Co stoi za wskrzeszeniem radzieckiego konkursu piosenki Interwizji?

Trzy lata po wydaleniu z Konkursu Piosenki Eurowizji Rosja wznawia Interwizję – konkurencyjny muzyczny konkurs z czasów zimnej wojny, niegdyś rywalizujący z najchętniej oglądanym wydarzeniem na świecie.

W konkurs piosenki Interwizji wezmą udział głównie uczestnicy z tzw. państw BRICS, z którymi Rosja w ostatnich latach zacieśniła współpracę, choć wystąpi także piosenkarka mieszkająca w Stanach Zjednoczonych.

Finał pod Moskwą zostanie wyemitowany w sobotę, 20 września, przez ściśle kontrolowaną rosyjską telewizję państwową Kanał Pierwszy oraz będzie transmitowany na żywo w serwisie YouTube.

Oto osiem rzeczy, które warto wiedzieć o konkursie, którego początki sięgają 1956 r., czasów zimnej wojny.

1. Dlaczego Rosja wznawia Interwizję?

W 2022 r. Rosja została wykluczona z Eurowizji przez Europejską Unię Nadawców (EBU) po jej pełnoskalowej inwazji na Ukrainę.

W tym samym roku Ukraina została zwycięzcą konkursu, co było powszechnie postrzegane jako symboliczne wsparcie dla tego kraju.

Do momentu wydalenia, Eurowizja oferowała Rosji użyteczną platformę do prezentowania światu swoich wartości kulturowych i politycznych, mówi dr Bárbara Barreiro León z Uniwersytetu w Aberdeen.

Barreiro León uważa, że wskrzeszenie Interwizji to kolejna próba Rosji eksportu tych wartości na świat, a zarazem zacieśniania więzi z krajami uczestniczącymi.

Strona internetowa Interwizji informuje, że wydarzenie ma na celu zjednoczenie narodów "w celu zainspirowania i zjednoczenia milionów" i "nie jest przedsięwzięciem politycznym". Z takim twierdzeniem nie zgadza się jednak historyk Eurowizji, dr Dean Vuletic.

"Interwizja została ustanowiona dekretem prezydenckim w lutym tego roku, więc z pewnością jest to wydarzenie polityczne w tym względzie," mówi dr Vuletic.

Dr León dodaje, że Interwizja daje Kremlowi „idealną arenę do promowania i przeciwstawiania własnej propagandy, oferując przestrzeń kontrastującą z wartościami i postawami krajów Eurowizji, z których wiele aktywnie wspiera Ukrainę".

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy mówi, że uważa Interwizję 2025 "za instrument wrogiej propagandy i środek wybielania agresywnej polityki Federacji Rosyjskiej".

2. Co promuje konkurs Interwizji?

Wznowiony konkurs przedstawia się jako alternatywa kulturowa dla Eurowizji, oferując platformę dla prorosyjskich wykonawców i promując jednocześnie 'tradycyjne wartości uniwersalne i rodzinne' oraz 'ideały duchowe'.

Zgodnie z regulaminem Interwizji, wartości te muszą być reprezentowane w piosenkach przyjętych do konkursu.

Konkurs jest następstwem zaostrzenia przez Rosję przepisów anty-LGBTQ+.

W 2023 r. rosyjski Sąd Najwyższy uznał to, co określa "międzynarodowym ruchem społecznym LGBT", za organizację ekstremistyczną i zakazał jej działalności w całym kraju.

Interwizja stoi w wyraźnym kontraście do Eurowizji, która stała się znana z ekstrawaganckich występów i celebracji artystów LGBTQ+.

W 2024 r. szwajcarski Nemo został pierwszym niebinarnym zwycięzcą europejskiego konkursu.

3. Kto startuje w Interwizji?

Wśród 23 krajów, które zgłosiły swój udział, są Brazylia, Indie, Chiny, RPA i inni członkowie grupy państw BRICS - z których wiele w ostatnich latach zacieśniło stosunki z Rosją.

Kilka krajów byłego Związku Radzieckiego, które utrzymują pozytywne stosunki z Rosją, również ma swoich wykonawców.

Rosję reprezentować będzie pro-wojenny piosenkarz pop Shaman, którego prawdziwe nazwisko to Yaroslav Dronov, znany z hymnu Ya Russky [Jestem Rosjaninem] z 2022 r.

Pełna lista krajów biorących udział w Eurowizji to: Białoruś, Brazylia, Chiny, Kolumbia, Kuba, Egipt, Etiopia, Indie, Kazachstan, Kenia, Kirgistan, Madagaskar, Katar, RPA, Rosja, Arabia Saudyjska, Serbia, Tadżykistan, ZEA, USA, Uzbekistan, Wenezuela i Wietnam.

4. Dlaczego USA bierze udział?

Stany Zjednoczone reprezentować będzie Vasiliki Karagiorgos, znana jako Vassy, która ma ponad 4 mln słuchaczy miesięcznie w serwisie Spotify.

Karagiorgos jest z pochodzenia Greczynką i wychowała się w Australii, ale według Rolling Stone Australia przeniosła się do USA na początku lat 2010.

Najbardziej znana jest z muzyki elektronicznej.

