Colaadda Bariga Dhexe: Lix cashar oo ciidanka Iiraan dunida bareen

Khilaafka u dhexeeya Iran iyo reer Galbeedka, gaar ahaan Mareykanka, wuxuu socday tobannaan sano.Si kastaba ha ahaatee, muddo dheer si toos ah uma aysan gelin dagaal rasmi ah.

Maraykanku waligiis ciidamo kuma gelin Iran, xitaa markii uu dagaallo ka fulinayay dalalka sida Ciraaq, Afgaanistaan, Yemen iyo Liibiya.

Inkasta oo Maraykanku marar badan milatari uga hawlgalay Bariga Dhexe iyo Gacanka, Iran waxaa inta badan lagu arki jiray oo keliya hanjabaado, gaar ahaan kuwa la xiriira barnaamijkeeda nukliyeerka, balse ma jirin weerar toos ah oo lagu qaaday.

Sidaas darteed, dunidu waxay mar walba ka walaacsanayd waxa dhici kara haddii Maraykanka iyo Iran si toos ah u dagaallamaan.

Bishii Oktoobar 2025, markii Israel ay weerar ku qaaday Iran, kadibna Maraykanku ku biiray weerarradaas, indhaha caalamka ayaa si weyn ugu jeestay dagaalka Iran.

Inkasta oo dagaalku socday 12 maalmood oo keliya, Maraykanka iyo Israel ayaa si wadajir ah mar kale weerar ugu qaaday Iran wax ka yar hal sano gudaheed.

Tan iyo markaas wax badan ayaa dhacay, dagaalkuna wuxuu saameyn weyn ku yeeshay dunida. Waxa kale oo uu dunida baray waxyaabo cusub oo ku saabsan Iran, kuwaas oo ka duwan wixii hore loo ogaa ama la filayay.

Iiraan waxay muujisay inay suurtagal tahay in laga hortago dagaal uu Mareykanku qaado

Yaaba is lahaa hal dal ayaa iska caabinaya laba ka mid ah awoodaha milatari ee ugu xooggan adduunka, Mareykanka iyo Israa'iil.

Labadan dal waxay adeegsadeen hubkooda ugu casrisan markii ay weerareen Iran.Intii lagu jiray dagaalkii 12-ka maalmood ee bishii May sanadkii hore, Israa'iil waxay Iran ku weerartay gantaallo horumarsan, halka Maraykankuna uu beegsaday xarumaha nukliyeerka Iran isagoo isticmaalay bambooyin aad u awood badan.

Markaas waxaa jiray cabsi ah in Iran aysan ka badbaadi karin weerarradaas.

Laakiin Iran way ka badbaaday dagaalka, inkastoo ay lumisay saraakiil badan, kadibna waxay gaartay heer ay wadahadallo la gasho Maraykanka.Dagaalkii Oktoobar, Madaxweyne Donald Trump wuxuu sheegay in xarumaha nukliyeerka Iran la burburiyay oo aysan khatar dambe ahayn.

Si kastaba ha ahaatee, wax ka yar hal sano kadib, Maraykanku mar kale ayuu dagaal ku qaaday Iran sababo la xiriira isla arrintaas.Dagaalkii 28 Febaraayo 2026, Maraykanka iyo Israa'iil waxay Iran ku weerareen gantaallo, diyaarado dagaal, kuwa aan duuliye lahayn iyo bambooyin culus.

Iran waxay kaga jawaabtay gantaallo iyo drones-kaas, iyada oo sheegtay inay wax ka baratay dagaalkii hore.

Maraykanku wuxuu sidoo kale adeegsaday markabka dagaalka ee USS Abraham Lincoln si uu ugu diyaar garoobo weerarka.

Howlgalka Maraykanka ee "Epic Fury" wuxuu isticmaalay diyaarado casri ah sida B-2, F-35, F-15, F-16, gantaallada Tomahawk, iyo diyaaradah aan duuliyaha laheyn MQ-9.

Israel-na waxay adeegsatay F-35I, gantaallo casri ah, drones iyo nidaamka difaaca Iron Dome.

