Waa caleema-saar ma aha tartan - Haweeneydii ugu horreysay ee Madaxweyne ka noqota Tanzania oo loollan yar wajaheysa

Xigashada Sawirka, EPA/Shutterstock
- Author, Alfred Lasteck
- Role, BBC Africa
- Reporting from, Dar es Salaam
Iyadoo aysan jirin musharrixiin mucaarad ah oo miisaan culus leh oo loo fasaxay inay u tartamaan doorashada Arbacada berri ah dhaceysa, dad badan oo reer Tansaaniya ah ayaa dareemaya in codbixintu ay ka yar tahay tartan oo ay u eg tahay caleemo saarka Madaxweyne Samia Suluhu Hassan, maaddaama ay ku beegan tahay doorashadii madaxtinnimo ee ugu horreysay.
Haweeneydan oo 65 jir ah ayaa noqotay haweeneydii ugu horreysay ee madax ka noqota dalka Bariga Afrika kadib geeridii 2021-kii ee Madaxweyne John Magufuli. Waxaa dhan lagu majeertay dadaalkiisa adkaa ee uu ku doonayo in uu meesha kaga saaro musuqmaasuqa laakiin waxaa lagu dhaleeceeyay dhinaca kale diidmada iyo dabeecadda muranka lahayd ee ku aaddan cudurka faafa ee Covid.
Madaxweyne Samia, oo ahayd xilligaas madaxweyne ku xigeen, waxa ay u muuqatay sida neefsashada hawo nadiif ah - iyo qaab diirran oo saaxiibtinimo leh, waxa ay bilawday dib-u-habayn u muuqata in ay ka dhigan tahay ka tagista siyaasadihii ka horreeyay.
Afarteeda siyaasadood ee Rs - "dib u heshiisiin, adkeysiga, dib u habeynta iyo dib u dhiska" - waxay Tansaaniya dib ugu furtay maalgashadayaasha shisheeye, waxay soo celisay xiriirkii deeq bixiyayaasha waxayna wax ka beddeshay Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bangiga Adduunka.
"Waxay samaysay isbeddel, xiriirkii lumay ee Tansaaniya iyo hay'adaha caalamiga ah sida Bangiga Adduunka ayaa dib loo soo celiyay," Maxamed Ciise oo ah falanqeeye siyaasadeed ayaa u sheegay BBC.
Laakiin labadii sano ee la soo dhaafay, saaxadda siyaasadda ayaa aad hoos ugu dhacday – waxaana la sheegay in beegsiga dadka dhaliila dowladda iyo codadka mucaaradka ay hadda ka sii naxariis daran yihiin sidii ay ahaan jirtay xilligii Magufuli, iyadoo hadda la soo sheegayo afduubyo iyo dilal joogto ah.
"Samiya waxay ku soo gashay qaab heshiisiin ah, laakiin hadda waxay noqotay geesi, waxayna qaadatay go'aamo adag oo aanay dad badani ka fileyn," ayuu yiri Mr Ciise.
"Hadda waxaa si weyn loogu eedeeyaa arrimaha qaarkood sida afduubka, dilka, caburinta mucaaradka iyo arrimo kale oo dhinaca ammaanka ah."
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
Tani waxay ka muuqataa warbixinnada ay soo saartay Freedom House, oo ah urur dimuqraaddi ah oo fadhigiisu yahay Mareykanka una dooda xuquuqul insaanka, kaasoo Tansaaniya ku sheegtay mid "qayb ahaan xor ah" 2020 iyo "aan xor ahayn" sannadkii hore.
Dowladda ayaan ka hadlin eedeymaha loo jeediyay.
Xisbiga Samia ee CCM wuxuu ku guuleystey doorasho kasta tan iyo dib u soo celinta dimoqraadiyadda xisbiyada badan 1992, laakiin ololayaashu badanaa waa kuwo firfircoon oo dood adag ay dhexmarto xisbiyada tartamaya.
Iyadoo guddiga doorashada uu fasaxay 17 ka mid ah musharrixiinta u taagan xilka madaxweynaha, ayaa haddana xisbiga ugu weyn mucaaradka Chadema, waxaa laga mamnuucay hoggaamiyaha xisbiga Tundu Lissu, oo hadda lagu maxkamadeynayo khiyaano qaran.
Waxa uu ku baaqayay in dib u habayn lagu sameeyo doorashada ka hor intii aan la xirin bishii April – xisbigana waxa uu hadda ku boorrinayaa taageerayaashiisa in ay qaadacaan doorashada.
Ku xigeenkiisa, John Heche, ayaa sidoo kale la xiray toddobaadkii hore - wuxuuna BBC u sheegay wax yar ka hor inta aan la xirin in madaxweyne Samia waxa loogu yeero dib u habeynta ay tahay mid bannaan: "Haa, isu soo bax mar kale ayaa la oggolaaday, laakiin maanta Chadema ma gudan karto waajibaadkeeda sababtoo ah ballanqaadyadu waxay ahaayeen kuwo been abuur ah."
Dhanka kale, Luhana Mpina, oo rajada madaxweynenimada lahayd, oo ka tirsan xisbiga labaad ee ugu weyn mucaaradka, ACT Wazalendo, ayaa sidoo kale laga saaray - labo jeer.
Waxa uu ku guulaystey in uu dib ugu soo celiyo musharraxnimadiisa Maxkamadda Sare ka dib markii loo diiday arrin hab-raaceed - laakiin markii Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka uu racfaan ka qaatay bishii hore, guddiga doorashada ayaa go'aansaday in ay taageeraan diidmada.
Tani waxay ka dhigeysaa xisbiyada yar yar ee mucaaradka sida Chaumma iyo CUF inay ku jiraan tartanka, laakiin dhab ahaantii ma jirto fursad ay ku joojiyaan Samia inay ku guuleysato waajibaadkeedii ugu horreeyay ee shakhsi ahaaneed.
"Xukunka xisbiga talada haya, ka saarista mucaaradka iyo eexda hay'adaha waxay wiiqaysaa kalsoonida doorashada
Tani waxay ka dhigtay qaar ka mid ah dadka codkooda dhiiban lahaa, sida Godfrey Lusana deggan Dar es Salaam, quus.
"Doorasho ma jirto mucaarad xoog leh la'aantii, nidaamka doorasho ma ahan mid madax banaan, waan ognahay cidda ku guuleysanaysa, ma lumin karo waqti aan ku codeeyo," ayuu u sheegay BBC. "Haddii guddiga doorashooyinku run ahaantii madax-bannaanaan lahaa, anigu waan codayn lahaa."

