กลุ่มกบฏฮูตีคือใคร ทำไมต้องโจมตีเรือสินค้าในทะเลแดง

เหตุโจมตีเรือสินค้าในทะเลแดงด้วยโดรนและจรวดที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง ทำให้กองกำลังของชาติตะวันตกที่นำโดยสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร ตัดสินใจโจมตีตอบโต้ทางอากาศ โดยมุ่งเป้าไปที่กลุ่มกบฏฮูตี (Houthi rebel) ซึ่งมีฐานที่มั่นในประเทศเยเมน

กลุ่มกบฏฮูตีเป็นกองกำลังที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลอิหร่าน ปัจจุบันสามารถยึดครองพื้นที่กว้างใหญ่ส่วนหนึ่งของเยเมนเอาไว้ใต้การปกครองของตนเองได้แล้ว

แต่ล่าสุดประธานาธิบดีโจ ไบเดน ของสหรัฐฯ แถลงในวันนี้ (12 ม.ค.) ว่ากองทัพสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร พร้อมด้วยกองกำลังสนับสนุนจากออสเตรเลีย, บาห์เรน, แคนาดา, และเนเธอร์แลนด์ ได้ร่วมกันโจมตีสถานที่สำคัญของกลุ่มกบฏฮูตีถึงกว่า 12 แห่ง ในจำนวนนี้รวมถึงฐานที่มั่นในกรุงซานา เมืองหลวงของเยเมน และเมืองฮูดายดาห์ เมืองท่าริมชายฝั่งทะเลแดง โดยกองกำลังของชาติตะวันตกได้ทำลายศูนย์กลางการจัดส่งกำลังบำรุงหรือพลาธิการ, ระบบป้องกันภัยทางอากาศ, รวมทั้งคลังอาวุธหลายแห่ง

ด้านนายโมฮัมเหม็ด อับดุลซาลาม โฆษกกลุ่มกบฏฮูตีออกมาตอบโต้ว่า เป้าหมายการโจมตียังคงเป็นเรือของอิสราเอล หรือ เรือมุ่งหน้าไปยังท่าเรือของชาวปาเลสไตน์ และว่า สหรัฐฯ และสหราชอาณาจักรเป็นฝ่ายผิดที่คิดว่า การโจมตีครั้งนี้จะสามารถยับยั้งเยเมนจากการสนับสนุนชาวปาเลสไตน์และกาซาได้

เหตุใดกลุ่มกบฏฮูตีต้องโจมตีเรือสินค้า

การโจมตีดังกล่าวเริ่มขึ้น หลังสงครามระหว่างอิสราเอลกับกลุ่มฮามาสเปิดฉาก เมื่อวันที่ 7 ต.ค. ของปีที่แล้ว โดยกลุ่มกบฏฮูตีประกาศให้การสนับสนุนกลุ่มฮามาส และบอกว่าจะโจมตีเรือสินค้าทุกลำที่มุ่งหน้าไปยังอิสราเอล แต่ปัจจุบันยังไม่แน่ชัดว่า เรือที่ถูกกลุ่มกบฏฮูตียิงล้วนมีจุดหมายปลายทางที่ท่าเทียบเรือของอิสราเอลจริงหรือไม่

เมื่อเดือน พ.ย.ของปีแล้ว กลุ่มกบฏฮูตีอ้างว่าได้ยึดเรือสินค้าของอิสราเอลไว้ลำหนึ่ง และหลังจากนั้นก็เริ่มใช้โดรนและขีปนาวุธโจมตีเรือสินค้าที่แล่นผ่านทะเลแดงหลายลำ โดยมีสถิติการโจมตีบ่อยถี่ขึ้น 500% ในเดือนพ.ย.และธ.ค. ของปีที่ผ่านมา

ภัยคุกคามดังกล่าวทำให้บริษัทขนส่งสินค้าทางทะเลรายใหญ่ ต้องหลีกเลี่ยงเส้นทางเดินเรือผ่านทะเลแดง ซึ่งก็ส่งผลให้ค่าใช้จ่ายด้านการประกันภัยพุ่งสูงขึ้นกว่าเดิมถึง 10 เท่า นับแต่ช่วงต้นเดือนธ.ค. เป็นต้นมา โดยบริษัทขนส่งสินค้าทางทะเลชั้นนำ เช่น Mediterranean Shipping Company, Maersk, Hapag-Lloyd รวมทั้งบริษัทผู้ค้าน้ำมัน BP ต่างก็ประกาศว่าจะเปลี่ยนเส้นทางเดินเรือใหม่

