Mareykanka oo amar ku aaddan biyo-xireenka siiyay Itoobiya iyo Masar

La-taliyaha sare ee madaxweynaha Maraykanka ee arrimaha Afrika, Carabta iyo Bariga Dhexe, Massad Boulos, ayaa xaqiijiyey sida ay Washington uga go'an tahay in xal nabadeed loo helo muranka biyo-xireenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD), isagoo sheegay in arrintan loo maro hab farsamo oo aan siyaasad ahayn.

"Waxaan ka shaqeyneynaa sidii aan u heli lahayn xal ku habboon dhammaan dhinacyada, gaar ahaan dhinaca farsamada, maaddaama ay tahay keliya arrin farsamo oo ay tahay in lagu xalliyo qaab farsamo," Boulos ayaa u sheegay Al Carabiya Isniintii.

Waxa uu ku tilmaamay khilaafkaasi mid nolol iyo geeri ah oo u dhexeeya Masar, Suudaan iyo Itoobiya, isaga oo intaa ku daray in biyo-xidheenka "hadda uu dhab yahay" kadib markii la dhammeeyey oo si rasmi ah loo daahfuray. "Waa in xal laga helaa xaqiiqadan," ayuu yiri.

"Waa in xal laga helaa xaqiiqadan," ayuu yiri.

Biyo-xireenka tamarta laga dhaliyo ee ku kacaya $4 bilyan oo doollar ah oo laga dhisayo webiga Niilka Buluugga ah, awooddiisuna tahay 74 bilyan oo mitir kuyuubik ah, ayaa dhismihiisu socday tan iyo sannadkii 2011. Itoobiya ayaa diidday in ay heshiis sharci ah la gasho waddamada hoose ka dib wadahadallo toban sano ka badan socday.

Qaahira iyo Khartoum ayaa sheegay in buuxinta biyo-xireenka halka dhinac ee Addis Ababa ay si weyn u dhimi karto qulqulka biyaha xilliyada abaaraha.

Itoobiya ayaa kaydka buuxisay heshiis la'aan, iyada oo dhammaystirtay shan marxaladood oo buuxin ah intii u dhaxaysay 2020 iyo 2024, taas oo sii xoojinaysa xiisadda Masar iyo Suudaan.

Boulos waxa uu sheegay in Maraykanku uu sii wado dhiirrigelinta iskaashiga nabadda ee ka dhexeeya Qaahira iyo Addis Ababa, isaga oo ku sifeeyay labada "dalal ku xiran xiriir taariikhi ah oo aan ahayn mid colaad u horseedi kara."

Wuxuu sheegay in arrinta uu kala hadlay labada dal mar uu dhowaan booqday Itoobiya iyo Masar wuxuuna sheegay in xiriirka u dhaxeeya Mareykanka iyo Masar uu sii ahaanayo mid xooggan.

Mar uu ka hadlayay Donald Trump, Boulos wuxuu sheegay in arrinta GERD ay usii ahaaneyso "mid aad muhiim u ah oo istaraatiiji ah ".

"Ma naqaan in muddo-xileedkiisii ugu horreeyay, Madaxweyne Trump uu aad uga shaqeeyay in xal laga gaaro arrintan," ayuu yiri, isagoo dib u milicsanayay heshiis farsamo oo ku dhowaa in la dhammeeuo diyaarna u ahaa in lagu saxiixo Washington, balse caqabado soo kordhay ayaa hor istaagay inay taas dhacdo.

Mareykanka iyo Bankiga Adduunka ayaa dhexdhexaadiyay wada-hadalladaas intii u dhaxeysay November 2019 iyo February 2020. Dadaallo kuwaa la mid ah oo uu sameeyay Midowga Afrika ayaan miro-dhalin.

Mar wax laga weydiiyay in Trump uu mar kale dhexdhexaadin doono madaxweynaha Masar Abdel-Fattah El-Sisi iyo raysal wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed, Boulos wuxuu ku warceliyay: "Haddii Eebbe idmo, iyadoo wada jira ayaan arki doonnaa. Hadafkaas ayaan ka shaqeyneynaa."

Waxa uu sheegay in kulanka noocaan oo kale ah uu ku dhici karo "qaab Afrikaan ah, lagana yaabo in uu barbar socdo dhacdo la xiriirta Midowga Afrika," isaga oo intaa ku daray in Mareykanku "uu soo dhaweynayo, taageeri doono, uuna caawin doono" hindise kasta oo lagu xallinayo dhibaatada si nabad ah.

Axaddii, Madaxweyne El-Sisi waxa uu ka digay in Masar "aysan iska daawan doonin" waxa uu ugu yeeray "habka mas'uuliyad darrada ah ee Itoobiya" ee hawlgalka biyo-xidheenka, isagoo wacad ku maray inay qaadi doonaan "dhammaan tallaabooyinka lagama maarmaanka ah" si ay u difaacaan ammaanka biyaha dalka.

Isagoo ka hadlayay toddobaadka biyaha ee 8-aad ee Qaahira, El-Sisi wuxuu sheegay ku tiirsanaanta Masar ee diblomaasiyadda iyo hay'adaha caalamiga ah, "oo ay ugu horreeyaan Qaramada Midoobay (QM)," waa inaan lagu khaldin daciifnimo laakiin ay ka tarjumayso "xoog, qaan-gaarnimo, iyo aaminsanaanta wadahadal iyo iskaashi si loo ilaaliyo danaha dhammaan dalalka webiga Niil."

Hadalkiisa ayaa ku soo beegmaya iyadoo Masar ay sii wadato diidmada adag ee ay ku diiddan tahay maamulka Itoobiya ee "taxadir la'aanta ah" ee Itoobiya, taasoo Qaahira iyo Khartoum ay ka digayaan inay halis gelin karto nolosha malaayiin qof oo dhulka hoose ah.

Bishii Sebtembar, wasiirrada biyaha ee Masar iyo Suudaan Hani Sweilam iyo Ismat Qureshi ayaa ka digay in GERD ay khatar ku tahay xasiloonida gobolka oo ay ku xad-gudbiso sharciga caalamiga ah, iyagoo ugu baaqay Addis Ababa inay ka laabato arrintaas.

War qoraal ah oo ay si wadajir ah u soo saareen labada dawladood waxay ku sheegeen walaaca la xiriira badbaadada qaabdhismeedka, sii daynta biyaha oo aan la xakamayn, iyo maaraynta abaaraha oo liita.

Masar, oo gebi ahaanba ku tiirsan biyaha webiga Niil, ayaa sheegtay in ay u baahan tahay in ka badan 90 bilyan oo mitir kuyuubik sannadkii laakiin ay hesho 55.5 bilyan oo keliya marka loo eego heshiisyada jira. Helitaanka biyaha qofkiiba hadda waa in ka yar 500 mitir kuyuubik sannadkii - kala bar heerka saboolnimada biyaha ee Qaramada Midoobay - sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Masar.