'بی‌برنامگی و کوتاهی' وزارت خارجه بریتانیا در عملیات نجات افغانستان؛ افشاگر چه اتهاماتی وارد کرده است؟

یک عضو سابق وزارت خارجه بریتانیا رویکرد این وزارت در روند تخلیه شهروندان افغان در معرض خطر پس از تصرف این کشور توسط طالبان را "ناکارآمد" و "پر از هرج و خرج" توصیف کرده است.

رافائل مارشال، که تا زمان کناره‌گیری از وزارت خارجه در ماه سپتامبر از کارمندان ارشد این نهاد بود گفته است که در ستاد بحران وزارت خارجه بریتانیا تعداد کافی کارمند وجود ندارد و افزوده که گزینش افغان‌هایی که توسط هواپیماهای بریتانیایی از آن کشور خارج شدند "بدون برنامه و ناکافی" بود.

وی افزوده است که به دلیل کمبود نیرو، هزاران ایمیل حاوی درخواست کمک از بریتانیا خوانده نشد.

این مقام سابق وزارت خارجه بریتانیا در گواهی کتبی ارائه شده به کمیته روابط خارجی پارلمان این کشور گفته است که احتمالا تا ۱۵۰۰۰۰ شهروند افغان که به دلیل ارتباط با بریتانیا در معرض خطر قرار داشتند درخواست کردند از افغانستان تخلیه شوند اما به کمتر از ۵ درصد آنان کمک شد.

وی افزوده است که "واضح است که برخی از کسانی که برجا گذاشته شدند تاکنون به دست طالبان به قتل رسیده‌اند."

بحران رهبری

رافائل مارشال در گواهی خود دومینیک راب، وزیر امور خارجه وقت بریتانیا را هم متهم کرده که در تصمیم‌گیری "کند عمل کرد."

او گفته است که ساعت‌ها طول می‌کشید تا آقای راب به ایمیل‌ها پاسخ دهد و افزود که وزیر خارجه "به طور کامل وضعیت را درک نکرده بود."

در روزهای منتهی به سقوط کابل به دست طالبان، آقای راب در تعطیلات خود به سر می‌برد و در همان زمان هم احزاب مخالف و برخی رسانه‌ها او را متهم کردند که به جای اینکه فورا به لندن بازگردد و اوضاع را زیر نظر بگیرد، همچنان در مرخصی بود. دامینیک راب بعدا از وزارت خارجه کنار رفت و در حال حاضر، سمت دیگری در دولت دارد.

سخنگوی دولت بریتانیا در واکنش به اظهارات رافائل مارشال گفته است که کارکنان این وزارت "به شکلی خستگی ناپذیر در اجرای بزرگترین ماموریت در نوع خود" تلاش کردند. یک منبع نزدیک به آقای راب هم اظهار داشته که در آن زمان، مساله اصلی در عملیات تخلیه افغانستان تأیید هویت متقاضیان خروج از افغانستان و انتقال امن آنان بود و نه سرعت تصمیم‌گیری.

وی افزوده است که پس از تسلط طالبان بر کابل، پایتخت افغانستان، بریتانیا ۱۵۰۰۰ نفر را از افغانستان خارج کرد که شامل ۵۰۰۰ شهروند بریتانیا، ۸۰۰۰ افغان و ۲۰۰۰ کودک بود. به گفته این منبع دولتی، بریتانیا همچنان پس از پایان عملیات انتقال از افغانستان، به تلاش برای خارج کردن افراد از آن کشور ادامه داد و توانست ۳۰۰۰ نفر را خارج کند و این عملیات همچنان ادامه دارد.

چه اتهاماتی وارد شده؟

مسائل کلیدی که توسط رافائل مارشال، افشاگر وزارت امور خارجه بریتانیا مطرح شده است عبارتند از:

• از ۱۵۰ هزار نفری که درخواست کمک کردند، فقط به ۵ درصد کمک شد.

• هیچ کس در تیم رسیدگی به درخواست‌ها اطلاعات دقیقی از افغانستان نداشت، یا هرگز در آنجا کار نکرده بود و در این مورد مطالعه نداشت.

