Maxay ku kala duwan yihiin bidaarta gasha ragga iyo tan dumarka?

Labaatanka sano ee soo socota waa in uu war wanaagsan usoo yeero dadka bidaarta leh, ee xarragada la colloobay, sida laga soo xigtay daraasado dhowaan la daabacay iyo saadaalin ay sameeyeen khubarro ay BBC News Brasil la tashatay, daawaynta saxda ah ee timaha daata ayaa la filayaa in ay suuqa soo gasho muddo dhow.

Ballanqaadyada hadda jira waa daaweynta hiddo-sidaha kuwaas oo ka shaqeyn kara hiddo-sidaha loo yaqaanno alopecia oo ah nooca ugu badan ee bidaarta keena.

In kasta oo daawaynta bidaarta ay weli tahay suurtogalnimada mustaqbalka, tani macnaheedu maaha in goobtan ay ka gaabisay horumarro cusub sannadihii u dambeeyay.

Horumarkii ugu dambeeyay ee aaladaha ogaanshaha iyo xulashooyinka daawaynta ayaa u oggolaanaya dhakhaatiirta iyo bukaannada inay gaaraan natiijooyin sii kordhaya oo lagu qanco, gaar ahaan haddii waxa keenay la ogaado marxaladaha qaar.

Ma jirtaa rejo dhanka hiddaha ah?

Qiyaaso dhowaan la sameeyay ayaa tilmaamaya in marka la gaaro 50-meeyada, qiyaastii kala bar dadka, rag iyo dumarba ay la ildaran yihiin bidaar.

Dhinaca haweenka, tirakoobku waxa uu u muuqdaa mid la yaab leh, laakiin waxay ku xiran tahay habka ay dhibaatadu isu muujiso.

"Guud ahaan, haweenku waxay ka taxadaraan aagga hore ee madaxa, timaha waxay ka daataan qaybaha dhexe, halkaas oo badanaa ay dumarku timaha ka kala bartaan. Tani waxay sahlaysaa in la qariyo meelaha timaha ay ku yaryihiin," ayuu yiri dhakhtar Fabiane Mulinari Brenner, agaasimaha SBD.

Ragga, dhanka kale, bidaarta caanka ah waxa ay ka muuqataa qaybta hore ee wajiga iyo madaxa qaybtiisa sare. Tani waa sababta bidaarta ay aad ugu muuqato marka la eego marxaladaha hore.

Sida aan soo sheegnay, nooca ugu badan ee bidaarta waa alopecia androgenetic.

Waxay ku xiran tahay laba arrimood oo waaweyn. Marka hore, taariikhda qoyska iyo hiddo-sidaha qaarkood ayaa u gudba jiil ilaa jiil.

Marka labaad, hormoonka loo yaqaan dihydrotestosterone (DHT), oo keeni kara daadashada timaha.

Mid ka mid ah ballanqaadyada ugu horreeya ee ka dhanka ah bidaarta noocaan ah waxay si sax ah ugu jirtaa DNA-da.

Sannadihii u dambeeyay, cilmi-baarayaashu waxay si qoto dheer u baareen hiddo-sidaha ugu muhiimsan ee dhaliya bidaarta.

Kooxo kale ayaa ka shaqeynaya fikradda ah inay si toos ah u farageliyaan hiddo-sidaha ku xiran daadinta timaha, si rajo looga qabo in ay dib ugu noqdaan ficilkooda.

Dr. Luciano Barsanti, oo madax ka ah Jaaliyadda Brazil ee Tricology, lehna takhasus caafimaad oo daraaseeya timaha, ayaa muujinaya qayb kale oo cilmi baaris ah.

"Daraasadaha qaar ayaa ku tilmaamay waxa loo yaqaan osteopontin, taas oo ka muuqata burooyinkan madow ee timaha," ayuu yiri.

Ugu dambeyntii, aragtida saddexaad ee mustaqbalka si loola dagaallamo bidaarta waa timaha oo la mideeyo.

Waqtigan xaadirka ah, beerista timaha, habka wareejinta timaha ee aagga lagu beerayo ilaa meelaha kale ee madaxa ayaa lagu sameeyaa iyada oo la adeegsanayo waxyaabaha laga soo qaaday lagu beeeraha.

Inkasta oo fursadahan daweyntu ay ka dhigan yihiin xalka suurtogalka ah ee bidaarta, dhammaantood waxay weli ku jiraan marxaladda cilmi-baarista waana in lagu caddeeyaa qaab badbaado iyo waxtar leh iyada oo loo marayo tijaabooyin caafimaad oo socon doona dhowr sano.

"Shaki iigama jiro in daawaynta hidda-sidaha ay tahay xalka saxda ah ee bidaarta. Laakiin hadda, waa uun khayaali," ayuu yiri Barsanti.

Dhakhaatiirta BBC News Brasil ay wareysatay waxay qiyaasayaan, iyadoo ku xiran horumarka daraasadaha, daawayntan cusub, waa in la helaa toban ama shan iyo toban sano gudahood.

Laakiin inta lagu guda jiro muddadaas, maxaan sameyn karnaa maanta si aan ula dagaallano timo daadashada?

Joojinta timaha daata

Brenner wuxuu ku nuuxnuuxsaday in wakhtiga ugu fiican ee lagu raadsado daryeel caafimaad ay tahay marxaladaha hore ee cilladaha ku yimaada timaha.

"Markii hore ee cudurka la ogaado, ayaa natiijada daawadu sii fiicnaan doontaa," ayay tiri.

"Waa muhiim inaad u tagto dhakhtarka maqaarka isla marka aad aragto inay timaha daataan, sida marka madaxaagu bilaabo inuu gubto maalmaha kuleylka ama qorraxdu jirto ama markaad aragto iftiinka qorraxda oo madaxaaga ka dhalaalaya," ayuu yiri khabiirku.

Sida uu sheegay agaasimaha SBD, hababka lagu ogaanayo bidaarta cusub ayaa si aad ah u horumaray sanadihii ugu dambeeyay.

Marxaladdan ogaanshaha waa lama huraan si loo doorto daaweynta ugu fiican ee kiis kasta.

Barsanti waxa uu sheegay in bidaarta ay hadda tahay mawduuc habab badan.

"Waa inaad xisaabta ku dartaa arrimo ay ka mid yihiin walbahaarka, ficilka hormoonnada iyo wax kasta oo keeni kara timo daadashada," ayuu yiri.

Muhiim: Daawooyinka waa in uu qoraa takhasusle isla markaana lagu qaato kormeerka xirfadlaha daryeelka caafimaadka.

Tiirka labaad ee daaweynta bidaarta waa daawada loo yaqaano minoxidil. Daawadaan waxaa la sameeyay 1960-meeyadii iyo 1970-meeyadii si loogu daweeyo dhiig-karka.

Waqti ka dib, si kastaba ha ahaatee, cilmi-baarayaashu waxay arkeen in ay leedahay saameyn cajiib ah, oo ku saleysan kor u qaadka iyo koritaanka timaha.

Bukaannada qaba cudurrada wadnaha, waa in fiiro gaar oo ku saleysan daawan la siiyaa, waxay ku xiran tahay qiimeynta iyo oggolaanshaha dhakhtarka wadnaha.