الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت چیست؟

آیت‌الله خامنه‌ای چند روز پیش سندی "بالادستی" را با عنوان "الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت" به نهادها و دستگاه‌های کشور ابلاغ کرد تا ایران خاستگاه "تمدن نوین اسلامی-ایرانی" شود.

رهبر ایران از "مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت" خواسته حداکثر تا دو سال آینده "نسخه ارتقا یافته" این الگو را تصویب و ابلاغ کند.

این سند که "اهم مبانی و آرمان‌های پیشرفت و افق مطلوب کشور در پنج دهه‌ی آینده" را ترسیم کرده قرار است از ابتدای قرن پانزدهم هجری شمسی (سال ١٤٠٠) اجرا شود.

به فرمان رهبر، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس، دولت، شورای عالی امنیت ملی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی فضای مجازی، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه، صداوسیما و دستگاه‌های تبلیغی همگی باید در پیشبرد این سند بکوشند.

چند سال وقت صرف تهیه این سند شده است؟

رهبر ایران در سال ۱۳۹۰ مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را تأسیس و رئیس و اعضای شورای عالی آن را منصوب کرد. هفت سال کار این مرکز به تهیه این سند منتهی شده است. این مرکز یک دبیرخانه حوزوی هم در شهر قم دارد. تدوین سند محصول کار "سه‌هزار تن از متفکران و متخصصان و صاحبنظران و چند هزارتن از جوانان فرزانه" بوده که نتیجه تحقیقات آنها در "بیش از نود هزار صفحه" قابل استفاده محققان است.

برای تدوین این سند از سند "خطوط راهنمای تحقیق و تدوین الگو از نگاه رهبری" استفاده شده است.

چه فرقی بین این سند و سند چشم انداز بیست ساله وجود دارد؟

به نوشته سایت مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، سند الگو "جامع‌تر از سند چشم‌انداز است". سند چشم‌انداز "فقط هدف را مشخص کرده" اما سند الگو "مسیر و چگونگی حرکت" را نشان می‌دهد. علاوه بر این سند چشم انداز بیست ساله از ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴ را در بر می‌گرفت، اما سند الگو به "چشم‌اندازهای دورتر" می‌پردازد.

تمام سیاست‌گذاری‌ها و اسناد و چشم اندازها "حتی چشم‌اندازهای بیست‌ساله و ده‌ساله که در آینده تدوین خواهد شد باید بر اساس این الگو تدوین شود."

ایرانی- اسلامی یعنی چه؟

به گفته رهبر ایران، "شرایط تاریخی،جغرافیایی، فرهنگی، اقلیمی و جغرافیای سیاسی" ایران در تشکیل این الگو تأثیر گذاشته و تهیه این الگو کار "متفکران ایرانی" است، اما "غایات، اهداف، ارزش‌ها و شیوه‌های کار، همه از اسلام مایه خواهند گرفت".

چرا ١٤٤٤؟

جواب روشنی برای این سوال وجود ندارد. اگر شروع اجرای الگو سال ١٤٠٠ باشد که پنجاه سال بعد از آن ١٤٥٠ می‌شود و اگر امسال را مبدا بگیریم سال نهایی ١٤٤٧ می شود. تنها حالت این است که مبدا را سال ١٣٩٤ درنظر بگیریم، سالی که پیش نویس الگو تهیه شده است.

هدف الگو چیست؟

گفته شده هدف الگو این است که ایران تا سال ١٤٤٤:

تدابیر برای رسیدن به این اهداف چیست؟

در این سند ٥٦ تدبیر برای رسیدن به اهداف تعریف شده است. گذشته از "تبیین و ترویج اسلام ناب محمدی، ایمان به غیب و معاد و زنده نگه داشتن فرهنگ عاشورا و انتظار" و "تسهیل ازدواج و تحکیم خانواده"، بسیاری از تدابیر عنوان شده جملاتی کلی و فاقد معنای روشن هستند، مثل:

-"تحقیق و نظریه‌پردازی برای تبیین عدم تعارض‌ دوگانه‌هایی از قبیل عقل و نقل، علم و دین، پیشرفت و عدالت، ایرانی بودن و اسلامیت، و تولید ثروت و معنویت، از سوی صاحب‌نظران و نهادهای علمی کشور"؛

یا

-"پی‌ریزی و گسترش نهضت کسب‌وکار هنرهای نمایشی و کاربردهای فضای مجازی".

