مهرداد فرهمند

	تظاهرات هواداران حزب کارگران کرد ترکيه در کشور سوئيس

انفجار بمبی که بر سر راه يکی از خودروهای نظامی ترکيه در دشتی همجوار مرز عراق کارگذاشته شده بود به مرگ شش سرباز اين کشور انجاميده و اگرچه نظاميان ترکيه در مناطق کردنشين پيوسته مورد حمله قرار می گيرند اما چنين ميزان تلفاتی در ميان حملات اخير کم سابقه است.

دولت ترکيه همواره شکايت داشته که حزب کارگران کرد ترکيه (پ. ک. ک)همچنان در کردستان عراق پايگاههای خود را دارد و نفرات اين حزب هر بار پس از انجام دادن حملات خود در خاک ترکيه به آن سوی مرز می گريزند و در خاک عراق پناه می گيرند.

حمله اخير در شرايطی رخ داده که رجب طيب اردوغان نخست وزير ترکيه گفته است اگر ارتش ترکيه تصميم بگيرد برای سرکوب پ. ک. ک مواضعی در خاک عراق را هدف حمله قرار دهد، از تصميم ارتش پشتيبانی خواهد کرد.

ايران نيز که با شاخه ايرانی پ. ک. ک، موسوم به پژاک درگير است، تاکنون بارها در تعقيب اين گروه دست به حمله به نقاطی در داخل خاک عراق زده و اين حملات اعتراضی جدی از جانب مقامات دولت خودگردان کرد در شمال عراق يا دولت مرکزی عراق برنينگيخته است.

يک روز پيش از آنکه شش سرباز ترکيه در دشت شرناق قربانی حمله شوند، مقامات کرد عراق از حمله ايران به بخشهايی از کوهستان قنديل خبر دادند که در خاک عراق قرار دارد.

هواپيماهای نظامی ترکيه نيز هر از گاهی مناطق مرزی اين کشور با عراق را بمباران می کنند اما گزارشهايی که تاکنون از اين بمبارانها مخابره شده نشان می دهد که اولاً اينکه بخشهايی از داخل خاک عراق هم هدف بمباران قرار گرفته شده باشد تأکيد نشده و دوم اينکه حجم اين بمبارانها بسيار محدودتر از حملات نظامی در خاک عراق است که به ايران نسبت داده می شود.

شايد ترکها با خود می انديشند که اگر ايران آزادانه دست به عمليات نظامی در داخل خاک عراق می زند، چرا آنها اين کار را نکنند.

واکنش خشم آلود عبدالله گل به اظهارات مسعود بارزانی در گفتگوی تلفنی او با کاندوليزا رايس، وزيرخارجه آمريکا تيتر نخست روزنامه های ترکيه شد: "اگر اين مرد را ساکت نکنيد، خودمان ساکتش می کنيم".

اما تفاوتی که از اين جهت ميان ايران و ترکيه وجود دارد روابط اين دو کشور با دولت خودگردان کرد عراق است.

گروههای حاکم کرد در شمال عراق، بويژه اتحاد ميهنی کردستان عراق پيوند ديرينه با ايران دارند و از زمانی که به جنگ چريکی در کوهستانها مشغول بودند تا زمانی که بر مناطق کردنشين عراق تسلط کامل يافتند در سايه حمايت جمهوری اسلامی به سر برده اند.

دولت مرکزی عراق نيز روابط نزديکی با ايران دارد و می کوشد ايران را از خود راضی نگاه دارد.

نقش پيوندهای تاريخی، فرهنگی و قومی ميان کردهای عراق و ايران نيز در اين زمينه کم اثر نيست.

اين در حالی است که کردهای عراق نه تنهارابطه درخشانی با ترکيه نداشته و ندارند، سالهای سال با همزبانان شمالی خود ابراز همدردی کرده اند که با اينکه جمعيتشان شايد با مجموع کردهای ايران و عراق برابری کند، تا همين چند سال پيش در سايه حکومت نظامی و محدوديتهای سخت زيسته اند، سالهای سال حتی از حق سخن گفتن به زبان مادری شان محروم بوده اند و نگارندگان رسمی تاريخ و فرهنگ ترکيه هويتی برايشان قائل نيستند.

