Sababta "Guddiga Nabadda" ee Trump uu muran badan u dhaliyay

    • Author, Paula Adamo Idoeta
    • Role, BBC News World Service

Markii hore Qaramada Midoobay (QM) ayaa taageertay iyadoo qayb ka ah qorshaha nabadda Qaza ee Donald Trump, balse "hay'adda cusub ee ku-meelgaarka ah ee caalamiga ah" ee madaxweynaha Maraykanka ayaa hadda dhalinaysa walaac sii kordhaya, iyadoo faahfaahin dheeraad ah ay soo baxayaan.

Laga bilaabo xubnaha guddiga fulinta – oo ay ku jiraan Tony Blair, ra'iisul wasaarihii hore ee Ingiriiska oo taageeray duullaankii Ciraaq 2003, balse aan wax Falastiiniyiin ah ku jirin – ilaa $1 bilyan oo laga qaadayo xubinnimada joogtada ah, iyo weliba walaaca laga qabo doorka QM, halkan waxaan kaga jawaabaynaa su'aalaha ugu waaweyn.

Yaa lagu casuumay inuu ku biiro Guddiga Nabadda ee Trump?

Warbixinno ayaa sheegaya in waraaqo loo diray tobannaan hoggaamiye caalami ah oo lagu casuumayo inay ku biiraan Guddiga Nabadda ee Trump, kuwaas oo ay ka mid yihiin:

  • Ra'iisul Wasaaraha Australia Anthony Albanese
  • Madaxweynaha Qubrus Nikos Christodoulides
  • Madaxweynaha Masar Abdel Fattah el-Sisi
  • Madaxweynaha Guddiga Midowga Yurub Ursula von der Leyen
  • Ra'iisul Wasaaraha Giriigga Kyriakos Mitsotakis
  • Ra'iisul Wasaaraha Hindiya Narendra Modi
  • Ra'iisul Wasaaraha Urdun Jafar Hassan
  • Madaxweynaha Pakistan Asif Ali Zardari
  • Madaxweynaha Poland Karol Nawrocki
  • Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin
  • Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdoğan
  • Ra'iisul Wasaaraha Ingiriiska Sir Keir Starmer

Ra'iisul Wasaaraha New Zealand Christopher Luxon isna waa la casuumay, wuxuuna sheegay inuu arrinta "si dhab ah u eegi doono".

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Thailand ayaa iyaduna sheegtay inay dib u eegayso faahfaahinta.

Yaa oggolaaday inuu ku biiro Guddiga Nabadda ee Trump?

Kuwa si cad u aqbalay waxaa ka mid ah:

  • Ra'iisul Wasaaraha Albania Edi Rama
  • Madaxweynaha Argentina Javier Milei
  • Ra'iisul Wasaaraha Hungary Viktor Orbán
  • Madaxweynaha Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev
  • Madaxweynaha Paraguay Santiago Peña
  • Madaxweynaha Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev

Xoghayaha guud ee Xisbiga Shuuciga ee Vietnam Tô Lâm ayaa sidoo kale la sheegay inuu aqbalay, halka Madaxweynaha Belarus Alexander Lukashenko uu sheegay inuu "diyaar u yahay ka-qaybgalo".

Ra'iisul Wasaaraha Canada Mark Carney isna wuu aqbalay, balse ma bixin doono lacagta xubinnimada.

Maxaa looga baahan yahay qofka ku biiraya Guddiga Nabadda ee Trump?

Sarkaal Maraykan ah ayaa u sheegay CBS News inaysan jirin wax shuruud ah oo ku biiritaanka, balse qof kasta oo doonaya inuu noqdo xubin joogto ah – halkii uu ka ahaan lahaa xubin saddex sano ah oo keliya – waxaa laga qaadi doono $1 bilyan.

Mas'uuliyiintu waxay sheegeen in lacagtaasi ka qayb qaadan doonto dib-u-dhiska Qaza.

Si kastaba, guddiga oo Trump u noqon doono guddoomiyaha inta uu nool yahay, xitaa haddii uusan madaxweyne Maraykan ah ahayn – ayaa mustaqbalka la ballaarin doonaa si uu uga shaqeeyo khilaafaadyo kale, sida ku xusan nuqul ka mid ah warqadda iyo dastuurka qabyo ah oo ay aragtay wakaaladda Reuters.

Ma wiiqi karaa Guddiga Nabadda ee Trump doorka QM?

Warqadda, Trump wuxuu ku sheegay in guddigu qaadi doono "hab cusub oo geesinimo leh oo lagu xallinayo khilaafaadka caalamiga ah". Arrintan ayaa loo arkay mid khatar ku ah Golaha Ammaanka ee QM, oo hadda mas'uul ka ah nabadeynta, ilaalinta nabadda, iyo cunaqabataynta caalamiga ah.

Wargeyska Israa'iil ee Haaretz ayaa sheegay in dastuurku ku bilaabmayo baahida loo qabo "hay'ad dhisidda nabadda oo firfircoon oo wax ku ool ah", isagoo intaa ku daray in nabad waarta ay u baahan tahay "geesinimada laga leexanayo hay'ado si badan u fashilmay".

Aqalka Cad ayaa sheegay: "Tallaabadan taariikhiga ah ay si buuxda ula jaanqaadayso Qaraarka Golaha Ammaanka ee QM ee 2803."

