มองอนาคตกลุ่มฮามาส กลุ่มติดอาวุธนี้จะรอดจากสงครามในฉนวนกาซาได้หรือไม่ ?

นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล กล่าวว่า เขาตั้งใจจะควบคุมกาซาทั้งหมด แต่เขา "ไม่ต้องการเก็บรักษามันไว้" แล้วอนาคตของกลุ่มฮามาสในกาซาจะเป็นอย่างไรต่อไป

ไม่กี่วันก่อนมีคำแถลงของเนทันยาฮู กลุ่มติดอาวุธนี้ออกมายืนยันอีกครั้งว่า พวกเขาปฏิเสธที่จะปลดอาวุธ เว้นแต่มีการสถาปนารัฐปาเลสไตน์อันมีอธิปไตยขึ้น ฮามาสกำลังตอบสนองต่อหนึ่งในข้อเรียกร้องสำคัญของอิสราเอลและสหรัฐฯ เกี่ยวกับการเจรจาหยุดยิงในฉนวนกาซา

อิสราเอลถือว่าการปลดอาวุธฮามาสเป็นหนึ่งในเงื่อนไขหลักสำหรับการทำข้อตกลงใด ๆ เพื่อยุติความขัดแย้ง

ในการประชุมระดับสูงระหว่างประเทศเกี่ยวกับการปะทะภายในฉนวนกาซา ที่สำนักงานใหญ่สหประชาชาติในนครนิวยอร์กเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ซึ่งมีซาอุดีอาระเบียและฝรั่งเศสเป็นประธานร่วม ปรากฏว่าประเทศต่าง ๆ 17 ประเทศ สหภาพยุโรป และสันนิบาตอาหรับ ได้ออกแถลงการณ์เรียกร้องให้ฮามาสวางอาวุธและยอมสละการควบคุมฉนวนกาซาเพื่อยุติสงคราม

อียิปต์และกาตาร์ ซึ่งปกติแล้วเป็นประเทศผู้ไกล่เกลี่ยในการเจรจายุติความขัดแย้งในกาซา ได้ร่วมลงชื่อในแถลงการณ์นี้ด้วย ขณะที่อิสราเอลและสหรัฐฯ ไม่ได้ลงนาม

ฮามาสจะสู้รบด้วยอาวุธต่อไป

ผู้นำฮามาสคนหนึ่งกล่าวกับสำนักข่าวอัลจาซีราว่า ฮามาสจะไม่ยอมแพ้ "แม้กระทั่งไม่มีกระสุนเหลือแล้ว"

คำแถลงของเขาตอกย้ำว่า ฮามาสปรารถนาจะต่อสู้ด้วยอาวุธต่อไป ยกเว้นจะมีการจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์ขึ้น

ฮอสซัม อัล-ดาจานี ศาสตราจารย์ด้านการเมืองปาเลสไตน์ประจำมหาวิทยาลัยอัลอุมมะห์ในกาซา เชื่อว่า หลังการประชุมระดับสูงดังกล่าว สื่อจำนวนมากได้หันไปให้ความสนใจกับมาตรา 11 ของปฏิญญานิวยอร์ก (New York declaration)

คำประกาศอย่างเป็นทางการที่เผยแพร่จากการประชุมอ้างถึงมาตรา 11 ที่ระบุว่า "การปกครอง การบังคับใช้กฎหมาย และความมั่นคงทั่วดินแดนปาเลสไตน์ทั้งหมดต้องขึ้นอยู่กับอำนาจของปาเลสไตน์แต่เพียงผู้เดียว"

อัล-ดาจานี ชี้ให้เห็นว่า กฎอื่นอีก 41 มาตราที่ปรากฏในเอกสารฉบับนี้เรียกร้องให้มีการจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์และการคงอยู่ของรัฐดังกล่าวร่วมกับอิสราเอล เขาบอกว่านี่หมายความว่าปฏิญญานี้ได้ระบุวิธีการต่าง ๆ ที่จะเป็นการสถาปนารัฐปาเลสไตน์ขึ้น

"หากส่วนที่เหลือของปฏิญญานิวยอร์กถูกนำไปใช้จริง มาตรา 11 ก็เหมือนมีผลบังคับใช้จริงไปแล้ว" อัล-ดาจานี กล่าวกับบีบีซี

รัฐปาเลสไตน์

ฮามาสถูกสหรัฐฯ สหราชอาณาจักร และประเทศตะวันตกอื่น ๆ ตราหน้าว่าเป็นองค์กรก่อการร้าย

ฮามาสกล่าวว่า เมื่อมีรัฐปาเลสไตน์แล้ว กลุ่มจะยอมมอบอาวุธให้กับทางการปาเลสไตน์ในอนาคต