از سوی ديگر، دولت ترکيه نسبت به منابع نفت عراق در استان کرکوک که خارج از تسلط دولت خودگردان کرد است ادعا دارد و بارها تهديد کرده که با مداخله نظامی هم که شده اجازه نخواهد داد اين منابع در اختيار کردها قرار گيرد.

مقامات کرد عراقی بارها نسبت به احتمال مداخله نظامی ترکيه در عراق ابراز نگرانی کرده و هشدار داده اند.

چند هفته پيش، مسعود بارزانی که اداره کردستان عراق را در دست دارد در مصاحبه ای به ترکيه هشدار داده بود که اگر به مداخله نظامی در مناطق کردنشين عراق دست بزند و نسبت به منابع نفتی اين مناطق ادعاهايی مطرح کند، دولت کرد هم مدعی دياربکر، بزرگترين شهر کردنشين ترکيه خواهد شد.

هشدار دولت ترکيه در مورد مداخله نظامی در کردستان عراق، آثاری هم در امور داخلی ترکيه دارد

واکنش خشم آلود عبدالله گل به اين اظهارات در گفتگوی تلفنی او با کاندوليزا رايس، وزيرخارجه آمريکا تيتر نخست روزنامه های ترکيه شد: "اگر اين مرد را ساکت نکنيد، خودمان ساکتش می کنيم".

اگر اين گمانه درست باشد که عمليات نظامی گهگاه ايران در کردستان عراق با چراغ سبز مقامات کرد انجام می گيرد، با در نظر گرفتن لحنی که مقامات ترک و کرد نسبت به هم دارند، بسيار بعيد به نظر می رسد که اين چراغ برای عبور ارتش ترکيه هم سبز باقی بماند.

آمريکا هم به نوبه خود بارها به ترکيه نسبت به مداخله نظامی در خاک عراق هشدار داده است.

هشدار دولت ترکيه در مورد مداخله نظامی در کردستان عراق، آثاری هم در امور داخلی ترکيه دارد.

اين هشدار در شرايطی صورت می گيرد که دولت اسلامگرای رجب طيب اردوغان چشم اميد به پيروزی در انتخاباتی دوخته که چند هفته بيشتر با آن فاصله ندارد.

ابراز همبستگی آقای اردوغان با ژنرالهای ترک که خواهان حمله به کردستان عراقند را شايد بتوان نوعی همدلی آشتی جويانه با نظاميانی تلقی کرد که به دليل مخالفت با رياست جمهوری عبدالله گل، وزيرخارجه دولت آقای اردوغان هدف انتقد سخت او گرفتند.

از سوی ديگر، اين هشدار شايد بتواند نظر ملی گرايان ترک و پای بستگان به ميراث آتاتورک را جلب کند که برای بسيج مردم عليه رياست جمهوری نامزد مورد نظر اسلامگرايان تلاش کردند و دست به تظاهرات گسترده خيابانی زدند.

اين را نيز بايد در نظر داشت که تهديد کردهای عراق به مداخله نظامی، کردهای ترکيه را که از بخشی از اصلاحات اخير دولت اردوغان به قانون اساسی ترکيه دلخورند ناخشنودتر می کند.

بخشی از اصلاحاتی که به ابتکار حزب حاکم عدالت و توسعه بر قانون اساسی ترکيه اعمال شده، ورود نمايندگان کرد به مجلس ملی ترکيه را دشوارتر از پيش کرده و عمده ترين حزب کرد ترکيه به نشانه اعتراض از معرفی نامزد در انتخابات صرف نظر کرده است.

اين امر می تواند در ميان جمعيت کثير رأی دهندگان کرد در ترکيه به زيان اسلامگرايان ترک تمام شود اما کردها ممکن است هنگام رفتن پای صندوق رأی اين را هم در نظر داشته باشند که هرچه باشد انگشت شمار حقوق فرهنگی که پس از ساليان سال از آن برخوردار شده اند در سايه دولت اردوغان برايشان فراهم آمده و تضمينی وجود ندارد که رقبای آقای اردوغان با تعصبات ملی گرايانه شان گامی بسوی برآورده کردن خواسته های آنان بردارند.