Hase yeeshee, ilo ku dhow madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron ayaa u sheegay AFP in dastuurku "ka baxsan yahay oo kaliya qaabka Gaza", isagoo ku daray: "Waxay keenaysaa su'aalo waaweyn, gaar ahaan ixtiraamka mabaadi'da iyo qaab-dhismeedka Qaramada Midoobay, oo aan sinaba loo wiiqi karin."

Dhanka kale, Khaled Elgindy oo ka tirsan Machadka Quincy ayaa u sheegay Reuters:

"Waxay u muuqataa in maamulka Trump ay doonayaan inay ballaariyaan awoodda Guddiga Nabadda, xitaa ay ka hadlaan beddelidda nidaamka hadda ee QM.

Sidaas darteed waa caddahay in Qaza ay noqon karto bilowga, balse aysan ahayn dhammaadka guddigan marka laga eego maamulka Trump."

Maamulka Trump ayaa horey u jaray dhaqaalihii Maraykanka ee QM. Isticmaalka diidmada (veto) ee Maraykanka ayaa hor istaagtay Golaha Ammaanka inuu tallaabo ka qaado joojinta dagaalka Qaza. 7-dii Janaayo 2026, Trump wuxuu saxiixay qoraal Maraykanka uga baxayo 31 hay'adood oo QM ah oo uu sheegay inay "ka hor imanayaan danaha qaran ee Maraykanka".

Sidee ayuu u shaqayn doonaa Guddiga Nabadda ee Trump?

Marka laga reebo Guddiga Nabadda, waxaa la shaaciyay laba guddi-hoosaad oo heer sare ah:

  • Guddiga Fulinta Aasaasiga ah, oo diiradda saaraya maalgashi iyo diblomaasiyad
  • Guddiga Fulinta Qaza, oo kormeeri doona dhammaan shaqada ka socota dhulka, una xilsaaran Maamulka Ku-meelgaarka ah ee Qaza

Aqalka Cad ayaa sheegay in xubnaha la doortay ay hubin doonaan "maamul wax ku ool ah iyo adeegyo heer sare ah oo horumariya nabad, xasillooni, iyo barwaaqo u ah dadka Qaza".

Trump ayaa guddoomin doona guddiga fulinta aasaasiga ah ee toddobada xubnood ka kooban. Xubnaha kale waxaa ka mid ah:

  • Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio
  • Ergeyga Gaarka ah ee Bariga Dhexe Steve Witkoff
  • Wiilka uu soddoga u yahay ee Jared Kushner

Sidoo kale waxaa ku jira Tony Blair, ra'iisul wasaarihii hore ee Ingiriiska, taasoo muran dhalisay maadaama uu 2003 Ingiriiska geliyay dagaalkii Ciraaq, iyadoo lagu salaynayay sheegashooyin hub wax gumaada ah oo markii dambe been noqday.

Ma ku jiraan Falastiiniyiin iyo Israa'iiliyiin Guddiga Nabadda ee Trump?

Ma jiro Falastiini ku jira labada guddi fulineed midna. Waxaa jira hal Israa'iili oo ku jira Guddiga Fulinta Gaza, ganacsade Yakir Gabay, balse guddigu sidoo kale wuxuu ka kooban yahay siyaasiyiin ka socda dalal sida Qatar iyo Turkiga oo dhaliilay ficillada Israa'iil ee dagaalka Gaza.

Siyaasiga Falastiini Mustafa Barghouti ayaa u sheegay BBC World Service in Falastiiniyiintu ay filayeen "metelaad aad uga ballaaran".

Wuxuu sheegay in doorka maamulka Falastiin ee lagu heshiiyay wada-hadalladii Qaahira aanu caddayn, taasoo "dhibaato noqon doonta".

Dhanka Israa'iil, xafiiska Ra'iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ayaa sheegay in aan lagala tashan samaynta guddiyada, isla markaana ay ka hor imanayso siyaasadda Israa'iil.

Ma xallin karaa Guddiga Nabadda ee Trump dhibaatada Qaza?

Qiyaastii 80% dhismayaasha Qaza ayaa la burburiyay ama waxyeelloobay, waxaana jira 60 milyan oo tan oo qashin burbur ah, sida QM ay qiyaastay. Qoysaska barakacay ayaa la tacaalaya cimilo qabow, hoy la'aan, iyo cunto yari.

Ururrada gargaarka ayaa sheegaya in horumar jiro, balse Israa'iil weli xaddidaad saarto shaqadooda.

Israa'iil waxay ku doodaysaa in xannibaadahaas looga gol leeyahay in Xamaas looga hortago inay ka faa'iidaysato gargaarka.

Caqabadda ugu weyn ayaa ah sii xajinta xabbad-joojinta jilicsan. Xamaas waxay sheegtay inay hubka dhigi doonto oo keliya haddii la helo heshiis ballaaran oo dhisaya dowlad Falastiini ah, halka Israa'iil ay sheegtay inay ka bixi doonto Qaza oo keliya haddii Xamaas hubka dhigto.

Sida iyo xawaaraha uu Guddiga Nabadda ee Trump isbeddel u keeni karo, iyo inuu u gogol xaaro tallaabooyin dhab ah oo nabad waarta ah ayaa ah weli wax la sugayo.