สภาพการณ์เช่นนี้ทำให้หวั่นเกรงกันว่า ราคาน้ำมันในตลาดโลกจะพุ่งสูงขึ้นและห่วงโซ่อุปทานในการจัดส่งสินค้าจะได้รับความเสียหาย เนื่องจากการค้าทางทะเลเกือบ 15% ของโลก อาศัยเส้นทางเดินเรือผ่านทะเลแดง ซึ่งเชื่อมต่อกับทะเลเมดิเตอร์เรเนียนผ่านคลองสุเอซ อันเป็นทางลัดที่สั้นที่สุดของการขนส่งสินค้าระหว่างทวีปยุโรปกับเอเชีย

รัฐบาลสหรัฐฯ ยังกล่าวหาว่า อิหร่านนั้น “มีส่วนพัวพันถึงเบื้องลึก” ในการวางแผนให้กลุ่มกบฏฮูตีดำเนินปฏิบัติการโจมตีเรือสินค้าในทะเลแดง

กลุ่มกบฏฮูตีคือใคร

กองกำลังติดอาวุธนี้ก่อตั้งขึ้น จากการรวมตัวของชาว “ไซดี” (Zaidi) ชนกลุ่มน้อยมุสลิมชีอะห์ในเยเมนที่นับถือนิกายย่อยแขนงหนึ่ง ส่วนชื่อ “ฮูตี” นั้น มาจากชื่อของผู้ก่อตั้งขบวนการ ฮุสเซน อัล ฮูตี

อย่างไรก็ตาม ชื่อที่เป็นทางการของกลุ่มกบฏฮูตีคือ “อันซาร์ อัลลาห์” ซึ่งมีความหมายว่า “พลพรรคของพระเจ้า” โดยเริ่มก่อตั้งขึ้นในช่วงทศวรรษ 1990 เพื่อต่อต้านการทุจริตคอรัปชั่นของประธานาธิบดี อาลี อับดุลลาห์ ซาเลห์ ผู้ได้รับการสนับสนุนทั้งทางการเมืองและการทหารจากซาอุดีอาระเบีย

เมื่อปี 2003 ประธานาธิบดีซาเลห์และกองกำลังของซาอุดีอาระเบีย ได้พยายามระดมโจมตีเพื่อขจัดกลุ่มกบฏฮูตีให้สิ้นซาก แต่ผลปรากฏว่า กลุ่มกบฏกลับสามารถต้านทานและขับไล่กองกำลังฝ่ายตรงข้ามไปได้ทั้งหมด

นับตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา กลุ่มกบฏฮูตีได้สู้รบในสงครามกลางเมืองเพื่อต่อต้านรัฐบาลเยเมน โดยฝ่ายรัฐบาลได้รับการสนับสนุนจากชาติพันธมิตรในภูมิภาคอาหรับ นำโดยซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี)

ส่วนกลุ่มกบฏฮูตีนั้น ประกาศว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของ “แกนนำต่อต้าน” (axis of resistance) ที่นำโดยรัฐบาลอิหร่าน ซึ่งแกนนำนี้มุ่งสู้รบกับอิสราเอลและบรรดาชาติตะวันตกภายใต้การนำของสหรัฐฯ โดยมีกลุ่มฮามาสและกลุ่มฮิซบอลเลาะห์เป็นพันธมิตรร่วมอุดมการณ์

ในช่วงต้นปี 2022 สหประชาชาติประมาณการว่ามีผู้เสียชีวิตจากสงครามกลางเมืองในเยเมนไปแล้วถึง 377,000 คน และมีผู้พลัดถิ่นไร้ที่อยู่อาศัยอีกถึง 4 ล้านคน

ใครคือผู้หนุนหลังกลุ่มกบฏฮูตี

กลุ่มกบฏฮูตีมีการจัดตั้งกองกำลังและวางโครงสร้างองค์กร ตามแบบอย่างของกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน ซึ่งเป็นกลุ่มติดอาวุธนิกายชีอะห์เหมือนกันโดยไม่ผิดเพี้ยน ซึ่งข้อมูลของสถาบันวิจัย “ศูนย์ต่อต้านการก่อการร้าย” (CTC) ของสหรัฐฯ ระบุว่า นับตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ได้มอบความช่วยเหลือ ทั้งด้านอาวุธยุทโธปกรณ์และการฝึกฝนทักษะทางทหารให้กลุ่มกบฏฮูตีอย่างต่อเนื่อง

