05/03/2023

Dohajydh da, ha dynnargh dhe dhyllans a’n seythen ma ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow.

*

Kowethyans hag a gollas lorell war lonchyans Virgin Orbit dhyworth Porth Efanvos Kernow, hag a fyllis yn mis Genver, a leveris bos edhom dhe rewlyans efanvos Ruvaneth Unys a “janj kowrek”.

Yth esa dhe’n kowethyans – Space Forge y hanow - onan a naw lorell a-ji dhe’n ganasedh ‘Start Me Up’, hag a fyllis drehedhes aga resegva der an lonchyans.

Herwydh Virgin Orbit, fyllans an lonchyans a veu kawsys gans sidhell keunys distag.

Kessedhek Chi an Gemynyon Skians ha Teknologieth a glewas dustuni “dampnus” dhyworth Space Forge, hag yw selys yn Kardydh.

Joshua Western, pennweythresek a’n kowethyans, a leveris bos an argerdh rewlyans kostek gans edhom meur a dermyn.

Ev a leveris bos res bys dhe hwegh seythen dhe’n portal rag ombrofyans ha kesskrifans ebost, ha profya bos fowt a omworrans gans awtoritas Ruvaneth Unys.

Ev a leveris dhe’n kessedhek: “Yn gwiryonedh, an kost a gummyas lonchyans agan lorell yw moy es kost y lonchyans y honan.”

Greg Clark, kaderyer an kessedhek, a leveris y tiskwedh dustuni bos rewlyans ow korra an Ruvaneth Unys “a-dryv dhe remenant a’n bys.”

Awtorita Neyjans Civil, hag a rewl efanvos y’n Ruvaneth Unys, a leveris y hyllir chanjya, mes nag yw salowder bargynyadow.”

Patrick McCall, lewyas anweythresek Space Forge, a leveris bos an Awtorita Neyjans Civil ow holya nesans diblans orth argol, mes heb chanj kowrek y’n nesans na, ny vydh an Ruvaneth Unys kesstrivus y’n mater a lonchyansow.

Yn kettermyn, Chif Porth Efanvos Kernow, Melissa Quinn hy hanow, a leveris dhe’n kessedhek dell o “awenus” y hwrussons drehedhes efanvos y’n kynsa tro dhyworth “ayrborth byghan ranndirek” yn Kernow.

*

Ragdres dhe dreylya drehevyansow gwag yn Kernow dhe studhvaow artydhyon re dhegemeras moy es dew kans, pymp warn ugens mil a beunsow a arghasans.

Krowyow yn Lulyn a allsa lemmyn bos treylys dhe dri spas ober, dell leveris Trest Borlase Smart John Wells.

An alusen a leveris an studhvaow yn Ranndir Gwithans Lulyn dhe dhastevnydhya daffar drehevel.

Chris Hibbert, dyghtyer an trest, a leveris y hwra provia an dowlen, arghesys gans Arghas Rynnys Sewena a’n governans, “chonsyow rag artydhyon leel.”

Onan a’n studhvaow, hag a veu desinys gans pennser Rolfe Kentish hag arhwithrer myns, Trevor Humphreys, a via rag gobrenans termyn berr gans artydhyon “yowynk hag ow sordya”, dell leveris an trest.

An alusen - hag a byw Studhvaow Porth Meur yn Porthia - gradh II aga hovskrifa, hag Anchor Studios yn Lulyn – a leveris bos ober gwaytys dhe dhalleth yn Hav 2023.

*

Tro askel hag a dheg sensour bras kylghek re beu ow neyja dres Kernow yn assay dhe dhiskudha arghow monyow diwel yn-dann an dor.

An sensour hwythadow, ugens meter y les, re guntelas manylyon hag ev ow neyja orth peswar ugens meter a-ugh.

Y tevnydhir an manylyon kuntellys dhe weres ow kwruthyl mappys 3D, dell leveris dyghtyoryon a’n ragdres.

Gwaytys veu devnydh ‘an edhen’, dell yw aswonnys y’n diwysyans, dhe vos moy effeythus ages palas tollow assay rag kavos monyow, dell geworrans i.

An sensour re beu dres dhyworth Afrika Soth, hag ow fogella orth dew arenebedh y’n Kernow kres hag est an seythen ma.

An hwithrans yw gwrys gans Deep Digital Cornwall, gans arghasans dhyworth an Unyans Europek.

Frances Wall, hwithrer chif rag DDC a leveris “ny yllyn gweles an pyth usi yn-dann an dor, mes an sensour a yll helerghi sinellow elektrotennvennek.

Y keworras hi y hwaytir an ober dhe gavos gwithiennow a vonyow, an pyth na veu kevys hwath yn omvyskans Kernow kyns y’n diwysyans balweyth ollvysel.

*

Ha wortiwedh hedhyw, bagas gwydhennow aswonnys avel arwodh penn viaj dhe Gernow, re beu golowhes gwynnrudh, dhe verkya dalleth gwenton.

An faw, yn Cookworthy Knapp war an A30 ogas dhe’n or yntra Dewnans ha Kernow, yw aswonnys avel “Gwydhennow Dos dhe-dre”, awos i dhe styrya viaj arta dhe Gernow dhe vos ogas gorfennys.

Kynsa dydh gwenton yw deklerys gans Hwedhel Gwenton Kernow, mayth eus hanterkans bleujen magnolia yn kettep onan a neb hwegh lowarth.

An hwegh lowarth yw Treverybow, Trewedn, Karyhes, Helygen, Tregothnan ha Trewydhyan.

An bagas a leveris y tallathas gwenton dy’Lun eus passyes herwydh an bleujyow.

*

Yth esowgh hwi ow koslowes orth ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow. An dowlen an seythen ma a veu skrifys genev vy Duncan McIntosh, an pennskrifer o Wella Morris. Bys dy’Sul nessa, dohajydh da dhywgh hwi oll.