حسن روحانی؛ رئیس جمهوری که کلیدش همه درها را باز نکرد

حسن روحانی، هفتمین رییس‌جمهور ایران٬ رسیدن به توافق هسته‌ای را مهم‌ترین دستاورد خود می‌داند و امیدوار است با این وعده محقق شده٬ ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶ از سد رقبای دیگر بگذرد.

روحانی با وجودی‌ که عضو نهاد اصولگرای جامعه روحانیت مبارز است، هم به اصلاح‌طلبان گرایش دارد و هم با اصول‌گرایان هم‌پیمان شده است؛ سیاست‌مداری "میانه‌رو" که در عمر ۴۰ ساله جمهوری اسلامی، همواره پست‌های سیاسی و امنیتی برعهده داشته است.

او در سال ۱۳۹۲ با بیش از ۱۸ میلیون رای و با شعار "اعتدال" هفتمین رییس‌جهمور ایران شد و بر بهبود روابط دیپلماتیک با غرب و آمریکا تمرکز کرد.

حالا بعد از چهار سال با انبوهی از مشکلات و وعده‌های محقق نشده درباره بهبود شرایط اقتصادی مردم٬ راه دشواری را پیش رو دارد تا مردم را قانع و دولتش را هشت‌ساله کند.

از سرخه تا قم

روحانی در روستای 'سرخه' در غرب سمنان به دنیا آمد؛ در خانواده‌ای که مکتب‌دار بود. "ملالقمان" مادربزرگ او و سرپرست خانواده، به دخترها و زنان روستا در مکتب‌خانه‌اش قرآن و احکام دین آموزش می‌داد.

سال ۱۳۴۰ به حوزه علمیه قم پیوست و شاگرد محمدرضا گلپایگانی و فاضل لنگرانی شد. در همان زمان نام خود را از "فریدون" به "روحانی" تغییر داد. چراکه از نظر دیگر طلبه‌ها ایراد داشت در زمان اتمام تحصیل، او را "آیت‌الله فریدون" صدا کنند. وقتی حسن روحانی در سال ۱۳۵۸ به عنوان نماینده سمنان قدم به اولین مجلس شورای اسلامی گذاشت، نام خود را در شناسنامه‌ هم تغییر داد.

بیشتر بخوانید:

او در همان سال ماموریت داشت وضعیت آشفته ارتش و پادگان‌های ایران را بررسی کند. در عین‌حال یکی از سه عضو شورای سرپرستی رادیو و تلویزیون ایران هم بود.

همگام با هاشمی‌رفسنجانی

روحانی از همان سال‌های پیش از انقلاب در مبارزه با حکومت شاه با هاشمی‌رفسنجانی هم‌گام شده بود. در دوران ریاست‌جمهوری هاشمی‌رفسنجانی، حسن روحانی دبیر شورای عالی امنیت ملی و مشاور او در امور امنیت ملی بود. او همچنین در سال ۱۳۶۵ یکی از افراد منتخب هاشمی‌رفسنجانی برای مذاکره با آمریکا در ماجرای "ایران کنترا" بود.

نزدیک‌ترین همکاری آن‌‌ها در مجمع تشخیص مصلحت نظام شکل گرفت و ادامه پیدا کرد. روحانی از سال ۱۳۷۰ به عضویت آن مجمع در آمد و یک سال بعد ریاست مرکز تحقیقات استراتژیک آن را تا سال ۱۳۹۲ عهده‌دار شد. به گفته علی فلاحیان، وزیر اطلاعات دولت سازندگی، حسن روحانی گزینه مورد نظر هاشمی‌رفسنجانی برای وزارت اطلاعات بود اما در نهایت فلاحیان این وزارت‌خانه را در اختیار گرفت.

تا پیش از مرگ هاشمی‌رفسنجانی، روحانی به عنوان مهم‌ترین هم‌پیمان سیاسی او مطرح بود. حمایت‌های رفسنجانی از او در انتخابات ۹۲ و همراهی محمد خاتمی و اصلاح‌طلبان، ریاست‌جمهوری را برای او به همراه داشت. همین همراهی در این دوره از انتخابات نیز روحانی را پشتیبانی می‌کند؛ این‌بار بدون اکبر هاشمی رفسنجانی.

