"Waxa aan ka baqeynaa in nalagu qasbo xirashada xijaabka" xaaladda Xalab ee Suuriya iyo qabsashada Islaamiyiinta

Dhowr maalmood ayay qaadatay in fallaagada Islaamiyiinta hubaysan ay ku dhawaad gabi ahaanba qabsadaan Xalab, oo ah magaalada labaad ee ugu weyn Suuriya. Dadka deegaanka ayaa xusuusta sida ciidamada daacadda u ah Bashaar Al-Asad oo taageero militari ka helaya Ruushka ay dib ugu qabsadeen magaalada 2016. Sideed sano ka dib, ciidamada cirka ee Ruushka ayaa mar kale garaacaya Xalab.

Inkastoo ay ku daaleen nidaamka Bashaar Al-Asad, haddana dad badan oo deegaanka ah ayaa ka cabsi qaba in Islaamiyiinta ay soo rogaan amarro aad u adag. BBC-da ayaa dadka magaalada Xalab kala hadashay sida ay hadda noloshu tahay iyo waxa iska bedeli kara imaatinka maamul cusub kadib.

Magacyada dhammaan dadkii BBC-du wareystay ayaa la beddelay ammaankooda awgeed.

Layaabka qof walba

Maleeshiyo ka tirsan kooxda Islaamiga ah ee Hayat Taxriir al-Sham oo loo aqoonsan yahay argagixiso iyo xulafadeeda ayaa qabsaday saldhig ciidamada cirka ee Suuriya, dhowr deegaan oo galbeedka Xalab ah, ka dibna ku dhawaad dhammaan magaalada maalmo yar oo kaliya.

Weerarkooda ayaa billowday Arbacadii, Noofambar 27. Jimcihii, Noofambar 29, warbaahinta xiriirka la leh fallaagada ayaa sheegtay in ciidamada kooxda ay galeen Xalab (BBC Verify ayaa xaqiijisay muuqaallada ay soo bandhigeen oo ay ogaadeen in laga duubay qeybaha galbeedka ee magaalada).

Diyaaradaha Ruushka ayaa markaas duqeeyay magaalada markii ugu horeysay tan iyo markii ciidamada dowladda ay la wareegeen gacan ku haynta Xalab 2016. Laakiin Sabtidii, November 30, ciidamada Suuriya ee daacadda u ah Bashaar al-Asad ayaa qirtay in fallaagada ay ku guuleysteen inay qabsadaan qayb muhiim ah oo ka mid ah Xalab. waxayna ku dhawaaqday ka bixidda qorshaysan ee ciidamada "oo isu diyaarin doona weerar rogaal celis ah."

Waxa uu ahaa mid ka mid ah hawlgalladii ugu degdega badnaa uguna guulaha badnaa ee ay fuliyaan kooxaha xagjirka ah ee ka soo horjeeday Dimishiq.

Qabsashada degdegga ah ee Xalab ee fallaagada ayaa la yaab ku noqotay caalamka iyo Suuriya laftooda oo ay ku jiraan dadka magaalada deggan.

Laakin Leila oo 30 jir ah isla markaana dhaqtarad ah ayaa BBC-da u sheegtay in waxa aadka ula yaabtay aysan ahayn horusocodka kooxahan, balse ay tahay xawaaraha ay ciidamada dowladda Suuriya uga baxeen magaalada.

Waxay hooyadeed kula nooshahay galbeedka Xalab. Taasi waa sababta Jimcihii la soo dhaafay, markii la ogaaday in kooxahan ay magaalada uga soo wajahan yihiin galbeedka, ay Leila iyo hooyadeed si degdeg ah ugu guureen walaalkeed oo deggen bartamaha Xalab.

"Deegaankayagu wuxuu ka mid ahaa kuwii ugu horreeyay ee ay qabsadeen [mucaaridku], markaas waan ka tagnay oo waxaan u tagnay walaalkay oo bartamaha deggen, ma garanayno markaas in guud ahaan Xalab ay si dhaqso ah gacanta ugu wada dhigi doonaan mucaaradka," Leila ayaa BBC-da u sheegtay. “Waxay ahayd wax aan la fileyn, waxa la yaabka leh ayaa ah in iyaga [ciidamada dowladda] ay magaalada ka bexeen iyaga oo aan wax iska caabin ah sameyn, haddana Xalab ayaa la duqeeyay! iyadoo xanaaqsan ayay sidaasi tiri.

