Maxaad ka taqaan fiitamiinada lagama maarmaanka u ah caafimaadka iyo noocyada cuntooyinka laga helo

Majaajiliistaha weyn ee reer Australia Barry Humphries (oo caan ku ah dabeecadiisa Dame Edna) ayaa mar si maad ah uga hadlay faa'iidooyinka caafimaad fiitamiinnada.

Si yar ayuu ugu kaftamay fiitamiinno lagama maarmaan ah, macdanno, iyo xubno raad raac oo kugu filan oo kugu ilaalinaya inaad musqusha ku sii jirto laba maalmood oo dhan.

Adduun "cunooyiinka sare" si hagar la'aan ah loogu suuq geeyo in ay awood u leeyahiin in ay nasiiyaan nafaqooyinka dhammayska tiran ee aan u baahanahay waxaa mudan in aan isweyddiinno: Fiitamiinadee muhiim inoo ah?

Taas marka laga tago'se cuntooyinkee innaga caawin kara baahideenna in ay daboolaan?

Vitamin A

Aan ku bilowno waxaa ugu muhiimsan Faytamiin A, sidoo kale loo yaqaan retinol, waxaa laga helaa cuntooyinka sida ukunta, kalluunka saliidda leh, iyo waxyaabaha caanaha laga sameeyo. Wuxuuna ka ciyaaraa door lama huraan ah ilaalinta caafimaadka maqaarka iyo habka difaaca jidhka.

Laakiin badanaa waxaa aad loogu yaqaanaa ka qayb qaadashada aragga. Faytamiin A wuxuu isku xidhaa midabada xasaasiga ah ee iftiinka leh iyo unugyada isha ee retina, isaga oo naga caawinaya inaan wax aragno, gaar ahaan xaaladaha iftiinka hooseeya.

Faytamiin A yaraantiisu, inkasta oo ay naadir ku tahay waddamada qaniga ah, waxay u horseedi kartaa dhibaatooyin aragga oo halis ah iyo xitaa indho la'aan. Ilaha kale ee fitamiin A waa beta-carotene, oo laga helo midhaha iyo khudaarta sida karootada, basbaaska, isbinaajka, iyo bocorka.

Jirku waxa uu beta-carotene u beddelaa fiitamiin A, waana sababta aan kaarootka ula xidhiidhinno aragga.

Vitamin B

Fiitamiinada B waa koox ka kooban siddeed nafaqo oo kala duwan, mid walbana wuxuu leeyahay nambarkiisa iyo shaqadiisa.

Vitamin B1 (thiamine) waxa uu taageeraa habdhiska neerfaha waxaana uu caawiyaa dheefshiidka. Dadka khamriga aadku u cabba waxay si gaar ah halis ugu yihiin yaraantiisa, taas oo u horseedi karta cudurka Wernicke-Korsakoff, xanuun neerfaha oo halis ah oo saameeya xusuusta iyo dhaqdhaqaaqa.

B2 (riboflavin) iyo B3 (niacin) waxay leeyihiin shaqooyin isku mid ah, halka B9 (folate) iyo B12 (cobalamin) ay lagama maarmaan u yihiin wax soo saarka unugyada dhiigga cas. La'aanta midkoodna waxay keeni kartaa dhiig-yaraan.

Maadadda Folate ayaa si gaar ah muhiim u ah bilowga uurka sababtoo ah waxay ka hortagtaa cilladaha tuubada neerfaha sida lafdhabarta. Sidaa darteed, waxaa lagula taliyaa haweenka uurka leh ama isku dayaya inay uur qaadaan inay badsadaan.

Fiitamiinada B waxaa laga helaa dhammaan noocyada cuntooyinka, laga bilaabo khudaarta iyo digirta ilaa hilibka, kalluunka, iyo caanaha; waana qeybo balaaran oo ka kooban nafaqooyin kala duwan oo cuntooyin kala duwan ah.

Vitamin C

Faytamiin C (ascorbic acid) waa fitamiin aan helno marka aan dareemeyno cimilada xun, ama fayras. Waxay kor u qaadaa bogsashada nabarrada, waxay caawisaa hagaajinta unugyada, waxayna caawisaa ilaalinta xididdada dhiigga iyo lafaha.