'کودکی' برجام

نزدیک به دو سال مذاکره درباره پرونده هسته‌ای ایران و رسیدن به توافق برجام، دستاوردی است که حسن روحانی آن را "پیروزی بزرگ سیاست خارجی" دولت یازدهم می‌خواند. روز ثبت نام در دوازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری گفت تنها اوست که شایستگی این را دارد که ‌"نوزاد برجام" را چهار سال دیگر سرپرستی کند.

مذاکرات هسته‌ای البته از سال‌ها پیش آغاز شده بود. حسن روحانی در مذاکرات نخست از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴ در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی، رییس تیم مذاکره‌کننده بود. او در سال ۱۳۸۲ میان محمد خاتمی، رییس‌جمهوری وقت و آیت‌الله خامنه‌ای بر سر پیشبرد گفت‌وگوهای هسته‌ای نقش میانجی را ایفا می‌کرد.

حسن روحانی در یک نگاه

متولد ۱۳۲۷، سمنان

آغاز تحصیل حوزوی ۱۳۳۹ در مدرسه علمیه صادقیه سمنان

۱۳۴۸ ورود به دانشگاه تهران

۱۳۵۸ مامور رسیدگی به امور ارتش و پادگان‌های ایران

۱۳۵۸ عضو شورای سرپرستی رادیو و تلویزیون ایران

۱۳۶۱ - ۱۳۶۷ عضو شورای عالی دفاع

۱۳۶۲ - ۱۳۶۴ معاونت فرماندهی جنگ

۱۳۶۴ - ۱۳۶۶ ریاست ستاد قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا

۱۳۶۴ - ۱۳۷۰ فرماندهی پدافند هوایی کل کشور

۱۳۶۵ - ۱۳۶۷ عضو شورای عالی پشتیبانی جنگ و رییس کمیسیون اجرایی آن

۱۳۶۷ - ۱۳۶۸ معاونت جانشین فرماندهی کل قوا

۱۳۶۸ - ۱۳۸۴ دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی

۱۳۶۸ - ۱۳۷۶ و ۱۳۷۹ - ۱۳۸۴ مشاور امنیت ملی رییس‌جمهور وقت

از سال ۱۳۷۰ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام

۱۳۷۱ - ۱۳۹۲ رییس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام

۱۳۵۹ - ۱۳۷۹ نماینده مجلس شورای اسلامی

۱۳۷۱ - ۱۳۷۹ نایب رییس مجلس شورای اسلامی

از ۱۳۷۸ عضو مجلس خبرگان رهبری

از ۱۳۷۸ رهبر حزب اعتدال و توسعه

۱۳۸۲ - ۱۳۸۴ رییس تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در دور نخست مذاکرات

تحصیلات

لیسانس حقوق قضایی از دانشگاه تهران

فوق لیسانس حقوق عمومی از دانشگاه کلدونیان گلاسکو

دکتری حقوق اساسی از دانشگاه کلدونیان گلاسکو

مدارج علمی

وکیل پایه یک دادگستری، عضو کانون وکلا

استاد پژوهشی مرکز تحقیقات استراتژیک

روحانی سه سال بعد از این شورا کنار رفت و علی لاریجانی برای ادامه گفت‌وگوها جانشین او شد. روحانی در سال ۱۳۹۰ کتابی با عنوان "امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای" منتشر کرد که گفته می‌شد پاسخی است به نقدهایی که بر سیاست‌های او در مذاکرات مطرح شده بود.

ضمن همین مذاکرات بود که تابوی گفت‌وگو میان ایران و آمریکا شکسته شد و او برای اولین بار تلفنی با باراک اوباما صحبت کرد.

حالا روی کار آمدن دونالد ترامپ و انتقادهای تند او از برجام٬ و مشخص نبودن نتیجه انتخابات ۱۳۹۶ آینده این توافق بین‌المللی را تا اندازه‌ای مبهم‌تر از گذشته کرده است.

اختلاف نظر با رهبر

در چهار سال گذشته مجموعه سخنرانی‌ها و اظهارنظرهای رئیس‌جمهور و رهبر ایران بارها به نقطه‌ای رسیده که نشان از اختلاف نظر این دو بر سر مسائل مختلف دارد٬ از برجام و رابطه با آمریکا گرفته تا اشتغال زنان.

آقای روحانی مهر ماه ۱۳۹۳ در سخنرانی درباره مذاکره با آمریکا گفته بود: "درس کربلا درس تعامل و مذاکره در چارچوب منطق و موازین می‌باشد."