แต่นักวิเคราะห์กล่าวว่า กลุ่มฮามาสได้สูญเสียการควบคุมฉนวนกาซาไปเป็นจำนวนมาก

ฮามาสยังคงรักษาสถานะของตนในฐานะองค์กรปกครองดินแดน และเพิ่งเปิดตัวหน่วยรักษาความมั่นคงใหม่คือ ซาห์ม (Sahm) หรือที่รู้จักกันในชื่อหน่วย แอร์โรว์ ยูนิท ซึ่งปฏิบัติการโดยมีเป้าหมายเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของพลเมืองและป้องกันการปล้นสะดม

พลเรือนชาวปาเลสไตน์ได้แสดงความไม่พอใจต่อฮามาส ส่วนบรรดานักรบก็เข้าปราบปรามการประท้วง

อาหารและความช่วยเหลือต่าง ๆ ขาดแคลน โดยหน่วยงานบรรเทาทุกข์และองค์การสหประชาชาติเตือนว่าประชาชนในกาซากำลังอดอยากและเสียชีวิต

นักวิเคราะห์หลายคนเชื่อว่า นักรบฮามาสรู้สึกท่วมท้น และไม่คาดคิดว่าจะตกอยู่ในสภาวะที่อ่อนแอเช่นนี้เมื่อพวกเขาเริ่มเปิดฉากโจมตีอิสราเอลเมื่อ 7 ต.ค. 2023

นักรบของกลุ่มฮามาสอ่อนล้าลง ซึ่งตอนนี้ก็เป็นเวลา 22 เดือนแล้วหลังจากอิสราเอลตอบโต้กลับด้วยการโจมตีทางทหาร

แหล่งข่าวในพื้นที่รายงานว่า ฮามาสยังคงมีอาวุธอยู่ แต่คลังอาวุธของพวกเขากำลังลดลง

พวกเขากล่าวว่า กลุ่มฮามาสพึ่งพาการนำเศษซากอาวุธที่เหลือจากการโจมตีของอิสราเอลกลับมาใช้ใหม่ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นระเบิดที่ยังไม่ระเบิด

นักรบฮามาสกำจัดวัตถุระเบิดและดัดแปลงอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ระเบิดได้ เพื่อใช้โจมตีทหารอิสราเอล

อิสราเอลปฏิเสธไม่ให้ผู้สื่อข่าวบีบีซีเข้าพื้นที่ฉนวนกาซา ดังนั้นเราจึงไม่สามารถตรวจสอบเรื่องนี้ได้อย่างอิสระ

ในระดับภูมิภาค กลุ่มติดอาวุธนี้มีพันธมิตรเหลืออยู่เพียงน้อยนิด หลังจากเกิดสงคราม 12 วันระหว่างอิสราเอล-อิหร่าน รัฐบาลกรุงเตหะรานก็สามารถให้การสนับสนุนฮามาสได้น้อยลง

กองกำลังติดอาวุธฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับอิหร่าน ก็อ่อนแอลงเช่นกันจากการถูกอิสราเอลโจมตีและสังหารผู้นำหลายคนของกลุ่ม

ฮิซบอลเลาะห์กำลังเผชิญกับข้อเรียกร้องของรัฐบาลเลบานอนให้ปลดอาวุธ และมีโอกาสน้อยมากที่ฮิซบอลเลาะห์จะไปให้การสนับสนุนกลุ่มอื่น ๆ เช่น ฮามาส ได้

สันนิบาตอาหรับ

สันนิบาตอาหรับได้ลงนามในปฏิญญานิวยอร์ก เรียกร้องให้ฮามาสปลดอาวุธ

องค์กรนี้มีสมาชิก 22 ประเทศ รวมถึงชาติที่มักเป็นมิตรและยินดีต้อนรับฮามาสอย่างประเทศกาตาร์

ศาสตราจารย์ยอสซี เมเคลเบิร์ก ที่ปรึกษาอาวุโสประจำสถาบันแชตธัม เฮาส์ (Chatham House) ซึ่งเป็นเวทีสนทนาเกี่ยวกับกิจการโลกในลอนดอน เชื่อว่า อิสราเอลและสหรัฐฯ กำลังโอบรับจุดยืนของสันนิบาตอาหรับ

แต่เขากล่าวว่าน้ำเสียงของชาติอาหรับได้เปลี่ยนไปแล้ว โดยชี้ให้เห็นว่าแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นจากกลุ่มประเทศอาหรับและผู้เล่นในภูมิภาคอาจทำให้ฮามาส "โดดเดี่ยว" อย่างมาก

ตัวประกัน

ฮามาสยังคงควบคุมตัวประกันชาวอิสราเอลที่เหลือซึ่งถูกจับเมื่อ 7 ต.ค. 2023 ไว้เป็นเครื่องต่อรอง