Iran dhankeeda waxay adeegsatay gantaallo iyo drones jaban oo loo yaqaan Shaheed, taasoo walaac cusub dhalisay.

Waxaa sidoo kale la sheegay in diyaarado Maraykan ah lagu soo riday gudaha Iran.

Maraykanku wuxuu sheegay inuu ku bixiyay ku dhowaad 25 bilyan oo dollar dagaalka.

Inkasta oo Maraykanka iyo Israa'iil ay isku dayeen inay wiiqaan Iran, haddana dalkaas wuxuu muujiyay adkaysi iyo awood uu ku sii joogo.

Laga bilaabo dagaal hubaysan ilaa dagaal toos ah.

Maraykanka iyo Israa'iil waxay ku eedeeyaan Iran inay taageerto kooxo hubeysan oo ka dagaallama Bariga Dhexe, iyadoo la siiyo lacag, hub iyo tababar militari.

Israa'iil waxay kooxahan ugu yeertaa "Kooxo isbahaystay", waxaana ay ku sheegtaa inay Iran taageerto kooxo ay ka mid yihiin Xisbullaah, kooxo ka hawlgala Ciraaq, Xuutiyiinta Yemen, iyo Xamaas.

Sidaas darteed, Israa'iil iyo Iran muddo dheer waxaa dagaal dadban u dhexmarayay kooxahaan.

Iran si rasmi ah uma qirto inay hubeyso ama maalgeliso kooxahan, balse waxay sheegtaa inay taageerto halgankooda, gaar ahaan Xamaas iyo Xisbullaah.

Kadib markii Israa'iil ay wiiqday Xamaas iyo Xisbullaah, waxay qaaday weerar toos ah oo ay ku qaaday Iran.

Inkasta oo dagaalkaas la filayay, Iran waxay muujisay iska caabin xooggan.

Iran waxay sidoo kale awood u yeelatay inay iska difaacdo weerarro cirka ah oo casri ah, isla markaana ay jabiso nidaamka difaaca Israa'iil ee Iron Dome.

Waxay xitaa gantaallo gaarsiisay gudaha Israa'iil, taasoo noqotay arrin aad u weyn oo dunida ka yaabisay.

Ilaa hadda, lama arkin waddan kale oo sida Iran oo kale u jabiyay hawada Israa'iil.

Tiknoolajiyadda militariga

Iran waa dal caan ku ah horumarinta tiknoolajiyada milatari sida gantaallo fog iyo kuwa riddada gaaban, diyaarado aan duuliye lahayn iyo barnaamijkiisa nukliyeerka.

Maraykanka iyo Israa'iil waxay ku cadaadiyeen Iran inay joojiso barnaamijyada nukliyeerka iyo gantaallada, taasoo keentay xiisad iyo dagaal.

Iran waxay dhankeeda horumarisay nidaamkeeda gantaallada iyo drones-ka si ay ula qabsato cadaadiskaas.

Mid ka mid ah hubka ugu caansan ee Iran waa drone-ka Shahed 136, oo qaraxyo xambaarsan oo si toos ah u garaaca bartilmaameedka kadibna qarxa.

Drone-kan wuxuu safri karaa masaafo dheer, qiyaastii ilaa 2,500 km, wuxuuna gaari karaa bartilmaameedyo fog sida Tehran ilaa qaar ka mid ah dalalka Yurub.

Inkasta oo aanu si xawaare sare ah u socon sida gantaallada ballistic-ga, haddana waa adag tahay in la ogaado sababtoo ah waa yar yahay joog hoose ayuuna ku duulaa.

Iran sidoo kale waxay adeegsatay gantaallo dhexdhexaad ah sida Shahab-3, Fattah missile, iyo Kheibar Shekan.

Guud ahaan, Iran waxay isku dartay drones, gantaallo casri ah, iyo qalab militari oo kala duwan si ay uga jawaabto cadaadiska militari ee kaga imaanaya Maraykanka iyo Israa'iil.

in ay weerari karto dalalka Gacanka ee ka awood badan iyo kuwa kale.

Iran ka hor inta aysan bilaaban dagaalka, waxay ka digtay in haddii dagaal dhaco uu ku fidi doono Bariga Dhexe oo dhan.

