Ma waxaa jiray dagaal dhex maray dalal ay ka mid yihiin Itoobiya iyo Masar oo uu Trump joojiyay?

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa khudbad uu maanta ka jeediyay Qaramada Midoobay ku sheegay inuu joojiyay toddobo dagaal oo socday toddobadii bilood ee uu xilka hayay.

Trump ayaa saameyn weyn oo diblumaasiyadeed ku yeeshay muddadii koobneyd ee uu xafiiska joogay.

"Waxa uu joojiyay toddobo dagaal oo ay ku dhinteen kumannaan qof dartood," ayuu hadalkiisa ku daray.

Trump ayaa liiska ku daray dalal uu sheegay inuu joojiyay dagaalladii ka socday, kuwaasoo uu ka mid ahaa dagaalkii Masar iyo Itoobiya.

Si kastaba ha ahaatee, waxay ahayd iska horimaadkii labada dal ee ku saabsan biyo xireenka Niilka ee ay Itoobiya dhistay, ma ahayn "dagaalkii" ay Itoobiya la gashay ee uu madaxweynuhu joojiyay.

Itoobiya iyo Masar

Masar ayaa muddo dheer ka cabanaysay Itoobiya sababo la xiriira dhismaha biyo xireenka weyn ee Itoobiya oo dhawaan la dhammaystiray.

Biyo-xireenka weyn ee Itoobiya oo la dhameeyay dhowaan, ayaa ku doodaysay in Masar ay saameyn ku yeelan karto biyaha ay ka hesho Webiga Niil.

Wasiirka arrimaha dibadda Masar ayaa 29-kii bishii Oktoobar sheegay in wada-xaajoodyadii 12-kii sano ee la soo dhaafay ay hakad galeen iyadoo aan la gaarin heshiis la taaban karo.

"Haddii aan Masar ahaan lahaa, waxaan rabi lahaa biyaha Niilka," Trump ayaa mar sii horreysay yiri, isagoo ballanqaaday in Mareykanka uu si dhaqso ah u xallin doono dhibaatada.

Masar ayaa soo dhaweysay hadalka Trump, balse saraakiisha Itoobiya ayaa sheegay inuu xiisadda sii kordhiyay.

Wixii markaas ka dambeeyay ma jiro heshiis rasmi ah oo laga gaaray cabashada Masar ee ku aaddan biyo xireenka Niil. Itoobiya ayaa sheegtay in ay adeegsan doonto xaqa ay u leedahay in ay isticmaasho biyaha ka soo qulqulaya xudduudaheeda iyada oo aan waxba loo dhimayn xuquuqda xaqa ah ee dalalka deriska ah.

Haddaba, Itoobiya waxay horraantii bishan si cad u daah-furtay biyo-xireenka ugu wayn Afrika oo ay ka qayb-qaadanayaan shacabka iyo dowladda.

Ma dagaallo kale ayaa jira oo uu Trump joojiyay?

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in uu "joojiyay toddobo dagaal oo adduunka ka socday" muddo toddoba bilood ah tan iyo markii uu xilka qabtay markii labaad.

"Waxa uu joojiyay toddobo dagaal oo aan lagu dhammayn karin toddobo bilood," ayuu yir, isaga oo taxaya tirada xabbad-joojinta uu sameeyay. Sidaa darteed, wuxuu xusay dalal kale oo aan ahayn Itoobiya iyo Masar.

"Israa'iil iyo Iiraan, Hindiya iyo Pakistan, Rwanda iyo Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, Thailand iyo Cambodia, Armenia iyo Azerbaijan, iyo Serbia iyo Kosovo," ayuu yiri.

Israa'iil iyo Iiraan

Bishii June ee sanadkan, Iiraan iyo Israa'iil ayaa waxaa dhex maray dagaal socday 12 maalmood ka dib markii ay Israa'iil weerartay bartilmaameedyo gudaha Iiraan ah.

