احمد زيدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران و خاورميانه

	قطر برای ايفای نقش ميانجی در بحران‌های گوناگون خاورميانه تلاش می‌کند

قطر از يک سو، متحد نزديک ايالات متحده آمريکاست و مهمترين پايگاه نظامی منطقه را در اختيار ارتش آمريکا قرار داده است، اما از سوی ديگر، با راه اندازی شبکه تلويزيونی ماهواره‌ای الجزيره، راه را بر حملات تبليغی اين شبکه عليه سياست‌های آمريکا در منطقه خاور ميانه هموار کرده است.

قطر در عين حال، از معدود کشورهای عربی است که آشکارا با مقام‌های رسمی اسراييل تماس می‌گيرد و حتی به اسراييل اجازه داده است که يک دفتر اقتصادی در دوحه بر پا کند، ولی با اين همه، مناسبات دوستانه‌ای با رهبران اسلام‌گرای فلسطينی مخالف صلح با اسراييل دارد، به طوری که وقتی رهبران حماس از بقيه کشورهای عرب رانده می شوند، قطر از ميزبانی آنها خودداری نمی‌کند.

اين نوع رفتار هر چند که کمی گيج کننده است، اما قطر را در موقعيتی قرار داده است که بتواند در مواقع بحرانی به صورت ميانجی و پل ارتباطی بين طرف‌های متخاصم در آيد.

در جريان جنگ ۳۴ روزه بين اسراييل و حزب‌الله لبنان، دولت قطر به خلاف همتايان عرب خود در حوزه جنوبی خليج فارس، به انتقاد از حزب‌الله برنخاست و حتی مواضعی اتخاذ کرد که به حمايت از اين گروه تعبير شد.

موفقيت قطر در بحران لبنان، اينک اين کشور را ترغيب کرده است که برای آشتی بين گروههای فلسطينی حماس و فتح و کمک به آنها برای توافق در باره تشکيل دولت وحدت ملی وارد عمل شود

همين موضع‌گيری اين امکان را داد که در بحبوحه جنگ شيخ حمد بن جاسم آل ثانی وزير خارجه قطر مورد استقبال حزب‌الله و متحدانش در بيروت قرار گيرد، اين در حالی بود که رسانه‌های عربی از ديدار شيخ حمد با مقام‌های بلندپايه اسراييلی در تل‌آويو پيش از ورودش به بيروت خبر داده بودند.

گر چه عضويت قطر در شورای امنيت سازمان ملل به عنوان تنها عضو عرب اين شورا، در پر رنگ شدن نقش ديپلماتيک اين کشور برای برقراری آتش بس در جنگ ۳۴ روزه، بسيار موثر بود، اما موقعيتی که اين امير نشين کوچک با سياست خاصش ، در بين طرف‌های معارض در خاور ميانه برای خود ايجاد کرده است، نيز قابل انکار نيست.

موفقيت قطر در بحران لبنان، اينک اين کشور را ترغيب کرده است که برای آشتی بين گروههای فلسطينی حماس و فتح و کمک به آنها برای توافق در باره تشکيل دولت وحدت ملی وارد عمل شود.
وزير خارجه قطر به اين منظور طرحی شش ماده‌ای را تنظيم کرده و مفاد آن را با سران فتح و حماس به مذاکره گذاشته است.

دستياران محمود عباس رئيس دولت خودگردان فلسطين که رهبری فتح را نيز به عهده دارند، اعلام کرده‌اند که ميانجی‌گری قطر شکست خورده و حماس با مفاد طرح اين کشور موافقت نکرده است، اما سخنگويان اسماعيل هنيه نخست وزير دولت خودگردان که رهبر حماس در داخل سرزمين‌های فلسطينی هم محسوب می‌شود، با تکذيب اظهارات نزديکان آقای عباس، تاکيد کرده‌اند که حماس در حال بررسی طرح قطر است ولی فتح علاقه‌ای به موفقيت اقدام قطر ندارد.

به نظر می‌رسد که رهبران حماس از بيم افزايش انتقاد کشورهای عربی به عمل‌کرد آنها، نمی‌خواهند به عنوان عامل ناکامی ميانجی‌گری قطر معرفی شوند، از همين رو در صددند که با تغيير برخی واژه‌های کلی طرح، آن را با خواست‌های خود سازگار کنند.

گفته می‌شود طرح قطر شامل به رسميت شناختن قطعنامه‌های بين‌المللی در باره بحران خاورميانه، شناسايی رسمی پيمان‌های امضا شده بين سازمان آزادی بخش فلسطين و اسراييل، پذيرش راه حل دو کشور برای بحران فلسطين بر مبنای ابتکار جرج بوش رئيس جمهور آمريکا و نفی هر نوع خشونت است.

رهبران حماس اصرار دارند که موارد فوق به گونه‌ای جمله بندی شود که به رسميت شناختن صريح اسراييل از آن نتيجه‌گيری نشود.

مطبوعات عربی گزارش داده‌اند که خالد مشعل رهبر در تبعيد حماس که در دمشق به سر می‌برد، با تشکيل دولت وحدت ملی بر پايه طرح پيشنهادی قطر موافقت کرده، اما خواستار تغيير برخی جمله‌ بندی‌های آن شده است.

با اين همه، چشم انداز تشکيل دولت وحدت ملی در فلسطين همچنان مبهم است، اما اگر اين مساله صورت واقعيت به خود بگيرد، نه فقط جامعه فلسطينی را از يک بحران داخلی خطرناک نجات می‌دهد، بلکه اعتبار امير نشين کوچک قطر را نيز در منطقه و جهان افزايش می‌دهد، زيرا کاری که از دست کشورهای قدرتمند عرب نظير مصر بر نيامده است، قطر آن را به انجام رسانده است.