญหาภาวะหยุดมีประจำเดือน และมีน้ำหนักเกิน หรือมีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) มากกว่า 30 แพทย์มักจะแนะนำให้พบกับนักโภชนาการเพื่อขอคำแนะนำในการลดน้ำหนักเพื่อให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
4. การออกกำลังกายอย่างหักโหม
ความตรึงเครียดทางกายจากการออกกำลังกายอย่างหนักอาจส่งผลต่อระดับฮอร์โมนที่ควบคุมการมีประจำเดือน และการสูญเสียไขมันในร่างกายมากเกินไปอาจหยุดยั้งการตกไข่ได้
ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์การกีฬาสามารถให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีการรักษาประสิทธิภาพการแข่งขันกีฬาด้วยการออกกำลังกายที่เหมาะสมต่อร่างกายได้ สำหรับนักกีฬาอาชีพ
ที่มาของภาพ, Getty Images
5. ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome - PCOS)
รังไข่ที่มีถุงน้ำจำนวนมาก ประกอบไปด้วย ฟอลลิเคิลจำนวนมาก ซึ่งคือถุงน้ำที่ยังไม่พัฒนาเพื่อให้ไข่เจริญเติบโตได้ ในผู้หญิงที่มีภาวะนี้ถุงเหล่านี้มักไม่สามารถปล่อยไข่ออกมาได้ ดังนั้นจึงไม่มีการตกไข่
สำนักงานบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร ประมาณการว่าภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบส่งผลกระทบต่อผู้หญิง 1 ใน 10 คน โดยสาเหตุนี้คิดเป็น 33%ของกรณีที่มีประจำเดือนขาดหายไป
ที่มาของภาพ, Getty Images
6. วัยหมดประจำเดือน หรือภาวะประจำเดือนหมดก่อนวัย
เช่นเดียวกันกับการตั้งครรภ์และการให้นมบุตร ภาวะหมดประจำเดือนเป็นอีกสาเหตุตามธรรมชาติอย่างหนึ่งของการหยุดมีประจำเดือน
เมื่อผู้หญิงเข้าใกล้ภาวะหมดประจำเดือน ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนจะเริ่มลดลง และการตกไข่จะไม่สม่ำเสมอ ภาวะหมดประจำเดือนมักเกิดขึ้นในช่วงอายุ 45-55 ปี
อย่างไรก็ตาม การศึกษาทางการแพทย์ประมาณการว่าผู้หญิง 1 ใน 100 คนจะเข้าสู่ภาวะหมดประจำเดือนก่อนอายุ 40 ปี ซึ่งเป็นภาวะที่เรียกว่าภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัย หรือภาวะรังไข่ล้มเหลวก่อนวัย
7. ยาคุมกำเนิด
ยาคุมกำเนิด ชนิดฉีด ฝัง และอุปกรณ์คุมกำเนิดอื่น ๆ บางชนิดก็อาจทำให้เกิดภาวะหยุดมีประจำเดือนได้เช่นกัน โดยแม้จะหยุดใช้ยาคุมกำเนิดแบบรับประทานแล้ว ร่างกายก็อาจต้องใช้เวลาสักระยะก่อนที่การตกไข่จะกลับมาเป็นปกติอีกครั้ง
8. อาการป่วยอื่น ๆ และการใช้ยาเป็นระยะเวลานาน
การขาดประจำเดือนอาจเป็นผลมาจากภาวะทางปัญหาสุขภาพระยะยาว เช่น โรคเบาหวาน หรือความผิดปกติของฮอร์โมน เช่น ไทรอยด์ทำงานหนักหรือน้อยเกินไป
นอกจากนี้ ภาวะหยุดมีประจำเดือนยังอาจเกิดจากการรับยาบางชนิด เช่น ยาต้านอาการทางจิต (antipsychotic), เคมีบำบัด (chemotherapy), ยาต้านซึมเศร้า (antidepressants) และยาการรักษาความดันโลหิตสูงและอาการแพ้ ตามที่คลินิคมาโยระบุ