Faytamiin C yaridu waxay keentaa scurvy, waa cudur ku badan badmaaxiinta, wuxuuna leeyahay astaamo ay ka mid yihiin daal, nabaro, niyad-jab, iyo cudurada cirrid ka.

Nasiib wanaag, fitamiin C waxaa laga helaa midho iyo khudaar badan oo kala duwan, gaar ahaan miraha liinta. Tani waa sababta qarnigii 19-aad badmaaxiinta Britishka ah loo siiyay liin si ay uga hortagaan scurvy.

Faytamiin D wuxuu lagama maarmaan u yahay lafaha, ilkaha, iyo murqaha. Waxaa laga heli karaa cuntada, gaar ahaan kalluunka saliidda leh, ukunta, iyo hilibka, laakiin sidoo kale jirku wuxuu ka soo saaraa maqaarka iftiinka qorraxda.

Xagaaga, dadka badankiisu waxay helayaan fiitamiin D ku filan marka ay dibadda joogaan. Si kastaba ha noqotee, inta lagu jiro bilaha jiilaalka, cuntada iyo, haddii loo baahdo, kaabista ayaa aad muhiim u ah.

helida sida dabiciga ah ee Vitamin D ayaa aad ugu yar, gaar ahaan meelaha qorraxdu ay xaddidan tahay. Waxay keeni kartaa lafaha oo jilca, daciif ah iyo calaamado ay ka mid yihiin xanuunka lafaha, jabka, iyo qallafsanaanta, oo ay ku jiraan muuqaalka caadiga ah ee lugaha. Carruurta, xaaladdan waxaa lagu magacaabaa rickets; dadka waaweyn, waxaa loo yaqaan osteomalacia.

Vitamin D

Vitamin E

Inta badan waa la iska indho tiraa, fitamiin E waxa uu caawiyaa ilaalinta unugyada, kor u qaada aragga, iyo xoojinta habka difaaca jirka. Waxa laga helaa lawska, miraha, iyo saliidaha khudradda, inta badana way fududahay in laga helo cuntooyin kala duwan.

Vitamin F (ka badan ama ka yar)

Runtii ma aha fitamiin; "Fitamiin F" waa naaneyska laba asiidh dufan ah oo loo kala yaqaano : alfa-linolenic acid (ALA) iyo linoleic acid (LA). Dufankan lagama maarmaanka ah waxay taageeraan shaqada maskaxda, yareeyaan bararka, waxayna caawiyaan ilaalinta maqaarka iyo xuubka unugyada caafimaadka leh.

Vitamin K

Fitamiin K waa dhab oo waxaa uu lagama maarmaan u yahay xinjirowga dhiigga.

Cilad la'aanta Fitamiinka n waxay ku badan tahay carruurta waxayna keeni kartaa hematomas iyo dhiig-bax ay adagtahay in la joojiyo. maadada waa kuwo waxtar leh waxaana caruurta la siiyaa marka ay dhashaan.

Dadka waaweyn intooda badan waxay ka helaan cunto ku filan sida cagaarka caleenta ah iyo cunnooyiinka baasha leh.

Guulaystahahu waa...

Dhammaan fiitamiinadani waa muhiim, waxaana laga helaa cuntooyin maalinle ah oo kala duwan. Laakiin cuntadee kalluunka saliidda leh, iyo ukunta ayaa ku jira darajada labaad, saddexaad, iyo afraad. Laakiin lambarka koowaad waa beerka.

Haa, beerka sidoo kale wuxuu hodan ku yahay fiitamiinada A, B, D, iyo K.

Dhab ahaantii, aad bay qani ugu tahay fiitamiin A, waxaana lagula talinayaa in la isticmaalo hal mar toddobaadkii si looga fogaado sunta fiitamiin A, oo ha cunin gabi ahaanba haddii aad uur leedahay.

*Dan Baumgardt waa bare wax ka dhiga kuliyada Physiology, Pharmacology iyo Neuroscience ee Jaamacadda Bristol.