In ciidamada Bashaar Al-Asad ay si deg deg ah uga baxeen Xalab oo dagaal la’aan ah ayaa waxaa xaqiijiyay afhayeen u hadlay kooxda la socodka xuquuqda aadanaha Suuriya ee fadhigeedu yahay UK. Sida laga soo xigtay isaga, ma jirin "dagaal" intii lagu jiray dib u gurashada, iyo dhismayaasha dawladda, saldhigyada booliiska iyo dhismayaasha kale ee ay degan yihiin dawladda iyo hay'adaha sharci fulinta waxay ahayd "mid fudud ". "Tani weligeed hore uma dhicin," ayuu yiri afhayeenka SOHR.

"Ma jiraan meelo ammaan ah hadda"

Duulimaadyada Suuriya, oo ay taageerayaan Ciidamada Cirka ee Ruushka, ayaa weeraray Xalab markii ay magaaladu si dhab ah u soo gashay gacanta Islaamiyiinta. 2-dii Diseembar, Xarunta Ruushka ee Dib-u-heshiisiinta dhinacyada iska soo horjeeda ee Suuriya ayaa sheegtay in ugu yaraan boqol ka mid ah fallaagada lagu dilay 24-kii saac ee la soo dhaafay ka dib markii gantaallo iyo bambaanooyin lagu garaacay Xalab, Idlib, iyo Hama ee waqooyi-galbeed ee dalka. Weerarrada, sida ay xaruntu sheegtay, ayaa lagu qaaday "goobaha ay ku urursan yihiin dagaalyahannada iyo qalabka, bakhaarrada rasaasta, MLRS iyo goobaha madaafiicda, iyo xarumaha taliska."

Qof deggen Aleppo oo ay BBC la hadashay, Aisha, oo 40 jir ah, ayaa sheegtay in ay ka soo baxaysay gurigeeda si ay uga soo dukaameysato suuqa Axaddii, markii diyaarad dagaal ay garaacday goob shan daqiiqo u jirta.

Isniintii, December 2, xaaladda magaaladu way ka degganayd sidii ay ahayd maalintii hore, ayay tiri Caa'isha. "Waxaa jirtay shaqo joojin subaxii," ayay raacisay.

"Kuwaani waa Islaamiyiin iyo Argagixiso"

Dhammaan dadka deggan Xalab ma go'aansan inay sii joogaan. Maxamed, oo 29 jir ah, oo taageera Asad, ayaa alaabtiisii soo rartay, wuxuuna ka baxay magaalada oo soo maray duleedka bari fiidnimadii Jimcaha, markii la ogaaday in mintidiintu ay ka soo galeen Xalab.

Xaaladdu si degdeg ah ayey isu beddeshay, ayuu yiri. "Markii aan soconay, xaaladda waddadu waxay ahayd mid caadi ah, welina waxaa gacanta ku hayay dowladda. Laakin saacado yar ka dib, waxaa jidka soo galay argagixisada," ayuu yiri.

Mohammed ma aha ka kaliya ee u arka xubnaha Hayat Tahrir al-Sham inay yihiin argagixiso, kooxda waxaa loo aqoonsan yahay inay yihiin argagixiso gudaha Ruushka, Maraykanka iyo qaar ka mid ah wadamada Yurub. Waxaa la aas aasay sanadkii 2011-kii waxaana markii hore la oran jiray Jabhat al-Nusra.

"Waa Islaamiyiin Argagixiso ah," Maxamed waa uu ku qeexay.

Maxamed ayaa hadda ku sugan magaalo xeebeedka Suuriya oo ay maamulaan ciidamada daacadda u ah Assad. Laakiin xitaa halkan, Mohammed ma dareemayo ammaan, wuxuu ka baqayaa in mas'uuliyiinta ay ku dhawaaqaan abaabul ay kula dagaallamayaan fallaagada iyo in loo qoro ciidanka.

"Wey adag tahay in la helo rootiga "

Qabsashada lama filaanka ah ee Xalab ee fallaagada ayaa saameyn degdeg ah ku yeelatay magaalada. Kadib markii Islaamiyiintu galeen Xalab, adeegyadii dadweynaha ayaa hakad galay sida, korontada iyo biyaha, gaadiidka dadwaynaha ayaa joojiyay socodka, ayay tiri Caa'isha.

1-dii Diseembar, shaqaalaha biyaha iyo shaqaalaha kale ayaa ku soo laabtay shaqada, korontadii iyo biyaha ayaa dib loo soo celiyay, laakiin gaadiidka dadweynaha kuma soo laaban adeegga.

