گلوریا استاینم، نماد جنبش فمینیستی آمریکا: اعتراض زنان ایران نبردی برای حق تعیین سرنوشت است
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, فرانک عمیدی و ربهکا تورن
- شغل, بیبیسی
گلوریا استاینم، نماد جنبش فمینیستی، و نویسنده و سردبیر در سن ۸۹ سالگی میگوید برنامهای برای بازنشستگی بعد از دوران طولانی فعالیتش علیه وضع موجود ندارد.
بیش از ۵۰ سال از زمانی که این فعال سیاسی در بنیان گذاشتن «ائتلاف اقدام زنان» نقشی مهم ایفا کرد، میگذرد.
این گروه علیه جنسیتگرایی و تبعیض جنسیتی مبارزه میکرد و استاینم -یکی از سه بنیانگذار آن- در سالهای بعد از آن تا آخر قرن بیستم میلادی، به چهره اصلی جنبش آزادی و برابریخواهی زنان در آمریکا تبدیل شد.
او کارش را در سالهای دهه ۱۹۷۰ میلادی به عنوان روزنامهنگار در نیویورک آغاز کرد و بعد از مدتی مجله «.Ms» را به همراه دیگران راهاندازی کرد. این مجله یکی از اولین نشریاتی بود که روی مسائل زنان فراتر از مشکلات خانهداری و تسلط صنایع زیبایی تمرکز داشت.
در آپارتمانش در محله آپر ایست ساید منهتن، آثار و شواهد یک عمر فعالیت و سفر دیده میشد،. در هر گوشهای میتوان صنایع دستی مناطقی را دید که به آنها سفر کرده است.
اما این روزها او بیشتر وقتش را در نیویورک میگذارند و میگوید «خوشحالم که در محله خودم هستم».
«الان، به این مسئله کاملا آگاهم که چقدر خوب است که اینجا هستم.»
خانهاش دفتر «بنیاد گلوریا» هم هست و مکانی است برای این که زنان، روزنامهنگاران، فعالان و رهبران جوامع برای دیدار با او گرد هم بیایند.
منبع تصویر، Getty Images
گلوریا استاینم یکی از زنانی است که نامش در فهرست ۱۰۰ زن سال ۲۰۲۳ بیبیسی قرار گرفته است.
یک حق «ابتدایی»
در سالهای ۱۹۷۰ گلوریا استاینم یکی از صداهای اصلی کارزار حقوق باروری زنان بود.
او از جمله کسانی بود که حکم دادگاه عالی آمریکا در پرونده «رو علیه وید» را جشن گرفت که به زنان در سرتاسر ایالات متحده حق سقط جنین را داد.
حدود نیم قرن بعد از آن، او شاهد لغو شدن این حکم بود. دادگاه عالی آمریکا در ماه ژوئن سال ۲۰۲۲ در تصمیمی تاریخی به حق سقط جنین در آمریکا پایان دارد.
منبع تصویر، Getty Images
برای استاینم و فعالان طرفدار حق انتخاب، این حکم یادآور ناخوشایندی برای این واقعیت بود که برای عملی کردن تغییراتی -که میگوید امیدوار است در دوره حیاتش شاهد آن باشد- تا چه حد نیاز است که کارزار و فعالیت همچنان ادامه داشته باشد.
او میگوید: «واضحترین و سادهترین [تغییر] این است که بتوانیم بر سرنوشت جسم خودمان تسلط داشته باشیم، برای این که بتوانیم تصمیم بگیریم که چه زمانی میخواهیم یا اصلا نمیخواهیم بچه داشه باشیم… هر چیزی که به خود جسمانی ما مربوط میشود.»
«این جایی است که سختیها آغاز میشود، چون از قضا ما رحم داریم و میخواهند رحمها را که در سیستمهای خودکامه نقشی بسیار حیاتی دارند، کنترل کنند. روشن است که ما رحم داریم و مردها ندارند، و این تمایل شدید برای کنترل رحم غالبا جزو مرگبارترین تلاشها در این زمینه است.»
در حالی که دسترسی زنان به حقوق باروری در آمریکا محدودتر شده، گروهی از زنان در آمریکای لاتین کارزار قانونی کردن حق سقط جنین را با موفقیت پیش بردهاند و استاینم، که خود در طول عمرش در صف اول بسیاری از راهپیماییهای خیابانی بوده، کنشگریِ مصمم آنها را تحسین میکند.
او میگوید: «حمایت از زنان دیگر با به کار گرفتن صدایمان و اعتراض با بدنهایمان، تمام چیزی است که این انقلاب به آن نیاز دارد.»
«آزادی باروری یک حق ابتدایی است، شاید ابتداییتر از حق آزادی بیان.»
گونههای مختلف انقلاب
استاینم با پنج دهه تجربه فعالیت و کنشگری، در موقعیتی منحصر به فرد برای باز نمایاندن پیشرفتهایی است که زنان به آن نائل شدهاند.
او به این نکته اشاره میکند که یک گام رو به جلو در آمریکا افزایش نسبی زنانی است که در انتخابات رای میدهند.
منبع تصویر، Getty Images
او میگوید شاخص دیگر مستقیما به وضعیت زنان در خانواده و زندگی روزمره آنها مربوط میشود.
«بعضی از این تغییرات کاملا در داخل خانواده رخ میدهد. چه کسی بچهها را بزرگ میکند؟ کی شام درست میکند؟ کی قرار است ظرفها را بشوید؟ این بسیار مهم است.»
او میگوید: « پیشرفت حاصل شده، اما کافی نبوده.»