Xigashada Sawirka, AFP/Getty Images
Tani waxay si weyn uga duwan tahay ololaha xamaasadda badan ee Tansaaniya ee jasiiradda Zanzibar - oo ay asal ahaan ka soo jeeddo Madaxweyne Samia.
Jaziiradda ayaa dooratay madaxweyne gobol iyaga u gaar ah, Xuseen Mwinyi oo ka tirsan xisbiga CCM waxa uu raadinayaa xil kale, balse waxa uu loollan adag kala kulmayaa ninka ka tirsan ACT-Wazalendo, Othman Masoud – kaas oo u ahaa ku xigeenkiisa mar la dhisay maamul midnimo.
Dhinaca ololaha ee dhul weynaha, Madaxweyne Samia waxa ay ka faa'iidaysatay ammaantii ugu horreysay ee ay ku heshay hab-dhaqankeeda hooyonimo - iyada oo doonaysa in ay wada hadal ku maamusho halkii ay ka ahayd digreeto.
Tani waxay ku kasbatay naanaystii "Mama Samia" - isu imaatinnada ay qaban jirtay waxay ku ballanqaadday inay ku keeni doonto horumar baahsan iyada oo loo marayo kaabeyaasha, caafimaadka iyo waxbarashada.
Dumar badan, gaar ahaan kuwa ku nool miyiga, waxay u arkaan inay tahay awood xasiloon.
"Waxay keentaa sharaf, haddaanu nahay haweenka da'da yar, waxaanu dareensannahay joogitaankeeda madaxweynimo ahaan, taasina waxay ina siinaysaa kalsooni ah inaan hadda iyo mustaqbalkaba ku kalsoonaan karno bulshooyinkeenna," ayay BBC-da u sheegtay Queen Castoric oo markii ugu horreysay codaynaysa kana soo jeedda magaalada waqooyiga ku taal ee Tanga.
Laakiin qaar ka mid ah haweenka ku nool magaalooyinka, sida Celina Ponsiana, oo iyaduna codkeeda ka dhiiban doonta markii ugu horreysay magaalada Dar es Salaam, ayaa fekerkooda dhiibtay: "Hoggaamintu maaha mid ku saabsan codka oo keliya.
"Waxaan aaminsanahay in madaxweynaha ay u taallo shaqo ay ugu horeyso shaqo la'aanta, waxay taageertay qaar laakiin qaar badan ayaa weli u baahan caawin," ayay tiri.
Gabadh kale oo da'yar oo ku nool Morogoro, oo u dhow Dar es Salaam, ayaa sheegtay in ay taageersan tahay madaxweynaha balse waxay diidday in magaceeda ay sheegto BBC-da lacalla haddii ay dhacdo in ay la kulanto gabood-fallo uga yimaada asxaabteeda.

Mid ka mid ah xubnaha sare ee xisbiga oo dhaleeceeyay musharraxnimadeeda tooska ah - Humphrey Polepole - ayaa tan iyo markaas lagu afduubanayay si qarsoodi ah.
Waxaa kale oo jirta soo jeedin ah in ay dhab ahaantii noqotay maalqabeenka shabakad awood badan oo maalqabeenno ganacsi ah iyo taageereyaasha kale ee saamaynta leh ee CCM, oo loo yaqaanno Mtandao, sida uu Mr Minde ku sheegay warbixintiisa ISS.
"Dimuqraadiyada xisbiga gudaha [CCM] waxa lagu caburiyey tallaabo la qorsheeyay oo lagu doonayay in Madaxweyne Samia laga dhigo musharraxa keliya ee xisbiga.
Waxaa la rumeysan yahay in Magufuli uu diiday in uu amar ka qaato Mtandao, isaga oo doorbiday in uu ku adkeysto ajendahiisa ka hortagga musuqmaasuqa.
Falanqeeyeyaasha ayaa ka digaya in ka goosashada noocaas ah, gaar ahaan sida ay sameynayaan dhalinyarada, ay sii fogeyn karto dimuqraadiyadda Tansaaniya - ayna dhibaato u keeni karto waddada Madaxweyne Samia haddii aysan dadweyne badan soo bixin iyo haddii ay mudaaharaadyadu bilaabmaan.













