کاوه امیدوار

	مصرف روزانه بنزین در ایران به طور میانگین 70 میلیون لیتر برآورد می شود

با اجرای این طرح، واردات بنزین متوقف می شود و بنزین تولید داخل به صورت جیره بندی با کوپن و کارت هوشمند در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.

این در حالی است که نزدیک به 40 درصد از بنزین مصرفی از خارج وارد می شود و تولید داخل جوابگوی مصرف داخلی نیست.

مصرف روزانه بنزین در ایران به طور میانگین 70 میلیون لیتر برآورد می شود که تنها 40 میلیون لیتر آن در داخل تولید می شود و 30 میلیون لیتر بقیه از خارج تامین می شود.

پیش از این قرار بود بنزین به صورت دو نرخی عرضه شود و دارندگان خودروها میزان معینی از بنزین داخلی را به قیمت دولتی و بقیه مصرف خود را به قیمت آزاد بخرند.

اکنون به نظر می رسد دولت به دلیل نگرانی از پیامدهای اقتصادی نظیر افزایش نرخ تورم، تصمیم گرفته واردات بنزین را به کلی متوقف کند و فعلا از خیر دو نرخی کردن بنزین بگذرد.

	مشکل بزرگ طرح نایده گرفتن گروه زیادی از مردم است که از راه مسافرکشی روزگار می گذرانند

البته برخی کارشناسان قطع واردات بنزین را با پرونده هسته ای در ارتباط می دانند و معتقدند وابستگی به بنزین وارداتی پاشنه آشیل اقتصاد ایران به حساب می آید و این احتمال وجود دارد که دولت برای ایجاد آمادگی در مردم پیش دستی کرده و طرح حذف بنزین وارداتی را مطرح کرده است.

به نظر این کارشناسان، با وجود خوشبینی های ناشی از واکنش های مقامات ایرانی در باره پیشنهادهای غرب، احتمال اندک اعمال تحریم های اقتصادی علیه این کشور به قوت خود باقی است و به همین دلیل شاید ایران پیشاپیش خود را برای مقابله با چنین بحران هایی آماده می کند.

حذف یارانه سوخت

البته مقامات دولتی برای تصمیمی که گرفته اند دلایل قانع کننده ای دارند. آنها می گویند سالانه مبالغ هنگفتی بابت یارانه انرژی پرداخت می کنند در حالی که این بودجه باید به توسعه کشور اختصاص یابد.

ایران سالانه نزدیک به پنج میلیارد دلار بابت واردات بنزین هزینه می کند که فشار سنگینی بر بودجه دولت است ولی تلاش های دولت در پانزده سال گذشته برای خلاص شدن از این فشار بی نتیجه بوده است.

	برنامه سهمیه بندی بنزین دومین برنامه ای است که در ایران به اجرا گذاشته می شود. اولین برنامه سهیمه بندی بنزین در جنگ هشت ساله با عراق به اجرا گذاشته شد که تا سال 1371 ادامه داشت

طرح افزایش تدریجی قیمت بنزین سه سال پیش از سوی نمایندگان مجلس متوقف شد و نمایندگان با تصویب طرح تثبیت قیمت ها در سال 1383 افزایش قیمت نه قلم کالاهای اساسی را ممنوع کردند که بنزین هم یکی از آنها بود.

بر اساس برنامه ای که دولت محمد خاتمی پیگیری می کرد سالانه 10 درصد به قیمت بنزین افزده می شد اما نمایندگان مجلس افزایش قیمت بنزین را در کنترل مصرف بی تاثیر ارزیابی کرده و دولت را موظف کردند تا راه حلی غیر از افزایش قیمت برای کنترل مصرف ارائه کند.

با گذشت نزدیک به سه سال در حالی که دولت و مجلس به دست محافظه کاران افتاده به نظر می رسد سیاستمدارانی که در گذشته مخالف هر گونه افزایش قیمت و سهمیه بندی بودند اکنون به همان نتیجه اسلاف خود رسیده اند و راهی جز جراحی این زخم کهنه ندارند.

خسارت طرح

برخی کارشناسان بر این باورند که زمینه های لازم برای سهمیه بندی و دو نرخی کردن بنزین فراهم نشده است و دولت برای تقویت حمل و نقل عمومی کاری نکرده است به همین دلیل اجرای این طرح بسیار دشوار و پرهزینه است.

بر اساس این طرح، خودروهای شخصی روزانه بین 5/2 تا 3 لیتر و خودروهای عمومی نظیر تاکسی و وانت بارها بین 20 تا 30 لیتر بنزین سهمیه ای به قیمت دولتی 80 تومان در هر لیتر داده می شود.

مشکل بزرگ اين طرح، نایده گرفتن گروه زیادی از مردم است که از راه مسافرکشی روزگار می گذرانند.

فاضل محمودی یکی از کسانی است که از راه مسافر کشی در تهران زندگی می کند. او می گوید: "این پراید را با وام و یک شرکت لیزینگ خریده ام و ماهانه بیشتر از 200 هزار تومان قسط می دهم اگر بنزین نداشته باشم چگونه می توانم زندگی کنم."

آقای محمودی با ناراحتی اضافه می کند:"چه بر سر زن و بچه ام می آید و چگونه باید شکم آنها را سیر کنم."

این شهروند تهرانی می پرسد:" آیا می توانم از دولت بابت مشکلی که برای من درست می کند، شکایت کنم؟"

این مشکل منحصر به مسافرکش ها نیست. آنهایی که خودروی شخصی دارند و حتی حاضرند قیمت واقعی بنزین را بپردازند، اکنون به دلیل جیره بندی امکان استفاده از آن را نخواهند داشت.

به عقیده این گروه از دارندگان خودروها که قیمت های گزافی بابت خرید خودرو پرداخت کرده اند دولت حق ندارد آنها را از بنزینی که حاضرند پولش را بدهند محروم کند؟

ایجاد شرایط انحصاری برای خودروسازان داخلی و تولید خوروهای بی که بيش از حد بنزين مصرف می کنند اتهام دیگری است که متوجه دولت خواهد شد.

	به نظر می رسد دولت به دلیل نگرانی از پیامدهای اقتصادی نظیر افزایش تورم، تصمیم گرفته واردات بنزین را به کلی متوقف کند و فعلا از خیر دو نرخی کردن بنزین بگذرد

راه دشوار

با این همه هنوز عواقب جیره بندی بنزین و تاثیر آن بر اقتصاد ایران روشن نیست ولی مصطفی پور محمدی وزیر کشور گفته است: "مردم باید خود را برای یک دوره کوتاه ریاضت آماده کنند."

به گفته آقای پور محمدی، "این دوره ریاضت چهار تا پنج سال طول می کشد و تحمل آن فواید بسیار بزرگی دارد."

برنامه سهمیه بندی بنزین دومین برنامه ای است که در ایران به اجرا گذاشته می شود. اولین برنامه سهیمه بندی بنزین در جريان جنگ هشت ساله با عراق به اجرا گذاشته شد که تا سال 1371 ادامه داشت.

به عقیده کارشناسان پانزده سال بعد از پایان دوره بنزین کوپنی، دولت نمی تواند تنها با اتکا به تجربه دوران جنگ، برنامه جدید جیره بندی بنزین را به اجرا بگذارد چون شرایط امروز ایران با آن دوره قابل مقایسه نیست و به همین جهت بهتر است همزمان بنزین دونرخی را نیز عرضه کند تا با دشواری های کمتری این راه پرخطر را پشت سر بگذارد.