'ایران تنها کشور جهان است که در آن موسسات اجازه دارند بدون نظارت، کنترل و تائید بانک مرکزی فعالیت های بانکی انجام دهند و پول تولید کنند'

به گفته رئیس کل جدید بانک مرکزی ایران، این موسسات نه تنها بدون مجوز بانک مرکزی فعالیت می کنند بلکه برخی از آنها "گردن کلفتی" هم می کنند و می گویند "ما از نظارت بانک مرکزی مستثنی و معاف هستیم."

آقای مظاهری که به تازگی جانشین ابراهیم شیبانی رئیس کل پیشین بانک مرکزی ایران شده، تاکید کرده که ایران تنها کشور جهان است که در آن موسسات اجازه دارند بدون نظارت، کنترل و تائید بانک مرکزی فعالیت های بانکی انجام دهند و پول تولید کنند.

به گفته آقای مظاهری، بانک مرکزی باید از اختیارات خود در این زمینه استفاده کند و با این پدیده برخورد کند.

انتقادهای آقای مظاهری به دو گروه مشخص اشاره دارد که در ایران فعالیت های بانکی انجام می دهند اما مجوزی از بانک مرکزی ایران ندارند؛ صندوق های قرض الحسنه و موسسات مالی و اعتباری.

صندوق های قرض الحسنه

در ایران بیشتر از شش هزار صندوق قرض الحسنه وجود دارد و بانک مرکزی در شش سال گذشته تلاش گسترده ای به خرج داده تا آنها را تحت نظارت خود بگیرد.

بخش عمده صندوق های قرض الحسنه تحت پوشش سازمان اقتصاد اسلامی قرار دارند.این سازمان بعد از ملی کردن بانک ها در سال 1358 و درست زمانی تشکیل شد که گروهی از بازاريان و تجار متنفذ، تصميم به ايجاد بانک اسلامی گرفتند و آگهی پذیره نویسی سهام بانک را در روزنامه ها منتشر کردند.

با انتشار آگهی پذيره نويسی سهام بانک در روزنامه ها، چند تن از اعضای دولت موقت (نخستین دولتی که بعد از انقلاب تشکیل شد) در اعتراض، تهديد به استعفا کردند و اين گروه به جای "بانک اسلامی" به تاسيس نهادی به نام "سازمان اقتصاد اسلامی" روی آوردند.

دولت محمود احمدی نژاد طرح تشکیل بانک قرض الحسنه را در دستور کار قرار داده است و برخی بر این عقیده اند که تشکیل بانک قرض الحسنه همان "بانک اسلامی" است که 28 سال پیش عده ای از بازاریان متنفذ درصدد تشکیل آن بودند اما به دلیل مخالفت دولت موقت به جای آن سازمان اقتصاد اسلامی را تشکیل دادند.

طهماسب مظاهری رئیس کل بانک مرکزی برخی موسسات مالی نه تنها بدون مجوز بانک مرکزی فعالیت می کنند بلکه برخی از آنها هم "گردن کلفتی" هم می کنند و می گویند ما از نظارت بانک مرکزی مستثنی و معاف هستیم

سرمایه تشکیل بانک قرض الحسنه 50 میلیارد تومان است و مدیران صندوق های قرض الحسنه می گویند که چنین سرمایه ای در اختیار ندارند و حاضر نیستند شرایط بانک مرکزی برای تشکیل بانک قرض الحسنه را بپذیرند.

با این حال آقای مظاهری تاکید کرده که در سال های اخیر بانک مرکزی تلاشی برای جلوگیری از فعالیت این موسسات نکرده ولی با جدیت بیشتر و اصلاح مقررات بانک مرکزی مانع فعالیت آنها خواهد شد.

موسسات مالی و اعتباری

گروه دیگری که در ایران فعالیت بانکی انجام می دهند اما مجوز رسمی فعالیت از بانک مرکزی ندارند، موسسات مالی و اعتباری هستند که به نهادهای نظامی و شبه نظامی وابسته اند.

این موسسات ابتدا به صورت صندوق قرض الحسنه فعالیت می کردند اما بعد از بروز بحران صندوق های قرض الحسنه در اوایل دهه ۸۰ تغییر ماهیت داده و با عنوان موسسات مالی و اعتباری فعال شدند.

این موسسات با آنکه شعبه های مختلفی در سراسر ایران دارند اما بانک مرکزی به صورت آشکار تلاشی برای جلوگیری از فعالیت آنها انجام نداده است.

موسسه مالی و اعتباری قوامین وابسته به نیروی انتظامی، موسسه مالی مهر که پیش از این با عنوان صندوق قرض الحسنه بسیجیان فعالیت می کرد و موسسه مالی انصار (انصار المجاهدین) وابسته به سپاه پاسداران از جمله مهمترین موسسات مالی فعال به حساب می آیند.

در این میان فعالیت موسسه مالی و اعتباری بنیاد متفاوت است که نزدیک به شانزده سال پیش تاسیس شده و شعبات گسترده ای در سراسر کشور دارد و مثل سایرین مجوز فعالیت از بانک مرکزی ندارد.

این موسسه وابسته به بنیاد مستضعفان است که زیر نظر آیت الله علی خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی اداره می شود.

بنیاد مستضعفان بعد از انقلاب ۱۹۷۹ به دستور آیت الله خمینی رهبر سابق جمهوری اسلامی با هدف ارتقای سطح زندگی نیازمندان جامعه تاسیس شد که مالک بخش عمده ای از اموال مصادره شده وابستگان رژیم سابق است.

گزارش دقیقی از دارایی های بنیاد مستضعفان منتشر نشده ولی این مجموعه بزرگ در بخش های تولیدی، تجاری و صنعتی فعالیت گسترده ای دارد و بخشی از اقتصاد ایران در اختیار این نهاد است که خارج از کنترل دولت است.

یرخی گزارش ها حکایت از آن دارد که موسسه مالی بنیاد برای دریافت مجوز بانک اقدام کرده و بانک مرکزی نیز سرگرم بررسی این تقاضا است.

این موسسات مالی با آنکه مجوزی از بانک مرکزی ندارند، فعالیت های بانکی انجام می دهند و با تبلیغاتی گسترده در مطبوعات و رادیو و تلویزیون از مردم برای سپرده گذاری دعوت می کنند.

به گفته برخی کارشناسان، بانک مرکزی از فعالیت این موسسات مالی راضی نیست اما قدرت مقابله با آنها را ندارد و تاکنون نیز نتوانسته مانع فعالیت آنها شود.

در ایران یازده بانک دولتی و شش بانک خصوصی به فعالیت های بانکی مشغولند. بانک های ملی، صادرات، سپه، ملت، تجارت، رفاه، توسعه صادرات، صنعت و معدن، کشاورزی، مسکن و پست بانک دولتی هستند و بانک های کارآفرین، اقتصاد نوین، پارسیان، سامان، پاسارگاد و سرمایه خصوصی اند. موسسه مالی و اعتباری توسعه نیز تنها موسسه مالی و اعتباری است که از بانک مرکزی مجوز فعالیت دارد.