กลุ่มติดอาวุธนี้จับตัวประกันไป 251 คนในระหว่างการเปิดฉากโจมตีที่ไม่คาดคิดมาก่อน ซึ่งคร่าชีวิตผู้คนไปประมาณ 1,200 คน

สงครามที่ตามมาหลังจากนั้นทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 60,000 คน อันเป็นผลมาจากปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลในฉนวนกาซา ตามข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุขที่อยู่ในการบริหารของกลุ่มฮามาส

สหรัฐฯ เชื่อว่า มีตัวประกันอย่างน้อย 20 คนยังมีชีวิตอยู่ในฉนวนกาซา หลังจากบางคนเสียชีวิต และบางส่วนถูกส่งตัวกลับอิสราเอลแล้ว

ฮามาสเผยแพร่วิดีโอของ เอเวียตาร์ ดาวิด ตัวประกันชาวอิสราเอล เมื่อต้นเดือน ส.ค. ซึ่งแสดงให้เห็นสภาพร่างกายที่อ่อนแอและผอมโซ

นักวิจารณ์กล่าวว่า ฮามาสหวังว่าวิดีโอนี้จะทำให้ครอบครัวของตัวประกันไปกดดันนายกรัฐมนตรีอิสราเอลมากขึ้นให้ยุติสงคราม

หลังจากวิดีโอนี้ถูกเผยแพร่ ครอบครัวของตัวประกันเรียกร้องให้เนทันยาฮูให้ความสำคัญกับการปล่อยตัวตัวประกัน

ผู้นำฮามาสถูกสังหารตั้งแต่ 7 ต.ค. 2023

นับตั้งแต่เดือน ต.ค. 2023 อิสราเอลได้ลอบสังหารผู้นำระดับสูงของฮามาสไปหลายคน รวมถึง อิสมาอิล ฮานิเยห์ ผู้นำของกลุ่ม ซึ่งถูกสังหารในการโจมตีที่กรุงเตหะราน เมืองหลวงของอิหร่าน

อิสราเอลยังคร่าชีวิต ยาห์ยา ซินวาร์ ซึ่งเชื่อกันอย่างกว้างขวางว่าเป็นผู้วางแผนปฏิบัติการโจมตีวันที่ 7 ต.ค. 2023

เมเคลเบิร์กกล่าวว่า ผู้นำฮามาสในฉนวนกาซามีผลประโยชน์ที่แตกต่างจากกลุ่มผู้นำฮามาสที่อยู่นอกกาซา

นอกเหนือจากการให้ความสำคัญเรื่องการเอาชีวิตรอดทางกายภาพแล้ว "พวกเขายังพยายามรักษาการมีความสำคัญทางการเมือง ซึ่งยังคงมีการสนับสนุนอยู่บ้างเพื่อให้บรรลุข้อตกลง"

แต่เพื่อให้กลุ่มฮามาสยังคงมีความสำคัญ ผู้นำที่เหลือต้องทำการตัดสินใจเรื่องยาก ๆ หลายเรื่อง

หลังจากเนทันยาฮูประกาศเจตนารมณ์เมื่อวันพฤหัสบดี (7 ส.ค.) ที่จะ "ควบคุม" ฉนวนกาซา และ "กำจัดฮามาส" ทางเลือกของกลุ่มฮามาสก็ลดน้อยถอยลงทุกวัน

อนาคตของฮามาส

ฮามาสจะอยู่รอดในสงครามในฉนวนกาซาครั้งนี้ได้หรือไม่ ?

หากมีการจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์ขึ้น และฮามาสปฏิบัติตามพันธสัญญาที่ให้ไว้ ฮามาสจะยอมยุติการใช้กำลัง

อย่างไรก็ตาม การจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์ดูเหมือนจะยังอีกยาวไกล เว้นแต่รัฐบาลอิสราเอลชุดปัจจุบันจะเปลี่ยนจุดยืน

แต่ถึงเป็นเช่นนั้น ก็ไม่ได้หมายความว่าฮามาสจะล่มสลายลง

ยอสซี เมเคลเบิร์ก จากสถาบันแชตธัม เฮาส์ คาดการณ์ว่า กลุ่มฮามาสอาจยังมีโอกาส "พลิกโฉมตัวเองในอนาคต" และยังคงเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์การเมืองปาเลสไตน์ ซึ่งนี่อาจมาจากภายในหรือภายนอกดินแดนปาเลสไตน์ก็ได้

หลายสิ่งหลายอย่างขึ้นอยู่กับจุดยืนของอิสราเอลเกี่ยวกับรัฐปาเลสไตน์ที่อาจมีขึ้น และความนิยมของฮามาสว่ามีมากขนาดไหน หลังจากเกิดสถานการณ์อันเลวร้ายที่ชาวกาซากำลังเผชิญอยู่ในขณะนี้