استاینم از نزدیک فشارها روی حقوق زنان را در سرتاسر جهان دنبال میکند، از جمله محدود کردن آزادیها در کشورهایی مانند ایران و افغانستان.
او اعتراضهای زنان ایرانی را -که بعد از کشته شدن مهسا امینی در بازداشت پلیس امنیت اخلاقی به خیابانها رفتند و با شعار «زن، زندگی، آزادی» روسریهایشان را آتش زدند- نبردی برای حق تعیین سرنوشت و همین طور گونهای از انقلاب فمینیستی میداند.
استاینم میگوید: «آنها برای این تفکر مبارزه میکنند که بدن زن مایه شرمساری نیست که محدود شود، همان طور که بدن مرد نیست. این که کلمه 'فمینیسم' را به کار ببرند یا نه، به خودشان مربوط است.»
«بعضی میگویند 'قدرت زنان' یا 'برابریخواهی زنان'. این به خودمان مربوط است که چه بگوییم.»
نقطه برخورد جنسیت و نژاد، همواره در مرکز کار و توجه گلوریا استاینم بوده است.
منبع تصویر، Getty Images
او در سالهای دهه ۱۹۷۰ میلادی از نزدیک با آنجلا دیویس، فعال سیاسی و فمینیست سیاهپوست کار کرد. عکس آنها در حالی که شانه به شانه هم ایستادهاند و مشتشان را در هوا گره کردهاند، به عکسی نمادین در مبارزه زنان و آفریقایی-آمریکاییها برای برابری و عدالت اجتماعی تبدیل شد.
با وجود این بسیاری در سراسر جهان از فمینیسم غربی به خاطر این که به اندازه کافی فراگیر نبوده انتقاد کردهاند.
استاینم میگوید این انتقاد «احتمالا درست است».
منبع تصویر، Getty Images
«ما در این کشور با نژادپرستی روبرو هستیم. ما همیشه سعی کردهایم که به طور کلی بگوییم 'اگر گروهی که ما کارمان را با آن شروع میکنیم نمایندهای از کل کشور نباشد، پس باید صبر کنیم تا این اتفاق بیفتد'. باید نهایت تلاشمان را بکنیم که تمام زنانی را که با مشکلات خاص خودشان دست و پنجه نرم میکنند، نمايندگي کنیم.»
«نه به فرهنگ حذف»
استاینم روزهایی را به یاد میآورد که در آن اعلامیهها و فراخوانها با دستگاه چاپ کاغذی تکثیر میشد. او اکنون فرصتها را برای برقراری ارتباط از راه دور، که با همهگیری کرونا شدت بیشتری گرفت، غنیمت میشمرد تا با استفاده از اینترنت و شبکههای اجتماعی به مخاطب گستردهتری دسترسی داشته باشد.
او میگوید: «مشکل اینترنت تبعیضآمیز بودن آن است، چون همه نمیتوانند به کامپیوتر دسترسی داشته باشند یا از فناوری آن سر در بیاورند، یا این که بدانند چگونه میتوانند خودشان را در فضای مجازی بیان کنند. این مسئله باعث نگرانی است.»
علاوه بر این او میگوید که «احتمالا مردان بیشتر از زنان به فناوری دسترسی دارند».
منبع تصویر، Getty Images
استاینم از فرهنگ حذف افراد و تاثیر آن بر نسلهای جوانتر و کاربران شبکههای اجتماعی هم ابراز نگرانی میکند.
او به بخش ۱۰۰ زن بیبیسی گفت که خودش تجربه روبرو شدن با این پدیده را نداشته اما از طرف کسانی که این تجربه را داشتهاند از آن ابراز انزجار میکند، «چون آزادی بیان برای هر گونه دموکراسی حیاتی است.»
«ما نباید تسلیم فرهنگ حذف شویم. این یک فشار اجتماعی مثل سانسور کردن است و قطعا چیز خوبی نیست، حتی زمانی که سوگیری را هدف میگیرد. در هر حال دارد آدمها را خفه میکند.»
تغییر در خانه
بعضی میگویند یکی از انتقاداتی که به جریان فمینیسم مطرح است، ناتوانی آن در کمک به مردان برای دریافتن تغییراتی است که بر اساس بازتعریف نقشهای جنسیتی رخ میدهد. اما از نظر گلوریا استاینم این وظیفه زنان نیست که برای مردان «هم انقلاب را هدایت کنند و هم شام درست کنند».
او میگوید این که بعضی مردها فمینیسم را رد میکنند قابل انتظار است، چون این مفهوم برای کسانی که «از مردانگی برای چیرگی استفاده میکنند» سودی ندارد.
او معتقد است که تغییر باید از درون خانههای خودمان آغاز شود.
منبع تصویر، Getty Images
او میگوید: «آنجاست که فقدان دموکراسی آغاز میشود، و همان جا سرچشمه تغییراتی است که همه ما میتوانیم در آن نقش داشته باشیم.»
خانه و بنیاد استاینم روزهای شلوغی را پشت سر میگذارد. کتابهایی هست که باید امضا کند و جلساتی که باید در آن شرکت کند.
همان طور که پشت میزی در گوشه اتاقش نشسته و پوسترهای یک رویداد را امضا میکند، در آپارتمانش باز میشود و دو زن وارد میشوند.
استاینم میگوید: «خیلی خوب است که بیشتر در خانه هستم.»
او بلند میشود تا در سوی دیگر اتاق به زنانی ملحق شود که به خانهاش آمدهاند.
میگوید: «اتاق نشیمن را به محلی برای حلقههای گفتوگو تبدیل کردهام. انقلاب مثل مایعی است که میتوان آن را در ظرفهای مختلف ریخت. شکلش عوض میشود اما همچنان همان مایع است.»