Wcześniej wyrażała poparcie dla praw osób LGBTQ+, pojawiła się w filmie dla amerykańskiej kampanii NOH8 i wystąpiła na Charlotte Pride 2016 w USA oraz Darwin Pride 2023 w Australii.

Zastąpiła innego amerykańskiego wykonawcę, piosenkarza i producenta Brandona Howarda, który w filmie opublikowanym przez Interwizję na Instagramie oświadczył, że rezygnuje z udziału „z powodów rodzinnych".

„Ta zmiana mówi nam wiele o Interwizji i amerykańskim zaangażowaniu," mówi dr Vuletic.

„Jest teraz oczywiste, że za udziałem Ameryki w Interwizji nie stoi żadna agencja rządowa ani organizacja publiczna".

Vassy prawdopodobnie nie poniesie sankcji za udział w Interwizji, choć „prawdopodobnie ucierpi jej reputacja, ponieważ wiąże się z tym politycznym projektem Władimira Putina," twierdzi dr Vuletic.

Choć fakt, że australijska artystka występuje w imieniu Stanów Zjednoczonych, może wydawać się ewenementem, Eurowizja również nie zabrania obcokrajowcom reprezentowania innego kraju.

5. Jak doszło do tego, że mamy rywalizujące ze sobą konkursy piosenki?

Stworzona jako odpowiedź bloku wschodniego na Eurowizję, która rozpoczęła się w 1956 r., Interwizja odbywała się w ówczesnej Czechosłowacji w latach 1965-1968.

Jej druga edycja, w latach 1977-1980, obejmowała uczestników z Japonii, Stanów Zjednoczonych i Kanady.

Po upadku Związku Radzieckiego Rosja dołączyła do Konkursu Piosenki Eurowizji w 1994 r.

Rosja wygrała Eurowizję w 2008 r., a rok później była jej gospodarzem.

Ale w 2014 r. austriacka drag queen Conchita Wurst wygrała Eurowizję, Rosja została potępiona na arenie międzynarodowej za aneksję Krymu. Wtedy zaczęły pojawiać się plany wznowienia Interwizji.

Plany te jednak spełzły na niczym i Rosja nadal brała udział w Eurowizji aż do 2017 r, kiedy to kraj-gospodarz, Ukraina, zakazał jej reprezentantce wjazdu.

Rosja ponownie dołączyła do Eurowizji w latach 2018-2021.

6. Czy na Interwizji występowali wcześniej znani artyści?

Podczas konkursu w 1979 r. światowej sławy zespół Boney M wykonał swój ogromny przebój Rasputin, który opowiada historię mistycznego księdza, który zwiódł rosyjską rodzinę królewską na przełomie XIX i XX wieku.

Na scenie Interwizji pojawili się również znani artyści z byłego bloku sowieckiego, tacy jak znany polski piosenkarz Czesław Niemen.

7. Czy w konkursie jest jakaś nagroda i jak wyłaniany jest zwycięzca?

W przeciwieństwie do Eurowizji, gdzie zwycięzcy nie otrzymują nagród pieniężnych, Interwizja twierdzi, że przyzna 30 mln rubli (blisko 1,3 mln złotych) temu, kto zajmie pierwsze miejsce.

W przypadku Interwizji zwycięzca zostanie wybrany wyłącznie przez jury studyjne, podczas gdy w przypadku Eurowizji jest on wybierany poprzez połączenie wyników jury i głosów publiczności.

Podczas poprzedniej edycji Interwizji zwycięzcy pochodzili głównie z krajów sprzymierzonych z ZSRR, choć fińska piosenkarka Marion Rung przełamała ten trend w 1980 r., kiedy zdobyła główną nagrodę za "Where is the Love?".

Marion brała również udział w Eurowizji w 1962 i 1973 r.

8. Jaka przyszłość czeka Interwizję?

Istnieją plany, aby Interwizja stała się corocznym wydarzeniem, choć dr Vuletic jest nieco sceptyczny.

"Musimy poczekać i zobaczyć, co się wydarzy... jak udany będzie tegoroczny konkurs," mówi.

Dr León twierdzi, że wydarzenie to nie ma jeszcze znaczącej liczby zwolenników i "może spodobać się tylko niszowej publiczności, potencjalnie ożywiając z czasem poczucie nostalgii".

Dr Vuletic powiedział, że na kilka dni przed finałem filmy z piosenkami Interwizji cieszyły się niewielkim zainteresowaniem w mediach społecznościowych i na YouTube, a liczba wyświetleń rzadko przekraczała kilka tysięcy.

"Gdyby to było tydzień przed Eurowizją, widzielibyśmy piosenki z milionami wyświetleń," dodał.

Niemniej jednak, nawet jeśli zainteresowanie widzów okaże się ograniczone, Rosja może nadal dostrzegać wartość w organizowaniu konkursu co roku.

Dr Vuletic twierdzi, że Rosja będzie postrzegać sobotni pokaz jako szansę na pokazanie światu, że nadal może organizować "duże, międzynarodowe wydarzenie", ma zwolenników na całym świecie i jako dowód na to, że sankcje przeciwko niej, w odpowiedzi na inwazję na Ukrainę, nie działają.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Kamila Koronska