Trump ayaa xaqiijiyay in ra'iisul wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu uu ku wargeliyay weerarka.

Ka dib, Maraykanka laftiisa ayaa bilaabay inuu weeraro goobaha Nukliyeerka Iiraan. Tallaabadan ayaa dad badanay u arkayeen mid soo dhawaynaysa colaadda labada dal.

Kadib 23-kii Oktoobar, Trump wuxuu soo dhigay bartiisa baraha bulshada, "Sida iska cad Iiraan waxay bilaabi doontaa xabbad-joojin, 12-ka saac, Israa'iil waxay bilaabi doontaa xabbad-joojin, saacadda 24-aad, dagaalka 12-maalmood si rasmi ah ayuu u dhammaan doonaa, dunidu way farxi doontaa."

Ka dib markii ay colaaddu dhammaatay, hoggaamiyaha ruuxiga ah ee Iiraan Ayatollah Ali Khamenei waxa uu ku adkaystay in dalkiisu uu ku guulaystay "guul la taaban karo" oo aanu soo hadal qaadin xabbad joojin.

Israa'iil ayaa tan iyo markaas soo jeedisay inay mar kale weerarto Iiraan si ay uga hortagto khatar cusub.

Trump ayaa amray in la weeraro xarunta Nukliyeerka ee Iiraan, balse wuxuu sheegay in ugu dambeyn uu labada dal ku cadaadin doono inay joojiyaan dagaalka.

Pakistan iyo Hindiya

Xiisadda u dhaxeysa labada dal ee ku hubeysan Nukliyeerka ee Pakistan iyo Hindiya ayaa soo socotay muddo sanado ah, balse bishii May ee isla sanadkan ayaa xiisad ka dhalatay weerar ka dhacay gobolka Kashmiir ee ay Hindiya maamusho ay xaaladda soo cusbooneysiisay.

Ka dib afar maalmood oo colaad ah, Trump ayaa baraha bulshada soo dhigay in Hindiya iyo Pakistan ay "ku heshiiyeen xabbad-joojin dhammaystiran oo degdeg ah.

Waxa uu sheegay in tani ay ka dhalatay "Habeenno dheer oo ay wada-hadleen odayaasha.

Pakistan ayaa u mahadcelisay Trump oo ay markii dambe kula talisay inuu ku guuleysto abaalmarinta nabadda ee Nobel Peace Prize, iyadoo sabab uga dhigtay "faragelin diblomaasiyadeed oo xasaasi ah.

Hindiya, si kastaba ha ahaatee, waxaysan carrabaabin ku lug lahaanshaha Maraykanka: "Wadahadallada xabbad-joojinta waxaa si toos ah u yeeshay Hindiya iyo Pakistan, iyada oo loo marayo dariiqyo ciidan oo ay sameeyeen labada dhinac," ayuu yiri wasiirka arrimaha dibadda Hindiya Vikram Misri.

Rwanda iyo DR Congo

Sidoo kale, colaadda soo jireenka ah ee u dhaxaysa labada waddan ee Afrikaanka ah ee Rwanda iyo DR Congo, ayaa ka dhalatay ka dib markii jabhadda M23 ay qabsatay dhulka macdanta qaniga ku ah ee Bariga DR Congo horraantii sanadkan.

Bishii Oktoobar, labada dal ayaa heshiis nabadeed ku kala saxiixday Washington kaas oo looga gol leeyahay in lagu soo afjaro colaad toban sano jirsatay.

Guul kale oo dublamaasiyadeed ayuu ku sababeeyay martiqaadka Trump ee Washington si uu u saxiixo heshiis nabadeed.

Waqtigaas, Trump wuxuu sheegay inay gacan ka geysan doonto kordhinta ganacsiga labada dal iyo Mareykanka.