Maraykanka iyo Israa'iil waxay sheegeen inay weerarayaan saldhigyada Maraykanka ee Bariga Dhexe.

Iran waxay fariin u dirtay dalalka Gacanka Carabta, iyadoo sheegtay in aysan bartilmaameed u ahayn dalalkooda, balse ay beegsanayso kaliya saldhigyada Maraykanka ee ku yaalla dalalkooda.

Sida ay ka digtay, Iran waxay weerarro ku qaaday meelo ay ku yaallaan saldhigyo Maraykan ah, sida Qadar, Imaaraadka Carabta Sacuudi Carabiya, Ciraaq, Jordan iyo Kuwait.

Intii lagu jiray dagaalkii 12-ka maalmood ee bishii Oktoobar ee sanadkii hore, Iran waxay weerartay saldhig Maraykanku leeyahay oo ku yaalla Qadar, kadib markii Maraykanku beegsaday xarumaheeda nukliyeerka.

Dagaalkaas iyo kuwa kale ee hadda socda, Iran waxay sheegtay inay beegsanayso kaliya xarumaha militari ee Maraykanka, ma aha dalalka laftooda.

Si kastaba ha ahaatee, weerarradaas waxay saameeyeen kaabayaasha dhaqaalaha sida garoomada diyaaradaha, warshadaha saliidda iyo hoteello ku yaalla gobolka.

Dalalka sida Imaaraadka, Qadar iyo Sacuudiga ayaa ka walaacsanaa in xiisaddu ay isu beddesho dagaal weyn oo gobolka ah.

Iran iyo Sacuudi horey ayay u ahaayeen kuwa tartan adag uu ka dhexeeyo, waxaana jiray cabsi ah in xaaladdu ka sii darto.

Inkasta oo dalalkaas aysan si toos ah uga jawaabin, Iran waxay muujisay inay leedahay awood militari oo weyn oo aan sahlanayn in si fudud looga hortago.

Iran waxay sidoo kale ku adkaysanaysaa in saldhigyada Maraykanka laga saaro gobolka si loo helo nabad waarta.

Xoogga Kacaanka Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan

Ayatollah Ruhollah Khomeini, oo xukunka la wareegay 1979 kadib Kacaankii Iran ee afgembiyay boqortooyadii, wuxuu Iran ku dhawaaqay jamhuuriyad Islaami ah 11-kii Abriil ee isla sanadkaas.

Tan iyo markaas, Mareykanka iyo Israa'iil ma aysan ka waaban inay beegsadaan Kacaanka Islaamiga ah ee Iran.

Inkasta oo nidaamka talada haya ee Iran uu u adkaystay hanjabaado iyo caqabado kaga imanayay reer Galbeedka iyo sidoo kale gudaha dalka, Mareykanka iyo Israa'iil waxay fuliyeen weerarro toos ah si ay u wiiqaan.

Weerarradaas waxay sababeen dhimashada saraakiil sare oo dowladeed iyo kuwo milatari, oo ay ku jiraan hogaamiyaha ugu sarreeya Iran, Ayatullah CaliKhamenei.

Markii Mareykanka iyo Israa'iil ay weerar ku qaadeen Iran 28-kii Febaraayo 2026, ujeeddadooda ugu weyn waxay ahayd inay wiiqaan nidaamka talada haya oo ay dalka ku qasbaan inuu is dhiibo.

Dilkii Ayatullah Cali Khamenei laftiisu wuxuu noqday arrin weyn oo walaac ku abuurtay nidaamka.

Madixii Amniga Qaranka Cali Larijani, saraakiisha Basij Azim Esma'i iyo Golamreza Suleimani, la taliyaha hoggaamiyaha sare Cali Shamkani, taliyaha guud ee IRGC Maxamed Pakpour, madixii ciidamada qalabka sida Abdul Rahim Musavi, wasiirkii difaaca Aziz Nasirzadi, saraakiil amni iyo ciidamo kale oo badan ayaa la sheegay in la dilay, taasoo sii kordhisay walaaca nidaamka.

