بیت‌المقدس، شهری در آستانه انفجار

جوانان فلسطینی که سنگ پرت می‌کنند یک‌سو، پلیس‌ مسلح اسرائیل سوی دیگر. این منظره‌ای است که تقریبا هر روز در محله شعفاط در بیت‌المقدس شرقی می‌بینید.

خیابان‌های مسکونی اطراف خانه حسین ابو خضیر، که قطار درون‌شهری هم از آن رد می‌شود، عملا شده میدان جنگ.

وضع از ماه ژوئیه همین‌طور بوده. از زمانی که یهودی‌های افراطی محمد، فرزند شانزده ساله حسین ابوخضیر، را به انتقام قتل سه نوجوان اسرائیلی به‌دست مردان مسلح فلسطینی در کناره غربی دزدیدند و زنده سوزاندند.

حسین ابوخضیر می‌گوید: "محمد جرقه‌ای بود که این قیام را راه انداخت. الان مشکل با اشغال‌گرها بیشتر شده. پلیس مرزی اسرائیل هم مدام دم خانه ماست که وضع را بدتر می‌کند. خشم مردم دارد بالا می‌گیرد."

بیت‌المقدس شرقی از زمان جنگ ۱۹۶۷ تحت اشغال اسرائیل بوده. پیش از آن در اختیار اردن بود. سال ۱۹۸۰ اسرائیل این منطقه را ضمیمه خاک خود کرد. اقدامی که جامعه بین‌المللی آن را به رسمیت نشناخته است.

فلسطینی‌های ساکن این‌جا همواره از تبعیض نالیده‌اند. آنها می‌گویند عامل اصلی تنش فزاینده شهرک‌نشین‌های یهودی‌اند که به مرور تعدادشان بیشتر می‌شود.

طبق قانون بین‌الملل، اسکان جمعیت در سرزمین‌های اشغالی غیرقانونی است. اسرائیل می‌گوید این قانون شامل این مورد خاص نیست.

قلب حادثه

از زمان مرگ محمد ابوخضیر صدها فلسطینی به‌خاطر شرکت در اعتراض‌هایی که در محله‌های عرب‌نشین مثل سیلوان، ابوطور و عیساویه برپا می‌شود، دستگیر شده‌اند.

صحبت‌های اخیر برخی گروه‌های یهودی که می‌خواهند منع عبادت یهودی‌ها در مهم‌ترین مکان مقدس بیت‌المقدس، درست در قلب شهر قدیمی، برداشته شود، درگیری‌ها را تشدید کرده.

این مکان البته جایی نیست جز مجموعه مسجدالاقصی که سومین مکان مقدس مسلمانان و اولین مکان مقدس یهودیان است – به‌خاطر دو عبادت‌گاه که قرن‌ها پیشتر این‌جا بوده. طبق قوانین موجود، یهودیان فقط می‌توانند از این مکان – که در عبری به آن هار هاباییت و در عربی به آن حرم شریف می‌گویند – بازدید کنند و اجازه عبادت در مجموعه را ندارند.

ملسمانان فلسطینی نگرانند اسرائیل این منع را بردارد. از همین رو سعی می‌کنند راه یهودی‌های دست‌راستی تندرو و مذهبی را که با محافظت پلیس اسرائیل به این مکان مقدس می‌آیند ببندند.

عمر قسوانی، مدیر مسجدالاقصی، می‌گوید: "هیچ چیز بهتر از وقت‌هایی که آرامش برقرار است و عبادت می‌کنیم، نیست. اما دولت اسرائیل با فرستادن این افراطی‌های دست‌راستی و وزیرانش، کار را خراب می‌کند."

چهارشنبه گذشته (پنجم نوامبر)، پس از درگیری فلسطینی‌ها و پلیس اسرائیل بیرون مجموعه مسجد، دولت اردن که متولی رسمی این مجموعه است، سفیرش را از اسرائیل فراخواند.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به ملک عبدالله اردن اطمینان داد که قرار نیست منع عبادت یهودی‌ها برداشته شود – تحولی که با مفاد پیمان صلح دو کشور که سال ۱۹۹۴ امضاء شد مغایرت خواهد داشت.

مارک رگف، سخنگوی دولت اسرائیل، به بی‌بی‌سی گفت آقای نتانیاهو همین پیام را به راست‌گراهای دولت ائتلافی‌اش هم داده است. به گفته آقای رگف، آقای نتانیاهو "تأکید کرده قرار نیست تغییری در وضعیت موجود در حرم شریف رخ بدهد، و هرکس چیزی خلاف این بگوید صرفا نظر شخصی‌اش را گفته نه موضع رسمی دولت را."

سنگربندی

اما در طرف فلسطینی هم گروه اسلام‌گرای حماس و دشمن قسم‌خورده اسرائیل از خشم مردم به‌خاطر ماجرای مسجدالاقصی بهره‌برداری کرده.

هفته‌ای که گذشت، یک عضو حماس با وانت به مردمی که نزدیک یک ایستگاه قطار در بیت‌المقدس ایستاده بودند کوبید و دو نفر را کشت. هفته پیش از آن هم حمله‌ مشابهی رخ داده بود. در هر دو مورد نیروهای امنیتی اسرائیل راننده خودرو را با گلوله کشتند.

دانیل سینکلر، یک طلبه یهودی که از لندن به بیت‌المقدس رفته و نزدیک محل حمله اخیر زندگی می‌کند، می‌گوید: "روی ریل قطار خون ریخته بود. مثل فیلم‌های ترسناک بود. همه شوکه شده‌اند. پدر و مادرم مدام از من می‌خواهند برگردم خانه، چون اورشلیم جای خطرناکی شده."

وضعیت در بسیاری محله‌های شهر – به ویژه در شرق شهر – بحرانی‌ است. نیروهای امنیتی اسرائیلی به وضوح بیشتر شده‌اند. در طول خط آهن، کنار سکوها موانع بتنی گذاشته‌اند. نیروهای کمکی پلیس هم چهارراه‌های اصلی را بسته‌اند.

در خود مجموعه مسجدالاقصی محدویت سن برای فلسطینی‌هایی که می‌خواهند برای نماز جمعه بروند، ادامه دارد. مقام‌های مسئول اسرائیلی می‌گویند این تدبیر امنیتی است. اما خیلی‌ها نگرانند که مناقشه بر سر این مکان مقدس بحرانی‌تر از این بشود.

پنجشنبه‌ای که گذشت (ششم نوامبر)، درست یک هفته پس از حمله به یهودا گلیک، هواداران این فعال سرشناس دست‌راستی یهودی، راهپیمایی کردند.

یهیل ییزرايل، یکی از شرکت‌کنندگان در راهپیمایی، معقتد بود بدیهی است که هرکس با هر دینی که دارد باید بتواند در این مکان مقدس عبادت کند. او می‌گفت: "علاوه بر این ما می‌خواهیم معبد (یهودی) را از نو بسازیم، اما این کار بدون بحث و گفتگوی ملی شدنی نیست. و البته با این کسانی که سر کار هستند."

آینده بیت‌المقدس همواره در قلب درگیری اسرائیل و فلسطینی‌ها بوده. اسرائیل می‌خواهد این شهر پایتخت‌اش باشد. فلسطینی‌ها هم می‌خواهند بخش شرقی این شهر پایتخت کشور مستقل‌شان در کرانه غربی و غزه باشد.

فعلا از مذاکرات صلحی که به این موضوع و موارد اصلی دیگر بپردازد خبری نیست. در عوض نشانه‌های زیادی هست که هشدارمان بدهد خلاء سیاسی را خشونت به سرعت پر می‌کند.