Sida laga soo xigtay Leila, tagsiyadu wali way ka shaqeeyaan magaalada, laakiin qiimuhu wuxuu kordhay shan laab. Dukaamada raashinka, oo xirnaa axaddii, ayaa dib u bilaabay shaqada usbuucan, inkastoo qaar ka mid ah iibiyaasha, sida ay sheegtay, ay kor u qaadeen qiimaha.

"Waxaan ku guuleysanay inaan iibsano cunto, marka laga reebo rootiga, kaasoo noqday mid aad u adag in la helo," ayay tiri Leila.

Iyada lafteedu waxay aad u dhaliilsan tahay xukunka Assad oo ay taageerto ka bixitaanka ciidamada dawladda ee Xalab. Sida ay sheegtay, "Suuriya dhibaato ku filan ayay kala kulantay qoyska Asad, waxaana la gaaray xilligii la soo afjari lahaa." Laakiin kooxaha ka soo horjeeda Assad waa inay sidoo kale sameeyaan wax macquul ah si ay u ilaaliyaan dadka deegaanka, tusaale ahaan, in la geeyo nidaamyada difaaca hawada, Leila ayaa tiri.

Fallaagada magaalada soo galaysa ayaa gubaya sawirrada Bashaar Al-asad, walaalkii ka yar ee Maher iyo aabbahood Xafiz, kuwaas oo markii hore meel walba lagu arki karay.

Hadda, jabhado hubaysan ayaa lagu arki karaa waddooyinka waaweyn iyo suuqyada Xalab, ayay tiri Aisha. "Wixii aan arkay iyo wixii ay saaxiibadey arkeen ayaa ah waxay in ay maraan waddooyinka oo aysan farageliyaan nolosha dadka."

"Laakin intooda badan waa Islaamiyiin," ayay tiri. "Hadda si deggan ayay u dhaqmayaan, laakiin ma garanayno waxa ay ku samayn doonaan haweenka aan xiran xijaabka, ama Masiixiyiinta Suuriya."

Caa'isha, oo xubin ka ah Kurdiyiinta laga tirada badan yahay, ma xirato xijaab. "Waxaan ka baqaynaa inay nagu qasbaan xirashada xijaabka oo ay guud ahaan soo rogaan nooc ka mid ah dharka," ayay tiri Aisha.

Goobaha Masiixiyiinta ee Xalab, sida Aziziya iyo Sulaymaniyah, Islaamiyiintu waxay u xaqiijiyeen dadka deegaanka inay nabad qabaan, Leila ayaa sheegtay.

Laba Xalab

Ma ahan markii ugu horeysay oo dadka reer Xalab ay la kulmaan xaaladdan oo kale. Magaalada waxaa qayb ka mid ah qabsaday fallaagada sannadihii ugu horreeyay ee dagaalka sokeeye ee Suuriya, kaasoo billowday 2011. Waqtigaas, waxay ahayd caasimadda ganacsiga ee waddanka, magaalo casri ah oo ay ku nool yihiin in ka badan afar milyan oo qof. Sannadkii 2016-kii, ciidamada dowladda oo taageero ka helaya Ruushka iyo ciidamadooda cirka, ayaa dib ula wareegay gacan ku haynta magaalada Xalab ka dib go’doomin dheer oo ay ku geysteen khasaare badan.

Si kastaba ha ahaatee, magaalada Xalab oo dhami maysan ahayn mid ku jirta gacanta fallaagada. Magaaladu waxay si wax ku ool ah u kala qaybsantay laba qaybood, Bashaar al-Asad wuxuu ku sugnaa Galbeedka Xalab, halka kooxaha mucaaradka ay maamulayeen bariga Xalab.

Hadda oo ciidamada Suuriya ay isaga baxeen magaalada Xalab, ayaa dadka qaar waxaa ugu dambeyntii u suurtagashay inay la kulmaan eheladooda oo ay kala maqnaayeen muddo siddeed sano ah. Iyadoo Xalab ay gacanta ku hayeen ciidamada daacadda u ah Assad, dhaqdhaqaaqayaasha mucaaradka ayaa ka baqay inay u safraan magaalada, halkaas oo lagu hayn karo, ayay sharaxday Leila.

Hadda mucaaradka ayaa fursad u helay inay arkaan qoysaskooda ku haray Xalab, waxaana hadda baraha bulshada ee Suuriya lagu arkay muuqaalo badan oo ku saabsan kulamadan.