Maxay dumarka dalkan u aaminsan yihiin inay sax tahay in raggu garaacaan xaasaskooda?

Daraasado kala duwan ayaa muujiyay in tacaddiyada jidheed, nafsiyan, dhaqaale iyo galmo ee dumarka lagula kaco ay ka badan yihiin kuwa ay gaysteen marka loo eego dadka kale. Mid ka mid ah waa ninka oo xaaskiisa garaacaya.

Garaacista xaasku waa nooca ugu baahsan ee xadgudubka ama xadgudubka ka dhanka ah haweenka dalka Itoobiya.

Tani waa mid ka mid ah sababaha ugu badan ee waxyeellada jireed iyo maskaxeed ee haweenka kuwaas oo u soo bandhiga dhibaatooyinka adag ee bulshada.

Si kastaba ha ahaatee, haweenku waxay aaminsan yihiin in garaaca xaaska ay sabab u tahay sababo kala duwan.

Sida laga soo xigtay Sahanka Caafimaadka Dadweynaha ee Itoobiya 2016, 68% haweenka ayaa aaminsan inay sax tahay in nimanku ay garaacaan dumarkooda.

Waraysi la qaaday haweenay ayaa sheegtay in ay arrimahan dhacaan marka dumarku sameeyaan tallaabooyinkan.

“Haddii ay cunto gubto, oo ninkeeda la dooddo, oo ay guriga ka baxdo iyada oo aan u sheegin, oo ay diiddo in ay galmo samayso, ama ay khiyaamayso oo aanay carruurta si fiican u daryeelin, waa sax in la garaaco,” ayay tiri..

Haweenka qaba dabeecadaha noocan oo kale ah waxay sidoo kale u badan tahay inay helaan waxbarasho hooseyso, kuwaas oo ku nool xaalad saboolnimo ah, ma isticmaalaan warbaahinta mana helaan fursado ay ku daawadaan telefishinnada.

Haweenkan waxay aaminsan yihiin in diintu ay taageerto dhaqanka, sida lagu sheegay cilmi-baaris ku salaysan caddayntan.

Dhanka kale, tirada ragga aaminsan in dumarka la garaaco ay sax tahay sababo kala duwan ayaa ka hooseeya kuwa dumarka

Maxay nimanku u garaacaan dumarkooda?

Kiyyaa Cali waa dhaqaale yahan iyo u dhaqdhaqaaqa xuquuqda haweenka. Waxay sheegtay in xaaska oo la garaaco ay caado u tahay Itoobiya.

“Taas bedelkeeda, waa wax iska caadi ah in nimanku ay ku tilmaamaan garaaca dumarkooda mid jacayl ku kallifay. Waxaan sidoo kale arki karnaa in haweenku arintan ay ku raacsan yihiin” ayey tiri Kiyyaa.

Sida ay sheegtay Kiyyaa, dumarka Itoobiya ayaa la kulmo weerar tacdiya oo ah mid jidheed ama nafsiyadeed hal mar noloshooda balse garaacu waa nooca ugu yar ee tacadiyada ka dhana haweenka

Kiyyaa waxa ay arrintan ku eedaynaysaa nidaamka xidhiidhka bulsho ee raggu u badan yihiin iyo nidaamka taageera sarraynta raga

“Tusaale ahaan, guriga uu ilmuhu ku korayo, haddii ninku xaaskiisa garaaco, wxuu arkayaa ama arkaysaa isaga oo ka fogaanaya masuuliyadda oo leh garaaca waa jacayl,markaa ilmuhu uwxuu ku koraa dabeecadda ah in hooyada loo garaaco sababtood ah jacaylka aabaha” ayey tiri Kiyyaa

Waxay la macno tahay in dumarka ku dhex koreen bulshada noocaas ah ay xoojinayaan isla hab-dhaqanka haddaanay ku beddelin waxay ku soo barbaareen xagga waxbarashada.

Dabeecadaha noocan oo kale ah ee haweenka ayaa caqabad ku ah dhaqdhaqaaqa sinaanta haweenka sida ay Kiyyaa ku doodayso.

"Haddii raggu ka soo horjeestaan dhaqdhaqaaqa sinnaanta haweenka, waxay noqon kartaa inay ilaashadaan danahooda iyo sarrayntooda, laakiin haweenku waxay aqbalaan waxyeelada ay u geystaan jaahilnimada," ayay intaas raacisay.

Waxay sheegtay in hawsha ugu weyn uguna adag ee wacyigelinta sinnaanta jinsiga ay tahay in la qanciyo kuwa la takooro oo ay ula jeeddo haweenka.

Xataa haddii dumarku aaminsan yihiin in la garaaco ay sax tahay sababo kala duwan, waxa lagu sameeyo iyaga weli waa dembi iyo xadgudub ayey sheegtay Kiyyaa oo xaquuqda haweenka u dhaqdhaqaaqda.

Iyadoo sii hadlaysay ayey sheegtay in xalku yahay in haweenka iyo ragga laga wacyigeliyo arrintan, la dhaqan geliyo siyaasado iyo sharciyo looga hortagayo weerarrada ka dhanka ah haweenka iyo ka hortagga xadgudubyada ka dhanka ah haweenka.

Dadka u dooda xuquuqul insaanka iyo haweenka ayaa sidoo kale sheegay in haweenka iyo bulshada oo dhan lagu wacyi geliyo sinnaanta jinsiga ay tahay sidii looga hortagi lahaa tacadiyada ka dhanka ah haweenka iyo in la baro xuquuqdooda.