یک‌سال بعد آیت‌الله خامنه‌ای چنین گفت: "می‌گویند امام حسین هم مذاکره کرد. مذاکره با آمریکا ممنوع است به خاطر ضررهای بی‌شماری که دارد و منفعتی که اصلا ندارد."

یکی از پررنگ‌ترین انتقادهای آیت‌الله خامنه‌ای به حسن روحانی درباره نتایج ملموس توافق برجام بر رشد اقتصادی است. در سال‌های گذشته با توافق هسته‌ای، ایران شاهد رشد اقتصادی بوده است اما منتقدان می‌گویند نتیجه ملموس آن در زندگی روزمره مردم دیده نمی‌شود. از همین‌روی، آقای خامنه‌ای بارها درباره اقتصاد مقاومتی و بهتر شدن وضعیت معیشت مردم صحبت کرده است که "اولویت امروز مردم ایران، مساله اقتصادی است."

درباره ارتباط دین و سیاست آیت‌الله خامنه‌ای در دی ماه ۱۳۹۲ گفته بود دولت دینی با دین دولتی فرقی ندارد. شش ماه بعد در سال ۹۳ روحانی پاسخ داده بود: "دولت دینی خیلی دولت خوبی است ولی دین دولتی را نمی‌دانم. دین را نباید به دست دولت بدهیم."

وعده‌ها؛ دستاوردهای داخلی در کنار محقق‌نشده‌ها

روحانی تاکید کرده بود که اولویتش برداشتن دیوارهای تحریم است٬ اما وعده‌های سیاسی و اجتماعی او کم‌تر نبود. با شعار اعتدال دولت را در دست گرفت و در کنفرانس‌های مطبوعاتی و سخنرانی‌های تبلیغاتی‌ از رفع حصر سخن گفت تا آزادی زندانیان سیاسی و رفع تبعیض‌های جنسیتی، مذهبی و قومی.

روحانی وعده داده بود فرهنگستان زبان و ادبیات آذری به راه می‌اندازد یا وزارت زنان را تشکیل می‌دهد. او قرار بود معاونان خود را از میان اقلیت‌ها نیز تعیین کند و رابطه با کشورهای حاشیه خلیج فارس خصوصا عربستان سعودی را بهبود بخشد. در حالی‌که دوران ریاست‌جمهوری او به یکی از پرچالش‌‌ترین دوره‌های روابط دو کشور تبدیل شد و هیچ‌کدام از وعده‌های دیگر هم محقق نشد.

نگاهی به کارنامه سایر نامزدهای انتخابات

از جمله وعده‌هایی که حتی پیگیری هم نشد، به حداقل رساندن کنترل‌ها در حوزه سینما، کنترل میزان نقدینگی، استقلال بانک مرکزی، تامین مسکن ارزان و مهار قیمت آن و کاهش تفاوت نرخ بیکاری در استان‌ها بود. کارنامه اقتصادی حسن روحانی با وجود برخی نکات مثبت٬ ضعف‌های زیادی دارد.

در دوران ریاست‌جمهوری روحانی ضمن برداشته شدن تحریم‌ها، برخی از محدودیت‌های بانکی برداشته شد و او توانست تورم را در حدی مهار کند. از سوی دیگر با وجود ایجاد کار، نرخ بیکاری بالا رفت.

طرح تحول سلامت با رویکرد همگانی ساختن بیمه پایه درمان برای کاهش سهم جامعه از هزینه‌های درمان در بهمن ماه سال ۹۲ در شورای عالی بیمه خدمات درمانی به تصویب رسید. دو سال بعد روحانی اعلام کرد در زمان ریاست‌جمهوری او ۹ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر تحت پوشش بیمه درمانی قرار گرفته‌اند.

با وجود این، این طرح نیز مخالفان و منتقدان بسیاری دارد. از جمله انتقادهای وارد بر آن، عدم تضمین ادامه سیاست‌های سلامت دولت یازدهم در دوره‌های بعدی ریاست‌جمهوری است. در عین‌حال آمار دقیقی هم از افراد محروم از بیمه همگانی موجود نیست.

حسن روحانی "ثبات بازار اقتصاد"، "برجام" و "طرح تحول سلامت" را سه دستاورد اصلی می‌داند و امیدوار است روز ۲۹ اردیبهشت با همین پشتوانه از سد رقبا بگذرد.