Muxuu yahay dhagaxa qoslaya ee laga helay Ingiriiska?

Christine Clark, oo 64 jir ah, ayaa raadinaysay walxo qadiimi ah maalin ka dib ciidii Christmas-ka iyada oo lugaynaysay jasiiradda Lindisfarne ee waqooyiga England markii ay wax indhaheedu qabteen.

Dhagax yar ayaa u muuqday "in uu ii dhoola cadeynayo," ayuu tiri.

"Waxay u ekayd qof ilkihiisa oo aan kuwa dhab ahayn."

Guriga ayay u qaadatay waxayna ku daabacday bog focebook oo waxyaabaha qadiimiga ah lagu aqoonsado.

Kumanaan qof oo like saaray iyo kuwa faallooyin ka dhiibtay ka dib, dad badan ayaa waxay u muuqdeen inay xaqiijinayaan shakiga ay ka qabaan in uu dhagaxu yahay, dhab ahaantii, xayawaan badeed qadiimi ah.

Christine waxa ay sanad kasta fasax ku tagtaa Northumberland, ee waqooyiga England, iyada iyo ninkeeda Gerard, halkaas waxa ay ka raadiyaan waxa loo yaqaan "Cuddy beads" oo walax qadiimi ah. Jasiiradda Lindisfarne, taa oo loo yaqaan "jasiirad xurmada leh".

Dhulkan baaxadda leh waxa ku nool 150 qof oo keliya.

"Kuulaha" waa qaybaha ka mid ah waxyaabaha qadiimiga ah ee jirida xayawaanka badda ee loo yaqaan crinoid, taas oo lagu naaneeso sharafta Saint Cuthbert.

"Waxa uu yimid jasiiradda 670-meeyadii isaga oo rabbaani ah oo u yimid mudnaanta; halkan ayaa lagu aasay, mucjisooyinkuna waxay ka dhaceen agagaarka macbadkiisa," ayuu yiri Dr. Frances McIntosh, oo ah khabiirka ururinta Ingiriisida Heritage.

Boqolaal sano ka dib, qarnigii 14aad, ayaa la bilaabay in la helo lafahaas yaryar. "Laakiin qofna ma garanayo waxay ahaayeen; waxay rumaysnaayeen in Cuthbert uu sameeyay iyo inay qayb ka ahaayeen nidaamkiisa ruuxiga ah, iyo in iyaga oo ururinaya ay noqon karaan kuwo ruuxi ah," ayuu yidhi.

Oo sidaas daraaddeed dhaqanku wuu sii socday, maalintii ka dambaysay Christmas-ka ee sannadkii hore, Clarke waxay raadinaysay tusbaxa markii ay aragtay fosil gebi ahaanba ka duwan oo ka mid ah dhagaxyada xeebta.

"Waxaan arkay fosalkan oo igu dhoola cadeynaya; waa ilkihii ugu horeeyay ee aan helo," ayuu ku kaftamay.

Haraadiga xayawaanada

BBC-da ayaa ku guulaysatay in ay haraadigaan xayawaanka ee qadiimiga ah la soo xaqiijiso British Geological Survey (BGS), taas oo xaqiijisay in uu qayb wayn ka yahay xayawaan badeedka loo yaqaan crinoid-ka.

Crinoids waa xayawaan badeed markii ugu horreysay soo muuqday xilligii Cambrian, in ka badan 500 milyan oo sano ka hor, taas oo ka dhigaysa mid ka mid ah xayawaanka ugu da'da weyn ee meeraha, halka noocyo ka mid ah ayaa maanta wali jiraan.

Waxa uu leeyahay xayawaankani jirid dabacsan, oo ku dheggan gunta hoose ee badda, taa oo leh gacmo sida laamihii oo kale ah ah oo ku teedsan oogada xayawaanka. In kasta oo ay xayawaan tahay hadana qaabka ay u dhisan tahay ayay ku heshay naaneysteeda.

Haraadiga ay heshay Christine, jirriddu waxay u kala qaybsantay dherar ah waana ay xoodan tahay, iyada oo u eg qof dhoola cadeynaya.

"Waxay u badan tahay in qaabkaan uu ka dhigay dhagaxa la yiraahdo Alston Formation, oo ah dhagax nuurad madow oo jira qiyaastii 350 milyan oo sano," ayuu yiri Dr. Hennissen.

Aad ayey dhif u tahay in la helo crinoid dhamaystiran. Caadi ahaan, qaybo ka mid ah salka ayaa la helaa, oo loo yaqaan 'St. Cuthbert's beads'.

Qalfoofka Crinoid ayaa ka mid ah kuwa ugu badan ee laga helo xeebta Northumberland. Dr. Hennissen waxa uu sheegay in ay caadiyan fududahay in la ogaado marka aad halkaas tagto.

"Bayooloji ahaan aad ayuu uga duwan yahay kan dhagaxa ku wareegsan: waxa uu yeelan karaa midabo kala duwan," ayuu yiri. "Oo waxaad arki kartaa liidadka aad u qayaxan, ee ka duwan qofka ku wareegsan."

Christine waxa ay heshay dalabyo ay ku iibinayso sheyga qadiimiga ah ee ay heshay, laakiin wakhtigan la joogo, waxa ay doonaysaa in ay sii haysato.

"Dad badan ayaa u arka wax tacajab leh," ayuu tiri.