احمد زيدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	درگيری ‌های هواداران فتح و حماس روز يکشنبه در غزه هشت کشته و ده ها زخمی بر جا گذاشت

ديدار عمر سليمان با خالد مشعل پس از آن صورت گرفت که رهبران حماس از مصر دعوت کردند که برای ميانجی‌گری بين اين سازمان و اسراييل به منظور مبادله اسيران و نيز آشتی دادن حماس و جنبش فتح برای تشکيل دولت وحدت ملی دخالت کند.

از همان ابتدای ربودن گلعاد شاليط توسط شبه نظاميان وابسته به حماس، مصر ديپلماسی فعالی را برای حل اين مساله از طريق ارائه ابتکاری برای مبادله اسيران در پيش گرفت.

اما، در حالی که گزارش‌ها از دستيابی قريب‌الوقوع طرفين منازعه به توافق در اين باره حکايت داشت، حمله شبه نظاميان حزب‌الله لبنان به شمال اسراييل و ربودن دو سرباز ديگر اسراييلی، روند توافق را به بن بست کشاند.

در طول جنگ لبنان، مساله شاليط به حاشيه رانده شد، اما پس از پايان جنگ، مصر‌ی‌ها فعاليت‌های ميانجی‌گرانه خود را از سر گرفتند، اما به نظر می رسد که اين بار به علت شرايط خاص پس از جنگ، پيشرفتی نصيب آنان نشد.

عدم پيشرفت اين موضوع، در کنار درگيری داخلی بين هواداران فتح و حماس، مصری‌ها را خشمگين کرد به طوری که آنها از پيگيری تلاش‌های خود منصرف شدند و تلويحا حماس را مسئول به بن‌بست کشاندن بحران فلسطين دانستند.

اين مساله آنگاه آشکار شد که حماس طرح صلح عربی (مصوبه سران عرب در بيروت در سال ۲۰۰۲ ) را به عنوان مبنای روند صلح خاورميانه رد کرد، طرحی که بر بازگشت اسراييل به مرز ژوئن ۱۹۶۷ در مقابل عادی سازی روابط اعراب و اسراييل تاکيد دارد.

احمد ابوالغيط، وزير خارجه مصر، موضع‌گيری حماس در برابر طرح صلح عربی را با لحنی به نسبت شديد پاسخ داد و اعلام کرد که اگر حماس اين طرح را نمی‌پذيرد، پس خودش راهی برای حل مساله فلسطين پيدا کند.

در واقع، پس از سخنان ابوالغيط بود که حماس از مصر تقاضا کرد که برای ميانجی‌گری بار ديگر فعال شود، بخصوص اينکه در اين دوره، ميانجی‌گری قطر بين حماس و فتح، با استقبال گرم رهبران فتح روبرو نشده بود.

به اين ترتيب، ديدار آقای سليمان با آقای مشعل را می‌توان آغاز دور تازه‌ای از فعاليت ديپلماتيک مصر برای به جريان انداختن روند صلح خاورميانه دانست، روندی که به نظر می‌رسد در مرحله نخست و به صورتی نمادين به آزادی گلعاد شاليط گره خورده است.

گرچه عمر سليمان در ديدار با خالد مشعل، ابتکار جديدی به وی ارائه نکرده است، اما مذاکرات خود را با وی مثبت دانسته است.

اگر به واقع نتيجه مذاکرات عمر سليمان و خالد مشعل مثبت باشد، آن را بايد نشانه‌ای از تمايل حماس به رفع بن‌بست در روند صلح خاورميانه، به رغم لفاظی‌های تند رهبران اين گروه دانست.

حماس قاعدتا نمی‌خواهد با به رسميت شناختن اسراييل، زلزله‌ای ايدئولوژيک در بين هواداران خود پديد آورد، اما در عين حال، علاقه‌ای ندارد که در جهان عرب خود را منزوی کند و به عنوان بخشی از محور سوريه، ايران و حزب‌الله در آيد.

اين در حالی است که جمع بين نفی موجوديت اسراييل و نزديکی به اعراب ميانه‌رو، کار آسانی نيست و از همين رو، در صورت ادامه بن‌بست کنونی، بروز انشعاب در حماس محتمل است.

آقای مشعل، پيش از اين نسبت به انشعاب در حماس هشدار داده و آن را "توطئه دشمنان" نسبت داده است، اما احتمالا بيم از واقعی شدن همين خطر، مشعل را به سمت نرمش سوق داده است، نرمشی که البته تا کنون انعکاسی در اظهارات علنی او نداشته است.

با اين همه، خالد مشعل برای تصميم‌گيری در باره مساله فلسطين، چندان آزاد نيست.

مقر او در پايتخت سوريه است، کشوری که خود را در معرض انزوای جهانی و بخصوص منطقه‌ای احساس می‌کند و از همين رو می‌کوشد تا از "کارت" سازمانی مانند حماس، در "بازی" منطقه‌ای خود سود ببرد.

در واقع سوريه می‌خواهد به طرف‌های منطقه‌ای و بين‌المللی نشان دهد که بدون تمايل اين کشور، حماس با روند صلح خاورميانه همسو نخواهد نشد.

بدين لحاظ، احتمال آنکه ادعای مقام‌های مصری در گفتگو با الحيات، در باره اعمال فشار دمشق بر حماس برای کارشکنی در مسير مبادله اسيران درست باشد، منتفی نيست.

آيا حماس می‌تواند از زير بار فشار سوريه شانه خالی کند و با مصر همراه شود؟ يا اينکه اين گروه به بخش تغييرناپذيری از محور سوريه و متحدانش در می‌آيد و يا اينکه دچار انشعاب و به دو گروه طرفدار سوريه و مصر تبديل می‌شود؟

چنانچه آمريکا به درخواست سوريه برای ازسرگيری مذاکرات صلح با اسراييل روی خوش نشان دهد، شايد هيچکدام از پرسش‌های فوق نياز به پاسخ نداشته باشد.