مجلس در سال ۹۶؛ مجلسی با چهره‌های درجه دو

نمایندگان مجلس درسال ۹۶ چندین اولین را تجربه کردند، حمله "تروریستی"، بازتاب گسترده بودجه سالانه و رد کلیات لایحه بودجه درصحن علنی استیضاح همزمان سه وزیر،ریاست ۱۰ ساله رئیس مجلس و حضور مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درصحن علنی و سلفی دردسرساز.

این "اولین‌ها" با ریاست دوباره لاریجانی و حمله گروه داعش به مجلس درخرداد ماه آغاز و با استیضاح همزمان و ناکام سه وزیر پایان یافت.

هر چند اسیتضاح همزمان سه وزیر درمجالس پس از انقلاب آن هم در مجلس هسمو با دولت بی‌سابقه است،اما گاهی تعداد استیضاح درمجالس همسو بیش از مجالس غیرهمسو با دولت است. مجلس اصلاح طلب ششم نیز چهار وزیر دولت محمد خاتمی را استیضاح کرد و البته به همه رای مثبت داد.

دراستیضاح‌های این چنینی برخلاف استیضاح‌های سیاسی موضوعات استیضاح پراکنده و متناسب با مشکلات حوزه ‌ای انتخابیه و یا بده بستان‌های شخصی نمایندگان با وزرا است.

شاید از همین رو بود که تعدادی از رسانه‌ها سهم خواهی نمایندگان از هیئت مدیره شرکت‌های زیر مجموعه سازمان تامین اجتماعی را دلیل اصلی استیضاح علی ربیعی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کردند.

وزرای راه و شهرسازی و جهاد کشاورزی اما راحت‌تر از مجلس رای اعتماد دوباره گرفتند و عباس آخوندی وزیر راه رکورد دار عبور از سه استیضاح در دو مجلس شد.

استیضاح وزرا بار دیگر تصویری از فراکسیون‌های مجلس و چند دستگی فراکسیون امید را نیز به رخ کشید. فراکسیونی که با استیضاح مخالف بود اما غلامرضا تاج گردون، عضوشاخص این فراکسیون، از اصلی‌ترین استیضاح کنندگان علی ربیعی بود و برخی از دیگر اعضای آن از جمله محمد قسیم عثمانی در دفاع از استیضاح دو وزیر دیگر سخن گفتند.

درگیری‌های فراکسیون امید و حامیان علی لاریجانی نیز دراین سه استیضاح نمود پیدا کرد و برخی از اصلاح‌طلبان علی لاریجانی و نزدیکانش را به نقش داشتن در استیضاح وزرا برای سهم خواهی بیشتر متهم می‌کردند.

فراکسیون امید مجلس بتنهایی اکثریت قاطعی درمجلس را ندارد و همواره محتاج آرای حامیان علی لاریجانی است. با این وضعیت حامیان لاریجانی با ۴۰ رای خود می‌توانند عملا آرایش سیاسی مجلس را به هم بزنند.

از مجموعه نوروزی بیشتر بخوانید:

اصلاح طلبان اما گلایه می‌کنند که آنان با وجود ۴۰ رای خود بیشترین امتیازها را در چینش کابینه گرفته‌اند. از سوی دیگر حسن روحانی، علی لاریجانی را طرف حساب خود در مجلس می‌داند نه محمد رضا عارف، رئیس فراکسیون امید را. موضوعی که بارها گلایه و انتقاد رسمی نزدیکان عارف را به دنبال داشته است.

اختلافات اصلاح طلبان و حامیان لاریجانی ریشه در رقابت‌های زودهنگام برای انتخابات ریاست جمهوری آینده نیز دارد. کاظم جلالی، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، ازجمله افرادی است که از احتمال نامزدی علی لاریجانی سخن گفته است.

لاریجانی درسال ۹۶ برای دهمین سال رئیس مجلس شد و رکورد قبلی را شکست. پیش از او اکبر هاشمی رفسنجانی ۹ سال رئیس مجالس اول، دوم و سال اول مجلس سوم بود.

برای حسن روحانی اما در نهایت رای نهایی مجلس مهم است نه رقابت داخلی فراکسیون‌ها، او مجلس را مانعی جدی بر سر راه خود نمی‌بیند چرا که فشارهای قوه قضاییه و دیگر نهادهای زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی بزرگترین مانع فعالیت دولت است.

هرچند موضوع رد کلیات لایحه بودجه برای نخستین بار در دولت او رخ داد اما این اتفاق بیشتر ناشی ازاختلاف‌نظرهای اقتصادی بود تا درگیری‌های سیاسی و جناحی.