กลุ่มกบฏนี้ยังถือว่าอิหร่านเป็นพันธมิตรสำคัญอีกผู้หนึ่ง เพราะทั้งสองต่างมองว่าซาอุดีอาระเบียเป็นศัตรูตัวฉกาจที่ทั้งคู่มีร่วมกัน ทำให้ทางการสหรัฐฯ กล่าวหาว่า อิหร่านจัดส่งอาวุธให้กลุ่มกบฏฮูตี ทั้งยังใช้หน่วยข่าวกรองของตนสืบข่าวและชี้เป้าเรือสินค้าให้กลุ่มกบฏเข้าโจมตีด้วย

นายเอเดรียน วัตสัน โฆษกด้านความมั่นคงของชาติประจำทำเนียบประธานาธิบดีสหรัฐฯ แถลงว่า “เรารู้ว่าอิหร่านมีส่วนพัวพันถึงเบื้องลึก ในการวางแผนโจมตีเรือสินค้าในทะเลแดง ซึ่งพฤติกรรมนี้สอดคล้องกับการที่อิหร่านให้การสนับสนุนกลุ่มกบฏฮูตี ทั้งในด้านวัตถุและการยุยงส่งเสริมให้กองกำลังนี้ก่อความไม่สงบในภูมิภาคมาเป็นเวลานาน”

แม้รัฐบาลอิหร่านจะปฏิเสธว่าไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการโจมตีเรือสินค้าดังกล่าว แต่ในอดีตสหรัฐฯ และซาอุดีอาระเบียยืนยันว่า อิหร่านได้จัดหาขีปนาวุธให้กลุ่มกบฏฮูตียิงใส่กรุงริยาด เมืองหลวงของซาอุดีอาระเบีย เมื่อปี 2017 ซึ่งในครั้งนั้นทางการซาอุดีอาระเบียสามารถยิงสกัดไว้ได้ นอกจากนี้ ซาอุดีอาระเบียยังกล่าวหาว่า อิหร่านจัดหาโดรนและขีปนาวุธร่อนให้กลุ่มกบฏฮูตียิงใส่แท่นขุดเจาะน้ำมันของตน เมื่อปี 2019 อีกด้วย

ที่ผ่านมากลุ่มกบฏฮูตียิงขีปนาวุธพิสัยใกล้นับหมื่นลูกเข้าใส่ซาอุดีอาระเบีย ทั้งยังโจมตีเป้าหมายบางแห่งในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์อีกด้วย นอกจากนี้ยังใช้โดรนและขีปนาวุธโจมตีอิสราเอลเป็นครั้งคราว นับตั้งแต่สงครามกับกลุ่มฮามาสเริ่มต้นขึ้นในฉนวนกาซา

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลอิหร่านปฏิเสธอย่างแข็งขันว่า ไม่ได้จัดส่งอาวุธให้กลุ่มกบฏฮูตีและกลุ่มติดอาวุธอื่น ๆ เนื่องจากการกระทำเช่นนี้ละเมิดต่อข้อมติของสหประชาชาติ ที่สั่งห้ามอิหร่านส่งออกอาวุธอย่างเด็ดขาด

กลุ่มกบฏฮูตีครอบครองพื้นที่ในเยเมนกว้างแค่ไหน

รัฐบาลที่เป็นทางการของเยเมนในปัจจุบัน คือสภาประธานาธิบดี (PLC) ที่อดีตประธานาธิบดีอับดรับบูห์ มานซูร์ ฮาดี ถ่ายโอนอำนาจให้เมื่อเดือน เม.ย. ของปีที่แล้ว แต่รัฐบาลชุดนี้เป็นรัฐบาลพลัดถิ่นที่ตั้งอยู่ในกรุงริยาด เนื่องจากนายฮาดีได้ลี้ภัยออกนอกประเทศไปอยู่ที่นั่น ตั้งแต่ปี 2015

ปัจจุบันประชากรชาวเยเมนส่วนใหญ่ อาศัยอยู่ในเขตปกครองของกลุ่มกบฏฮูตี ทั้งในกรุงซานาที่เป็นนครหลวงและในทางตอนเหนือของประเทศ นอกจากนี้ กลุ่มกบฏยังยึดครองบริเวณชายฝั่งทะเลแดงของประเทศเอาไว้ได้อีกด้วย โดยดำเนินการจัดเก็บภาษีและพิมพ์ธนบัตรใช้เองเหมือนกับรัฐบาลที่เป็นทางการ

ข้อมูลของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติเมื่อปี 2010 ประมาณการว่ากลุ่มกบฏฮูตีมีสมาชิกร่วมขบวนการระหว่าง 100,000 – 120,000 คน โดยมีทั้งที่เป็นกำลังทหารและพลเรือนผู้ให้การสนับสนุนโดยไม่ติดอาวุธ