• هیچ کس به هیچ زبان‌های افغانستان صحبت نمی‌کرد و تماس مردمی که درخواست کمک داشتند به زبان انگلیسی پاسخ داده می‌شد.

• تصمیم‌گیری در مورد اینکه به چه کسی باید کمک شود، خودسرانه بود، و هزاران ایمیل درخواست کمک حتی خوانده نشد.

• سیستم کمپیوتری ناکارآمد بود، با هشت سرباز برای کمک که یک کامپیوتر داشتند.

• دومینیک راب در تصمیم‌گیری در موارد دشوار کُند بود و وضعیت را کاملاً درک نمی‌کرد.

• حیوانات مؤسسه خیریه "نوزاد" که توسط یکی از تفنگداران دریایی سابق بریتانیا اداره می‌شد در خطر نبودند و تخلیه آنها به هزینه مستقیم افرادی انجام شد که در معرض خطر مرگ بودند.

با نزدیک شدن طالبان به کابل در ماه اوت/آگوست، یک طرح دولتی برای تخلیه آن دسته از افغان‌هایی که مستقیما برای دولت بریتانیا کار می‌کردند، و دیگری برای شناسایی و کمک به کسانی که به دلیل ارتباط گسترده‌ترشان با بریتانیا در معرض خطر بودند، وجود داشت.

آقای مارشال برای تیمی از مسئولانی کار می‌کرد که به گروه رسیدگی به "پرونده‌های ویژه افغان‌ها" معروف بود.

این افراد شامل سربازان افغان، سیاستمداران، روزنامه نگاران، کارمندان اداری، فعالان، امدادگران، قضات و نگهبانانی بودند که به طور غیرمستقیم از طریق پیمانکاران فرعی برای دولت بریتانیا کار می‌کردند.

در روزهای ماه اوت/آگوست ناامیدانه، با پیشروی طالبان به سمت کابل، بسیاری از این افراد به وزارت خارجه و توسعه بین المللی بریتانیا ایمیل می‌زدند تا مجوز پرواز به خارج از کشور را دریافت کنند.

آقای مارشال گفت "معمولاً در هر لحظه ۵۰۰۰ ایمیل خوانده نشده در ایمیل هرکدام وجود داشت" و "هزاران مورد ایمیل‌ حتی خوانده نمی‌شدند، از جمله مواردی که از نمایندگان مجلس عوام رسیده بودند."

او گفت که روند اولویت بندی متقاضیان "خودسرانه و ناکارآمد" بود. او افزود که معیارهای مورد استفاده دولت غیر مفید و مبهم بود که منجر به سردرگمی شد.

سگ‌های تخلیه شده ''در معرض خطر نیستند ''

آقای مارشال گفت که تصمیم برای انتقال سگ‌ها از پناهگاه نوزاد پن فارتینگ ظرفیت قابل توجهی را مصرف کرد، بنابراین فضای کمتری در فرودگاه و سربازان کمتری برای همراهی تخلیه شدگان وجود داشت.

او گفت که دولت بریتانیا در نهایت حیواناتی را انتقال داد که "در معرض خطر نبودند، مستقیم به جای تخلیه اتباع بریتانیایی و افرادی که در معرض خطر کشته شدن قریب‌الوقوع هستند، از جمله مترجمانی که در ارتش بریتانیا خدمت کرده‌اند".

کارکنان مرکز بحران که قبلا برای وزارت توسعه بین‌المللی کار می‌کردند، نمی‌توانستند به کمپیوترهای وزارت خارجه و توسعه بین‌المللی دسترسی داشته باشند زیرا "سیستم‌های فناوری اطلاعات وزارت دفاع و و وزارت خارجه هنوز یکپارچه نشده‌اند. آنها به وضوح از سیستم آشفته ما سراسیمه شده بودند".

آقای مارشال توضیح داد که چگونه سربازانی را که برای کمک آورده بودند اما بسیاری از آنها قبلا از سیستم‌های کامپیوتری استفاده نکرده بودند و بنابراین اشتباهاتی انجام می‌دادند.