Si kastaba ha ahaatee, dalka ayaa muujiyay adkaysi, isagoo si degdeg ah u beddelay dhammaan hoggaanka, inkastoo la sheegay inuu wajahayo dhibaato dhanka haggaanka ah.

Dalka ayaa sidoo kale xaqiijiyay in ciidamadu sii wadi doonaan hawlgalladooda iyagoo hoos imanaya amar ka yimaada hal xarun oo mideysan.

Ugu dambeyn, Mareykanka ayaa lagu qasbay inuu miiska wada-hadallada la fariisto isla nidaamkii uu horey u weeraray ee uu u arkayay cadow.

Mareykanku wuxuu doonayay inuu la fariisto wada-hadal saraakiil Iran ah oo aan taageersanayn qaab-dhismeedka Kacaanka Islaamiga ah.

Laakiin nidaamkii Mareykanku doonayay in la keeno dalka ma uusan hirgelin, waxaana lagu qasbay inay la xaajoodaan nidaamka jira.

Hadda waa mas'uuliyiinta nidaamka ku jira kuwa go'aamiya dhammaan arrimaha Iiraan - wadahadallada, dagaalka, nabadda, iyo diblomaasiyadda.

Waxey leedahay awood iyo maamul ka sarreeya Marinka Hormuz.

Guud ahaan, ka hor dagaalka Iran, wax yar ayaa laga ogaa Marinka Hormuz iyo muhiimadda weyn ee uu u leeyahay ganacsiga caalamiga ah.

Ma ahayn ilaa hadda in Iran ay ku hanjabtay inay xirayso marin muhiim u ah gaadiidka saliidda nadiifka ah iyo gaaska dabiiciga ah.

Intii lagu jiray dagaalladii Iran iyo Ciraaq ee 1980-meeyadii, Iran ayaa bilowday inay si weyn uga hadasho Marinka Hormuz.

Laakiin hanjabaadaha ugu xooggan ayaa la maqlay 2011–2012 xilligii madaxweyne Maxamuud Axmedinejad, iyo 2018 xilligii Madaxweyne Xasan Rouhani.

Tani waxay ahayd jawaab celin ka dhalatay cunaqabataynta Mareykanka.

Iran waxay u aragtaa marinkan, oo dalalka Khaliijka u maro dunida, isla markaana dunidu u marto Bariga Dhexe, inuu yahay hanti taariikhi ah oo ay ku difaacdo danaha ay leedahay.

Qiyaastii 20% kheyraadka saliidda adduunka ayaa mara marinkan.

Taas waxay ka dhigan tahay in 1/5 saliidda caalamka lagla marsiiyo jidkan. Sidoo kale, 1/3 bacriminta adduunka ayaa ka gudba marinkan.

Inta badan badeecadaha aasaasiga ah ee nolosha bini'aadamka, sida cuntada, dharka, dawooyinka iyo agabka caafimaadka, ayaa sidoo kale u gudba dalalka Khaliijka iyada oo loo marayo marinkan.

Mareykanku wuxuu cadaadis ku saaray Iran inaysan xukumin Marinka Hormuz, si la mid ah sida uu uga soo horjeedo inay yeelato hub nukliyeer ah.

Iran waxay sheegtay in marinkani aanu weligiis ka bixi doonin gacanteeda, isla markaana dunidu ay aqoonsato inuu yahay hanti ay leedahay.

Natiijadaas awgeed, waxay sii xoojisay xakamaynta marinkan si ay u ilaaliso danaha ay ka leedahay colaadda.

Diiraddeedu waxay ahayd maraakiibta reer Galbeedka, oo ay ku tilmaamtay "hanti cadow".

Madaxweyne Donald Trump wuxuu ku hanjabay inuu qaadi doono tallaabo adag haddii Iran aysan furin marinka, isla markaana burburin doono xarumaheeda saliidda, balse taasi ma dhicin.

Ugu dambeyn, Iran waxay marinkan u soo bandhigtay inuu yahay qodob muhiim ah oo wada-xaajoodka lagu galo.