برای بسیاری از اهداف آرمانی سند هم هیچ راهکاری عنوان نشده یا بسیاری سطحی و ابتدایی است، برای مثال: "توقف خام‌فروشی منابع طبیعی ظرف ۱۵ سال از زمان شروع اجرای الگو، تحقق عدالت مالیاتی با ایجاد نظام یکپارچه مالیات‌ستانی، پوشش همگانی مراقبت‌ها و خدمات و توزیع عادلانه منابع حوزه سلامت، ارتقای استقلال، اقتدار، پاسخگویی و تخصصی شدن نظام قضائی، کاهش شدت مصرف انرژی".

یا مثلا "تحقق عدالت در ساختار قانونی نظام بانکی با ایجاد انضباط پولی، رهایی از ربای قرضی، توزیع عادلانه خلق پول بانکی و بهره‌مندسازی عادلانه آحاد مردم جامعه از خدمات پولی".

"تنظیم نرخ باروری در بیش از سطح جانشینی" و "اعتلای منزلت و حقوق زنان و ارتقای جایگاه اجتماعی و فرصت‌های عادلانه آنان و تأکید بر نقش مقدس مادری" هم از دیگر تدابیر است.

در سیاست خارجی نیز، "ترویج عقلانیت و روحیه جهادی در جهان اسلام و حمایت از حرکت‌های اسلامی و نهضت‌های آزادی‌بخش و استیفاء حقوق مردم فلسطین" و "چندجانبه‌گرایی، گسترش دیپلماسی عمومی و کمک به حکمیت و صلح بین‌المللی" مطرح شده است.

ضمانت اجرائی سند چیست؟

مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت می‌گوید استفاده از "همه ظرفیت کشور"، "تضمین قانونی"‌ و "اجماع نخبگان" ضمانت اجرایی این سند است. در واقع سند، برای رفع "یکی از مشکلات اجرای برنامه‌های کشور" تدوین شده که "ناشی از تغییر و تحول دولت و مجلس است که مطابق نظام مردم­سالاری است و گریزی از آن نیست".

"این تغییر و تحول باعث می­شود برنامه­ای که به دست دولتي تهیه شده و به تصویب مجلس وقت رسیده است بعد از مدتی در کوران اجرا، بدون پشتوانه آن دولت و مجلس در خلأ قرار بگیرد. طبیعی است که دولت و مجلس بعدی، دلبستگی دولت و مجلس قبلی را نداشته باشد؛ لذا فقط متن قانونی سند باقی می‌ماند".

اهداف سند چشم‌انداز بیست ساله چقدر محقق شده است؟

ارزیابی معتبری از میزان تحقق این اهداف یا انجام نشده یا منتشر نشده است. اما شاید جواب این سوال مثل سوال بالا باشد، یعنی این که "فقط متن قانونی سند" باقی مانده است.

سند جدید چه نکته تازه‌ای دارد؟

متن سند مملو از لفاظی سیاسی، آرمان‌های دینی و اخلاقی و رویاهای توسعه و پیشرفت است بدون آنکه به راهکارهای تازه‌ای اشاره شود، بدون آنکه استراتژی مشخصی در آن مطرح شود و بدون آنکه روشن شود محصول هفت سال کار "نخبگان کشور" و حداقل سالی ده میلیارد تومان بودجه، چرا در این حد مبهم است؟

شاید در قیاس با سند چشم‌انداز بیست ساله، تنها "پیشرفتی" که در فاصله پانزده سال تدوین دو سند دیده می‌شود این باشد که از یک صفحه به حدود هفت صفحه افزایش یافته است.