حتی موضوع دو سئوال از رییس جمهور نیز نمی‌تواند تهدیدی جدی برای روحانی باشد، هر چند که او چندان تمایلی هم به مطرح شدن آن در جلسه علنی ندارد.

پس از استیضاح و عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر، نخستین رییس جمهور ایران، سئوال از رییس جمهور تنها یک بار درباره محمود احمدی نژاد درمجلس مطرح شده است. از این رو شاید نزدیکان حسن روحانی طرح سئوال از او را به معنای تضعیف جایگاه رییس جمهور می‌دانند و تلاش می‌کنند که سوال مطرح نشود.

استیضاح سه وزیرهمچنین بار دیگر موضوع فراکسیون‌های قومی را درمجلس مطرح کرد. برخی از رسانه‌ها و نمایندگان سابق مجلس از تلاش فراکسیون نمایندگان لر یا زاگرس‌نشین برای استیضاح ربیعی و جانشینی فرد مورد نظر خودشان سخن گفته بودند. موضوعی که تاجگردون آن را تکذیب کرد. در مقابل تعدادی از نمایندگان ترک مجلس حامی ربیعی بودند. فراکسیون مناطق ترک‌نشین که سال گذشته تشکیل شده بود پس از مخالفت و پیام‌های احتمالی از سوی نهادهای امنیتی عملا فعالیت رسمی خود را تعطیل کرد و تنها برخی اعضای آن به صورت انفرادی از کاهش وزرای ترک درکابینه دوم حسن روحانی انتقاد کردند.

فراکسیون‌های قومی و منطقه‌ای در رای اعتماد به وزرای پیشنهادی روحانی نیز فعال بودند و ائتلافی از نمایندگان مناطق زاگرس‌نشین و برخی از نمایندگان ترک تاثیر مهمی در رای منفی مجلس به حبیب‌الله بی طرف داشت.

برخی تحلیل‌گران همچنین استیضاح سه وزیر را مرتبط با تجمع های اعتراضی دی ماه دانسته‌اند اما این اعتراض‌ها نمودی جدی دراستیضاح نداشت و حتی در استیضاح وزیر کار موضوع شرکت‌های سازمان تامین اجتماعی بسیار پررنگ‌تر از اعتراض‌های کارگری مطرح شد.

مجلس نیز مانند دیگرنهادها پیام خاصی از اعتراض‌های دی ماه دریافت نکرده است. حتی پس از اعتراض‌های گسترده در فضای مجازی به بودجه سال ۹۷ و برخی تحلیل‌ها درباره تاثیر گزارش های منتشر شده در بودجه در اعتراض‌های دی ماه، مجلس در نهایت بودجه حوزه‌های علمیه و نهادهای دینی مشابه را کاهش نداد.

بازتاب گسترده موضوع بودجه ۹۷ نیز در نوع خود یکی از اولین‌های مجلس بود. پیش از این سابقه نداشت که بودجه سالانه تا این حد بازتاب داشته باشد. وجود شبکه‌های مجازی یکی از دلایل آن بود.

شبکه‌های مجازی از یک طرف کمک بزرگی به نمایندگان برای بازتاب گسترده‌تر اقدامات و نطق‌هایشان است اما از سوی دیگر بازتاب گسترده اتفاقاتی چون تلفظ اشتباه نام موزه لوور یا سلفی با فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا برایشان دردسرساز می‌شود تا جایی که مجبور به توضیح و عذرخواهی می‌شوند.

شبکه‌های اجتماعی باعث شده که نطق‌های جنجالی نمایندگان نیز نمود بیشتری پیدا کند، از جمله نطق‌های نمایندگان درباره حصر سران جنبش سبز یا نطق محمود صادقی با عنوان "مجلس عصاره فضائل شورای نگهبان است" که جلسه علنی مجلس را به هم ریخت.

نطق‌های نمایندگان درباره حصر البته در نهایت به جایی نرسید و در پایان سال علی مطهری، نایب رئیس مجلس، اعلام کرد که مقامات امنیتی به این وعده عمل نکرده‌اند.

استیضاح ناکام سه وزیر دولت حسن روحانی درپایان سال اما نمادی از عملکرد سال ۹۶ و حتی چهارساله مجلس دهم بود؛ مجلسی که برخی از منتقدان آن را مجلسی "خنثی" می‌خوانند که در نتیجه رد صلاحیت چهره‌های "درجه دو" جناح‌های سیاسی ایران تشکیل شده است.