Markii heshiis xabbad-joojin ah oo Pakistan dhexdhexaadisay la gaaray, waxaa lagu heshiiyay in Mareykanku joojiyo weerarrada Iran, Iran-na ay furto Marinka Hormuz.

Inkasta oo Iran si ku-meel-gaar ah u furtay marinka, Mareykanku wuxuu bilaabay inuu xannibo maraakiibta sida saliidda Iran.

Taasi waxay keentay in labada dal ay bilaabaan dagaal diblomaasiyadeed oo is-hor taag ah.

Waxay sii wadeen inay adeegsadaan cadaadis si ay midba midka kale u saameeyo.

Tan iyo markii dagaalka Iran bilowday, 2,000 markab oo ay saaran yihiin 20,000 shaqaale ayaa ku xayirmay dekedaha.

Trump ayaa dhawaan ku dhawaaqay "Masharuuca xorta ah", oo uu ka qayb qaadanayo milatariga dalka, si loo sii daayo maraakiibtaas.

Iran waxay ka digtay in aan cidna soo gelin Marinka Hormuz ogolaansho la'aan, waxayna weerartay maraakiib Mareykan ah.

Hadda Mareykanku wuxuu muujiyay rabitaankiisa ah inuu si nabad ah ula galo Iran wada-hadal.

Iran waxay geeddi-socodkan ku tilmaantay guul weyn.

Waxaan arki karnaa halka ay labada dal u jihaysan doonaan arrintan iyadoo lagu saleynayo wada-hadallada ay Pakistan qabanqaabisay.

Xirfadaha diblomaasiyadda iyo wadahadalka

Milatariga Iran waxay tuseen go'aan qaadashada iyo xirfadda dalka ee ku aaddan ilaalinta danihiisa xiriirka diblomaasiyadeed iyo dood kasta oo ku saabsan arrimaha dalka.

Saddex wadahadal oo hore oo dagaal ah, oo ay ku jiraan kuwa Pakistan ee ka dhacay Islamabad, Iiraan waxay soo bandhigtay qodobbo ilaalinaya danaheeda.

Mareykanka iyo Israa'iil waxay dalbanayaan in Iran ay joojiso xakamaynta barnaamijyadeeda nukliyeerka iyo gantaallada iyo marin biyoodka Hormuz.

Iiraan, dhankeeda, waxay sheegtay in arrinta gantaallada aysan ahayn qodob laga wada hadlo oo arrimo kale lagu tixgelin doono shuruudaha.

Tusaale ahaan, Mareykanka waxaa laga dalbaday inuu qaado cunaqabataynta, bixiyo magdhow militari, isla markaana ciidamadiisa kala baxo.

Maamulka Trump wax natiijo ah kama gaarin wadahadalladii ka dhacay Islamabad ka dib markii uu xabad joojin la gaaray Iran.

Pakistaan wali waxay isku dayeysaa inay dalalkan isugu keento wadahadal.

Laakiin Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka Frederik Merz ayaa sheegay in Iiraaniyiintu ay ka sarreeyeen Mareykanka wadahadallada ilaa hadda iyo in Mareykanku uu lumiyay ixtiraamkiisa arrintan.

Merz wuxuu dhaleeceeyay maamulka Trump isagoo aan raacin istaraatiijiyadda iyo habka saxda ah ee dagaalka Iran, taasoo ugu dambeyntii ka dhigtay dadka Mareykanka oo dhan inay ku qoslaan.

Dagaalku wuxuu kordhiyay xiriirka diblomaasiyadeed ee Iran. Tan iyo markii xabad joojinta la gaaray, Wasiirka Arrimaha Dibadda Abbas Aragchi wuxuu u safray dalalka Khaliijka iyo sidoo kale Ruushka iyo Shiinaha si uu wadahadallo ula yeesho mas'uuliyiinta dalalkaas.

Xilligan oo ay sii yaraanayaan isbahaysiga reer galbeedka iyo midnimada NATO, xiriirka diblomaasiyadeed ee Iran ay la leedahay xulafada Mareykanka ayaa fursad u ah Iran.

Abbas Aragchi wuxuu ka hadlay arrimaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah intii uu booqanayay Ruushka iyo Shiinaha.