کمپیوترها باید به اشتراک گذاشته می‌شدند زیرا بخش آی‌تی وزارت خارجه برای باز کردن پسورد آنها رمز عبور صادر نکرده بود. در یک جایی، هشت سرباز از یک کامپیوتر مشترک استفاده می‌کردند.

آقای مارشال گفت که تماس‌های تلفنی با افغان‌ها فقط به زبان انگلیسی بود. کسی نبود که به زبان دری یا پشتو صحبت کند.

آقای مارشال گفت: "به عقیده من هیچ عضوی از تیم قضایای ویژه افغانستان، این کشور را مطالعه نکرده بودند، قبلا روی افغانستان کار نکرده یا اطلاعات دقیقی از افغانستان نداشتند.

او افزود: "افراد به وضوح از اینکه از آنها خواسته شود صدها تصمیم مرگ و زندگی را بگیرند که چیزی در مورد آنها نمی‌دانستند، می‌ترسیدند."

او گفت: "اکثر افراد در مرکز بحران وزارت خارجه و توسعه درک ضعیفی از وضعیت واقعی میدان هوایی کابل و در نتیجه فوریت فراخواندن مردم در اسرع وقت داشتند."

گزارش آقای مارشال بیان می‌کند که مرکز بحران وزارت خارجه بریتانیا یادداشت‌هایی را به دفتر آقای راب، وزیر خارجه وقت فرستاد تا در مورد موارد دشوار تصمیم‌گیری کند.

اما "چندین ساعت طول می‌کشید تا وزیر امور خارجه به هر یک از این یادداشت‌ها بپردازد" و وقتی این کار را انجام داد "نمی‌توانست در مورد موارد فردی تصمیم بگیرد" بدون اینکه همه موارد را "در یک جدول ارائه‌شده" ببیند.

آقای مارشال در جمع بندی گفت: "این درخواست وزیر امور خارجه نشان می‌دهد که او وضعیت را کاملا درک نکرده است."

او گفت در جای دیگر "وزیر خارجه از تصمیم گیری در مورد پذیرش افرادی که بدون ارائه فرمت مناسب با جدولی که موارد متعدد را ارائه می‌دهد، خودداری کرد."

''''سوالاتی درباره رهبری'

تام توگندات، رئیس کمیته روابط خارجی مجلس عوام بریتانیا گفت: "سوال واقعی که نیاز به پاسخ دارد این است که اینها کجا بودند؟"

او به برنامه "امروز" رادیو بی‌بی‌سی چهار بریتانیا گفت که شواهد آقای مارشال نشان می‌دهد که یک جوان ۲۵ ساله گاهی کاملا به تنهایی با حجم عظیمی از درخواست‌های کمک "در یک وزارت خارجه که عملا تبدیل به کشتی مری سلست (در میانه اقیانوس) در زمان اضطراری ملی شده بود، برخورد می‌کند.".

آقای توگندات در پاسخ به این سوال که آیا نشان می‌دهد که ترتیبات کار از خانه در وزارت خارجه ناکام بوده است، آقای توگندات گفت: "همه دست‌ها باید روی عرشه باشند" و "به هر ترتیبی که کار می‌شد، آنها کار نمی‌کردند".

یک سخنگوی دولت بریتانیا گفت که بیش از ۱۰۰۰ کارمند وزارت خارجه و توسعه در شرایط چالش برانگیز به صورت خستگی ناپذیر کار می‌کردند و تصمیم‌ها در مورد اولویت‌بندی باید به سرعت گرفته می شد تا به بیشترین افراد ممکن کمک شود.

او افزود که دولت همچنان برای کمک به خروج افراد دیگری تلاش می‌کند و از زمان پایان عملیات تخلیه به بیش از ۳۰۰۰ نفر کمک شده تا از افغانستان خارج شوند.

او افزود: "متاسفانه ما نتوانستیم همه کسانی را که می‌خواستیم تخلیه کنیم، اما تعهد ما به آنها باقی است."

گاهشمار آخرین روزهای خروج بریتانیا از افغانستان