Sidaas darteed, "xavbad joojin" ayaa lagu heshiiyay Rwanda iyo DR Congo bishii Agoosto

Tan iyo markii heshiiska ku meel gaarka ah sidoo kale la saxiixay, labada dhinac ayaa midba midka kale ku eedeeyay jebinta xabbad joojinta, fallaagada M23, oo UK iyo Mareykanka ay sheegeen inay xiriir la leeyihiin Rwanda, ayaa ku hanjabay inay ka baxayaan wadahadallada nabadda.

Bishii Nofembar, Human Rights Watch ayaa sheegtay in kooxda fallaagada ay ugu yaraan 140 qof oo ay ku jiraan haween iyo carruur ku dileen Bariga DR Congo.

Thailand iyo Cambodia

Bishii Nofeembar 26, Trump wuxuu ku qoray bartiisa Truth Social: "Waxaan wacayaa Ra'iisul Wasaare ku xigeenka Thailand, hadda, waxaan dalban doonaa xabbad-joojin iyo in la joojiyo dagaalka hadda sii xoogeysanaya.

Dhowr maalmood ka dib, labada dal waxay ku heshiiyeen xabbad-joojin " degdeg ah oo shuruud la'aan ah" oo ka dhacda xuduudda muddo toddobaad ka yar.

Malaysiya ayaa hormuud ka ahayd wadahadallada nabadeed, laakiin Madaxweyne Trump ayaa ku hanjabay inuu joojin doono wadahadallada canshuur dhimista Mareykanka haddii Thailand iyo Cambodia aysan joojin dagaalka.

Labada waddan waxay si weyn ugu tiirsan yihiin wax-soo-saarka Mareykanka.

Agoosto 7, 2025, Thailand iyo Cambodia waxay gaareen heshiis ay ujeeddadiisu tahay in lagu dhimo xiisadaha ka taagan xuduudka ay wadaagaan.

Armenia iyo Azerbaijan

Hoggaamiyeyaasha Armenia iyo Azerbaijan ayaa sheegay in Trump uu u qalmo abaalmarinta nabadda ee Nobel-ka sababo la xiriira dadaalka uu u galay sidii loo gaari lahaa heshiis nabadeed. Tan waxaa looga dhawaaqay Ogosto 8, 2025 Aqalka Cad.

Bishii Febraayo, labada dowladood waxay sheegeen inay diyaar u yihiin inay soo afjaraan ku dhawaad ​​40 sano oo colaad ah, kaasoo udub dhexaad u ah xaaladda Nagorno-Karabakh.

Dhawaanahan, dagaal ba'an ayaa ka dhacay isla goobtii, markaas oo Asarbayjaan ay qabsatay dhul (waxaa degganaa qowmiyado badan oo Armenian ah).

Serbia iyo Kosovo

Bishii October 27-keedii, Trump waxa uu sheegay in uu ka hortagayo dagaal cadaawad ah oo u dhexeeya Suuriya iyo Kosovo, waxa uu yiri, "Serbiya, Kosovo waxa dhex mari lahaa, waxa uu noqon doonaa dagaal adag.

Ma jiro wax ganacsi ah oo lala leeyahay Maraykanka. Waxay yiraahdeen, waa hagaag, malaha ma aadi doonno," ayuu yiri.

Labadan dal ayaa in muddo ahba uu ka dhex aloosnaa khilaaf ka dhashay dagaalladii Balkan-ka ee sagaashamaadkii. Sanadihii u dambeeyay, xiisadaha ayaa kordhay.

"Serbia iyo Kosovo ma dagaallamin mana is rasaasayn, marka ma aha dagaal dhammaan doona," ayuu yiri. Isagoo la hadlayay BBC-da.

Aqalka Cad ayaa soo qaatay dadaallada diblomaasiyadeed ee Trump ee muddo-xileedkiisii ​​ugu horreeyay.

Labada dal waxay heshiis dhaqaale oo caadi ah kula saxeexdeen xafiiska madaxweynaha Mareykanka ee Oval Office sanadkii 2020 laakiin waqtigaas dagaal ma ahayn.